Kosiarze

Kosiarze
Autor

Neal Shusterman

Typ utworu

young adult, dystopia

Wydanie oryginalne
Miejsce wydania

USA

Język

język angielski

Data wydania

2016

Wydawca

Simon & Schuster

Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego

27 września 2017

Wydawca

Wydawnictwo Filia

Przekład

Katarzyna Agnieszka Dyrek

poprzednia
brak
następna
Thunderhead

Kosiarze (ang. Scythe) – amerykańska powieść young adult autorstwa Neala Shustermana z 2016[1], stanowiąca pierwszy tom serii Żniwa śmierci. W odległej przyszłości śmierć, choroby i nieszczęście zostały niemal całkowicie wyeliminowane dzięki postępowi technologicznemu, a życzliwa sztuczna inteligencja znana jako Thunderhead pokojowo zarządza zjednoczoną Ziemią. Aby odtworzyć naturalną śmierć i kontrolować wzrost populacji, grupa ludzi zwanych Kosiarzami otrzymuje zadanie uśmiercania innych. Pierwsze polskie wydanie ukazało się 27 września 2017 nakładem wydawnictwa Filia[2]. Powieść tłumaczyła Katarzyna Agnieszka Dyrek[3].

Tło powstania

Strój przedstawiciela zakonu Jedi. To ta organizacja była inspiracją do powstania cechu Kosiarzy.

Autor Neal Shusterman napisał wiele młodzieżowych powieści dystopijnych i chciał stworzyć uniwersum, które byłoby naprawdę idealnym światem, wraz z jego konsekwencjami. W wywiadzie dla „Entertainment Weekly” wyjaśnił, że w takim idealnym świecie, w którym nawet śmierć została pokonana, zdał sobie sprawę, iż ludzkość musiałaby przejąć rolę jedynego „rozdzielającego”, jeśli natura nie pełniłaby już tej funkcji. Powiedział, że wyobraził sobie świat, w którym zakon przypominający Jedi byłby odpowiedzialny za kontrolę populacji[4].

Świat przedstawiony

Jedna z bohaterek powieści, mentorka Citry, przyjęła imię Curie, nawiązując do Marii Skłodowskiej-Curie.

Gdy odkryto nieśmiertelność na świecie pojawiły się zamieszki[5]. Z czasem jednak nastał pokój, a światem zarządza wrażliwa, racjonalna, sprawiedliwa sztuczna inteligencja nazywana Thunderheadem, co oznacza gromowładny[6]. Ludzkość w pełni z nią współpracuje, godząc się na działanie cechu Kosiarzy. Jest to grupa, która odbiera poszczególnym osobom życie, aby rozwiązać problem przeludnienia. W tym świecie przedstawionym nie ma możliwości, aby pojedyncza jednostka sama zadecydowała o popełnieniu samobójstwa. Część ludzi próbuje przypodobać się Kosiarzom, aby uzyskać immunitet, który ochroni ich przed nagłą śmiercią[5].

Anna Bugajska zwraca uwagę, że Scythedom, cech Kosiarzy, to organizacja profesjonalnych morderców, o cechach przypominających Kościół katolicki. Pojawia się w ramach niej np. konklawe czy dziesięć przykazań. Kosiarze często przyjmują za swoich patronów postacie historyczne, przyjmując ich imiona lub nazwiska, np. Curie, Faraday, Goddard, Volta[6].

Choć żyjący w świecie Shustermana ludzie mogą wydawać się bliscy bogom, tak naprawdę władzę nad nimi pełni zaledwie garstka wybranych o określonych afiliacjach[6].

