Konstancja Skirmuntt

Konstancja Skirmuntt (fotografia z lat 30. XX wieku)

Konstancja Skirmuntt, także Skirmunt, Skirmunttówna (ur. w 1851 w Kołodnie na Polesiu, zm. 23 stycznia 1934 w Pińsku)[1] – polsko-litewska popularyzatorka historii i publicystka.

Życiorys

Córka Aleksandra i Heleny. Uczyła się w domu oraz na pensji w Kaliszu. W latach 1869–1874 towarzyszyła matce, która po zesłaniu osiedliła się na Krymie. W 1874 zamieszkała w Pińsku. Jej pierwsza książka, pod tytułem Dzieje Litwy opowiedziane w zarysie, została przetłumaczona na litewski i francuski[2]. Postulowała dopuszczenie kobiet do samorządów[3]. Była aktywną publicystką, między innymi „Kraju” i „Kuriera Wileńskiego”[2]. Krytykowała zarówno przebieg reformy rolnej na Litwie, jak i politykę Polski w odniesieniu do mniejszości narodowych[4].

Wspólnie z Józefą Kurzeniewską ocaliła od zniszczenia, a następnie odnowiła kościół w Horodyszczu. W 1910 wraz z Marianem Zdziechowskim zaangażowała się w próbę sprowadzenia delegacji litewskiej na obchody 500-lecia bitwy pod Grunwaldem, co się nie udało[2].

Nagrobek Konstancji Skirmuntt na cmentarzu w Pińsku

Konstancja Skirmuntt zaliczała się do tzw. krajowców[5], którzy, odwołując się do tradycji Rzeczypospolitej Obojga Narodów, przeciwstawiali się dziewiętnastowiecznemu wzrostowi nacjonalizmu na Litwie – zarówno polskiego, jak i litewskiego[6][7][8]. Jej zdaniem język nie powinien być przyczyną podziałów[9]; należało raczej « wyrzec się nacjonalistycznego samouwielbienia »[2]. We wspomnieniu pośmiertnym napisano o niej: « Nie rozdzielała dwóch narodów – nie mogła nawet zrozumieć, jak można przepołowić odwieczny herb Rzeczypospolitej »[3]. Jej ojczystym językiem był polski, natomiast sama uważała się za Litwinkę (gente Lithuana, natione Lithuana)[8][4].

Otrzymała doktorat honoris causa Uniwersytetu Witolda w Kownie. Była odznaczona orderem papieskim Pro Ecclesia et Pontifice[2].

Wybrane publikacje

  • Dzieje Litwy [1886][10]
    • tłumaczenie francuskie: Histoire de la Lithuanie [1901][11]
    • tłumaczenie litewskie: Trumpai išpasakota Lietuvos istorija [1912][12]
  • Nad Niemnem i Bałtykiem
    • I. W zaraniu dziejów [1897][13]
    • II. Podania. Czasy przed-Mendogowe. Dzieje starożytnych Prus [1903][14]
    • III. Mindog, król Litwy [1909][15]
  • Nosce te ipsum (Pažink patsai save) [1914][16]
  • Jak powstało i jakie przechodziło koleje Katolickie Towarzystwo Dobroczynności w Pińsku [1929][17]

Przypisy

  1. ↑ M.J. Minakowska, Konstancja Skirmunt h. Dąb [online], Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2026-02-11].
  2. 1 2 3 4 5 Piotr Łossowski, Konstancja Skirmunttówna (Skirmuntt) [online], Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2025-01-20].
  3. 1 2 Tomasz Otocki, Kobiety na Polesiu. Między krajowością, tutejszością a polskością [online], Senat Rzeczypospolitej Polskiej, Wydawnictwo Senackie.
  4. 1 2 Andrzej Pukszto, [Recenzja z:] Dariusz Szpoper, Cente lithuana, tmtionc Lithuatia. Myśl polityczna i działalność Konstancji Skirmuntt (1851-1934), „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodnie”, 46, 2011, s. 255–260.
  5. ↑ Darius Staliūnas, Hybrid identities in the era of ethno-nationalism: The case of the "krajowcy" in Lithuania, „Acta Baltico-Slavica”, 42, 2018, s. 253–270, DOI: 10.11649/abs.2018.005, ISSN 2392-2389 [dostęp 2026-02-11].
  6. ↑ Konstancja Skirmuntt. Rzeczniczka polsko-litewskiego pojednania - Dwójka [online], www.polskieradio.pl [dostęp 2026-02-11].
  7. ↑ 26 września 2009 - Myśl polityczna i działalność Konstancji Skirmuntt (1851 – 1934) [online], www.pogranicze.sejny.pl [dostęp 2026-02-11].
  8. 1 2 Dariusz Szpoper, Gente Lithuana, natione Lithuana. Myśl polityczna i działalność Konstancji Skirmuntt (1851-1934), Gdańsk: Arche, 2009, s. 487.
  9. ↑ Virgil Krapauskas, Nationalism and historiography : the case of nineteenth-century Lithuanian historicism, Distributed by Columbia University Press, New York, 2000, s. 38–40, ISBN 0-88033-457-6.
  10. ↑ Konstancya Skirmuntt, Dzieje Litwy opowiedziane w zarysie, Kraków: w księgarni G. Gebethnera i Spółki, 1886 [dostęp 2026-02-11].
  11. ↑ Constance Skirmuntt, Histoire de la Lithuanie, Louise Zołlądź, Paris: A. Reiff, 1901, numer katalogowy Biblioteki Narodowej Francji FRBNF31375634.
  12. ↑ Pajauta [=Konstacja Skirmuntt], Trumpai išpasakota Lietuvos istorija, Vilnius 1912.
  13. ↑ Konstancja Skirmuntt, Nad Niemnem i nad Bałtykiem w zaraniu dziejów. 1, Gebethner i Wolff, 1897 [dostęp 2026-02-11].
  14. ↑ Konstancja Skirmuntt, Nad Niemnem i Bałtykiem. II: Podania. Czasy przed-Mendogowe. Dzieje starożytnych Prus, Podlaska Biblioteka Cyfrowa, Kraków 1903 [dostęp 2026-02-11].
  15. ↑ Konstancja Skirmuntt, Nad Niemnem i Bałtykiem. III. Mindog, król Litwy, Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa, Kraków [dostęp 2026-02-11].
  16. ↑ Futurus [= Konstacja Skirmuntt], Nosce te ipsum (Pažink patsai save), Vilnius 1914.
  17. ↑ Konstancja Skirmuntt, Jak powstało i jakie przechodziło koleje Katolickie Towarzystwo Dobroczynności w Pińsku, Pińsk: Drukarnia Diecezjalna, 1929.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.