Fabuła

Szesnastoletni Citra Terranova i Rowan Damisch poznają kosiarza Michaela Faradaya, który przyjmuje ich na swoich uczniów[7]. Zamieszkują z Faradayem i uczą się praw oraz zwyczajów kosiarzy, w tym tego, jak wybierać osoby przeznaczone do uśmiercenia. Kilka miesięcy później Faraday zabiera swoich uczniów na konklawe, podczas którego omawiane są zasady funkcjonowania kosiarzy oraz odbywają się różne ceremonie. W tym czasie uczniowie przechodzą test. Gdy Citra jest pytana o swoje największe przewinienie, jedna z kosiarzy, Maria Curie, uznaje, że dziewczyna kłamie. Rowan celowo oblewa swoje pytanie, aby pozostać na tym samym poziomie co Citra. Jeden z kosiarzy sprzeciwia się temu, że Faraday szkoli jednocześnie dwoje uczniów. Zostaje podjęta decyzja, że tylko jedno z nich może zostać kosiarzem, a wybrana osoba będzie musiała pozbawić życia drugą[8].

Wydania książki

Polskie wydania

Pierwsze polskie wydanie ukazało się 27 września 2017 nakładem wydawnictwa Filia, w tłumaczeniu Katarzyny Agnieszki Dyrek (ISBN 978-83-8075-314-3)[3]. Kolejne ukazało się w 2023 w tym samym tłumaczeniu, nakładem wydawnictwa Uroboros (ISBN 978-83-8318-375-6)[9]. W 2025 ukazało się kolejne wydanie książki nakładem tego samego wydawnictwa, w wersji w twardej oprawie oraz z malowanymi brzegami (ISBN 978-83-8387-686-3)[10].

10 października 2017 powieść ukazała się w wersji audiobooka nakładem wydawnictwa Filia oraz Storyside (ISBN 978-83-8075-359-4)[11]. 7 lutego 2023 ukazał się kolejny audiobook, wydany nakładem wydawnictwa Uroboros (ISBN 978-83-8319-433-2). Książkę czyta Maciej Kowalik i trwa 9 godzin i 49 minut[12].

Tłumaczenia

Powieść została przetłumaczona na co najmniej cztery języki inne niż język polski[1].

Rok tłumaczenia Język Tytuł Tłumacz
2017 Francuski La faucheuse Cécile Ardilly[13]
Portugalski O ceifador Guilherme Miranda[14]
Niemiecki Die Hüter des Todes Pauline Kurbasik, Kristian Lutze[15]
2018 Bułgarski Kosachi (Косачи) Gergana Minkova (Гергана Минкова)[16]

Odbiór

Powieść w edukacji

W USA Kosiarze funkcjonują w obiegu edukacyjnym. Książka jest rekomendowana dla uczniów klas 7–12 (w wieku 12–18 lat)[17].

Odbiór krytyczny

Michael Berry z Common Sense Media przyznał książce cztery z pięciu gwiazdek, nazywając ją mrożącą krew w żyłach koncepcją napędzającą thriller science fiction o życiu i śmierci[18]. Kirkus Reviews określiło ją jako przemyślaną i trzymającą w napięciu opowieść o życiu, śmierci i sensie, podkreślając, że Shusterman tworzy mroczną historię, w której realistyczni, dający się lubić nastolatkowie trafiają w surrealistyczną sytuację, a całość stawia głębokie pytania filozoficzne[19]. Andrea Brown z „Publishers Weekly” opisała ją jako poruszającą opowieść, która z pewnością skłoni czytelników do głębokiej refleksji[20].

W 2019 powieść została wybrana jako lektura Barnes & Noble Young Adult Book Club[21]. W 2021 Kosiarze trafili na listę „100 najlepszych książek YA wszech czasów” magazynu „Time”, a Peter Allen Clark napisał, że powieść porusza tematy śmiertelności, poświęcenia i odpowiedzialności związanej z dorastaniem, oferując młodym czytelnikom wciągającą i skłaniającą do refleksji historię[22].

Odbiór krytyczny w Polsce

Katarzyna Gałańczuk z portalu Polter zwraca uwagę, że w powieść skupia się na psychologii postaci. Uważa, że autor przedstawia, jak mogłyby zachowywać się całe społeczeństwa w hipotetycznej, przedstawionej w powieści sytuacji. Pisarz prowadzi grę z czytelnikami, zmuszając ich do analizy przedstawionych wydarzeń. Kosiarze poruszają takie tematy, jak wartość i sens życia, a także moralność, zmuszając w ten sposób do refleksji nad człowieczeństwem, oraz pokazuje wpływ władzy na jednostki, jak i siłę lojalności, przywiązania i przyjaźni[7]. Martyna Koczorowska w recenzji dla portalu Poinformowani zwraca uwagę na gęsty klimat powieści. Uważa, że świat przedstawiony jest dogłębnie przemyślany, a przedstawione pomysły są ciekawe i wielowarstwowe[23]. Według Anny Bugajskiej głównym przesłaniem Kosiarzy jest to, że skończoność i ograniczenia określają społeczeństwo[6].

Do 4 maja 2026 na portalu Lubimy Czytać 15 827 użytkowników dodało książkę do swoich półek. Książka uzyskała 6509 ocen ze średnią 7,9/10 oraz 963 opinie[24].

Nagrody i nominacje

Rok Nagroda Kategoria Wynik Źródło
2017 Goodreads Choice Awards Young Adult Fantasy & Science Fiction Nominacja [25]
2018 Grand prix de l'Imaginaire Roman jeunesse étranger Nominacja [26]
2019 Beehive Book Award Young Adult Nominacja [27]
Grand prix de l'Imaginaire Roman jeunesse étranger Nominacja [28]
2020 Wygrana [29]

Adaptacja

W maju 2016 ogłoszono, że Universal Pictures nabyło prawa filmowe do serii Żniwa śmierci i planuje adaptację Kosiarzy, z Scottem Stuberem i Dylanem Clarkiem, a także Trevorem Engelsonem jako producentami[30]. W kwietniu 2017 Josh Campbell i Matt Stuecken, scenarzyści Cloverfield Lane 10, zostali zatrudnieni do napisania scenariusza na podstawie książki[31][32]. Początkowo scenariusz napisała scenarzystka telewizyjna Sera Gamble, jednak opuściła projekt w 2020 i została zastąpiona przez Gary’ego Daubermana. W listopadzie 2022 rozpoczęto prace nad nową wersją scenariusza z innym scenarzystą, a do projektu dołączył reżyser Steven Spielberg[33]. W marcu 2024 Shusterman poinformował jednak na swoim koncie na TikToku, że Kosiarze zostaną ostatecznie zrealizowani jako serial telewizyjny przez Universal.

Przypisy

  1. 1 2 Title: Scythe [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
  2. ↑ Esensja: ‹Przecieki z Locusa: Listopad 2017› [online], Esensja.pl [dostęp 2026-05-04].
  3. 1 2 Neal Shusterman z nową powieścią – Książki – POLTERGEIST [online], polter.pl, 8 sierpnia 2017 [dostęp 2026-05-04].
  4. ↑ Isabella Biedenharn, Neal Shusterman talks new series, 'Scythe' -- exclusive [online], 22 lutego 2016 [dostęp 2026-05-04].
  5. 1 2 Jowita Gromysz, „Dopóki nie wspomina się o Odmieńcach, wszyscy są szczęśliwi”. Obrazy (non)konformizmu w literackich dystopiach, [w:] Rafał Węgrzyn, Rafał Włodarczyk (red.), Utopia a edukacja, t. VI, Wrocław 2023, ISBN 978-83-62618-76-7 [dostęp 2026-05-04] (pol.).
  6. 1 2 3 4 Anna Bugajska, „Religia” ulepszania: Od evantropii do nieśmiertelności, [w:] Grzegorz Hołub, Piotr Duchliński (red.), Ulepszanie człowieka. Perspektywa filozoficzna, Kraków 2018, s. 269-273, ISBN 978-83-7614-373-6 (pol.).
  7. 1 2 Katarzyna 'KatDomGal' Gałańczuk, Kosiarze. Kiedy igrasz ze śmiercią (recenzja) – Książki – POLTERGEIST, Michał 'von Trupka' Gola, Daga 'Tiszka' Brzozowska, Tomasz 'Asthariel' Lisek (red.) [online], polter.pl, 19 kwietnia 2023 [dostęp 2026-05-04].
  8. ↑ GradeSaver, Scythe Summary | GradeSaver [online], www.gradesaver.com, 15 marca 2024 [dostęp 2026-05-10] (ang.).
  9. ↑ Uroboros zapowiada nowe wydanie Kosiarzy – katedra.nast.pl [online], katedra.nast.pl [dostęp 2026-05-04].
  10. ↑ Żniwa śmierci w nowych barwach – katedra.nast.pl [online], katedra.nast.pl [dostęp 2026-05-04].
  11. ↑ Kosiarze – Neal Shusterman | Książka w Lubimyczytac.pl – Opinie, oceny, ceny [online], lubimyczytac.pl [dostęp 2026-05-04].
  12. ↑ Kosiarze – Neal Shusterman | Książka w Lubimyczytac.pl – Opinie, oceny, ceny [online], lubimyczytac.pl [dostęp 2026-05-04].
  13. ↑ Title: La faucheuse [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
  14. ↑ Title: O ceifador [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
  15. ↑ Title: Die Hüter des Todes [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
  16. ↑ Title: Косачи [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
  17. ↑ TeachingBooks | Scythe [online], school.teachingbooks.net [dostęp 2026-05-10] (ang.).
  18. ↑ Scythe: Arc of a Scythe, Book 1 Book Review | Common Sense Media [online], www.commonsensemedia.org [dostęp 2026-05-04] (ang.).
  19. ↑ SCYTHE | Kirkus Reviews [online] [dostęp 2026-05-04] (ang.).
  20. ↑ Scythe by Neal Shusterman [online], www.publishersweekly.com [dostęp 2026-05-04].
  21. ↑ Margarita Polkowska, 10 YA Books to Read After Neal Shusterman's Scythe [online], B&N Reads, 12 grudnia 2019 [dostęp 2026-05-04] (ang.).
  22. ↑ Peter Allen Clark, The 100 Best YA Books of All Time [online].
  23. ↑ Martyna Koczorowska, „Kosiarze” [RECENZJA] | Poinformowani.pl [online], poinformowani.pl, 11 lutego 2023 [dostęp 2026-05-04].
  24. ↑ Kosiarze | Neal Shusterman [online], Lubimyczytać.pl [dostęp 2026-05-04].
  25. ↑ 2017 Goodreads Choice Awards [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
  26. ↑ 2018 Grand Prix de l'Imaginaire [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
  27. ↑ 2019 Beehive Book Award [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
  28. ↑ 2019 Grand Prix de l'Imaginaire [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
  29. ↑ 2020 Grand Prix de l'Imaginaire [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
  30. ↑ Mia Galuppo, Universal to Adapt Upcoming Neal Shusterman YA Series, Starting With ‘Scythe’ (Exclusive) [online], The Hollywood Reporter, 6 maja 2016 [dostęp 2026-05-04] (ang.).
  31. ↑ Mike Fleming jr., ‘Scythe’ Lands ‘10 Cloverfield Lane’ Scribes Josh Campbell & Matt Stuecken [online], Deadline, 19 kwietnia 2017 [dostęp 2026-05-04] (ang.).
  32. ↑ Stubby the Rocket, (Almost) Every Sci-Fi/Fantasy TV or Movie Adaptation in the Works Right Now [online], Reactor, 25 listopada 2019 [dostęp 2026-05-04] (ang.).
  33. ↑ Cole Rush, Neal Shusterman's Scythe Might Signal a Fresh Direction for SFF Blockbusters [online], Reactor, 16 lutego 2023 [dostęp 2026-05-04] (ang.).