Kosiarze
| Autor | |||
|---|---|---|---|
| Typ utworu | |||
| Wydanie oryginalne | |||
| Miejsce wydania | |||
| Język | |||
| Data wydania | |||
| Wydawca | |||
| Pierwsze wydanie polskie | |||
| Data wydania polskiego | |||
| Wydawca |
Wydawnictwo Filia | ||
| Przekład |
Katarzyna Agnieszka Dyrek | ||
| |||
Kosiarze (ang. Scythe) – amerykańska powieść young adult autorstwa Neala Shustermana z 2016[1], stanowiąca pierwszy tom serii Żniwa śmierci. W odległej przyszłości śmierć, choroby i nieszczęście zostały niemal całkowicie wyeliminowane dzięki postępowi technologicznemu, a życzliwa sztuczna inteligencja znana jako Thunderhead pokojowo zarządza zjednoczoną Ziemią. Aby odtworzyć naturalną śmierć i kontrolować wzrost populacji, grupa ludzi zwanych Kosiarzami otrzymuje zadanie uśmiercania innych. Pierwsze polskie wydanie ukazało się 27 września 2017 nakładem wydawnictwa Filia[2]. Powieść tłumaczyła Katarzyna Agnieszka Dyrek[3].
Tło powstania

Autor Neal Shusterman napisał wiele młodzieżowych powieści dystopijnych i chciał stworzyć uniwersum, które byłoby naprawdę idealnym światem, wraz z jego konsekwencjami. W wywiadzie dla „Entertainment Weekly” wyjaśnił, że w takim idealnym świecie, w którym nawet śmierć została pokonana, zdał sobie sprawę, iż ludzkość musiałaby przejąć rolę jedynego „rozdzielającego”, jeśli natura nie pełniłaby już tej funkcji. Powiedział, że wyobraził sobie świat, w którym zakon przypominający Jedi byłby odpowiedzialny za kontrolę populacji[4].
Świat przedstawiony

Gdy odkryto nieśmiertelność na świecie pojawiły się zamieszki[5]. Z czasem jednak nastał pokój, a światem zarządza wrażliwa, racjonalna, sprawiedliwa sztuczna inteligencja nazywana Thunderheadem, co oznacza gromowładny[6]. Ludzkość w pełni z nią współpracuje, godząc się na działanie cechu Kosiarzy. Jest to grupa, która odbiera poszczególnym osobom życie, aby rozwiązać problem przeludnienia. W tym świecie przedstawionym nie ma możliwości, aby pojedyncza jednostka sama zadecydowała o popełnieniu samobójstwa. Część ludzi próbuje przypodobać się Kosiarzom, aby uzyskać immunitet, który ochroni ich przed nagłą śmiercią[5].
Anna Bugajska zwraca uwagę, że Scythedom, cech Kosiarzy, to organizacja profesjonalnych morderców, o cechach przypominających Kościół katolicki. Pojawia się w ramach niej np. konklawe czy dziesięć przykazań. Kosiarze często przyjmują za swoich patronów postacie historyczne, przyjmując ich imiona lub nazwiska, np. Curie, Faraday, Goddard, Volta[6].
Choć żyjący w świecie Shustermana ludzie mogą wydawać się bliscy bogom, tak naprawdę władzę nad nimi pełni zaledwie garstka wybranych o określonych afiliacjach[6].
Fabuła
Szesnastoletni Citra Terranova i Rowan Damisch poznają kosiarza Michaela Faradaya, który przyjmuje ich na swoich uczniów[7]. Zamieszkują z Faradayem i uczą się praw oraz zwyczajów kosiarzy, w tym tego, jak wybierać osoby przeznaczone do uśmiercenia. Kilka miesięcy później Faraday zabiera swoich uczniów na konklawe, podczas którego omawiane są zasady funkcjonowania kosiarzy oraz odbywają się różne ceremonie. W tym czasie uczniowie przechodzą test. Gdy Citra jest pytana o swoje największe przewinienie, jedna z kosiarzy, Maria Curie, uznaje, że dziewczyna kłamie. Rowan celowo oblewa swoje pytanie, aby pozostać na tym samym poziomie co Citra. Jeden z kosiarzy sprzeciwia się temu, że Faraday szkoli jednocześnie dwoje uczniów. Zostaje podjęta decyzja, że tylko jedno z nich może zostać kosiarzem, a wybrana osoba będzie musiała pozbawić życia drugą[8].
Wydania książki
Polskie wydania
Pierwsze polskie wydanie ukazało się 27 września 2017 nakładem wydawnictwa Filia, w tłumaczeniu Katarzyny Agnieszki Dyrek (ISBN 978-83-8075-314-3)[3]. Kolejne ukazało się w 2023 w tym samym tłumaczeniu, nakładem wydawnictwa Uroboros (ISBN 978-83-8318-375-6)[9]. W 2025 ukazało się kolejne wydanie książki nakładem tego samego wydawnictwa, w wersji w twardej oprawie oraz z malowanymi brzegami (ISBN 978-83-8387-686-3)[10].
10 października 2017 powieść ukazała się w wersji audiobooka nakładem wydawnictwa Filia oraz Storyside (ISBN 978-83-8075-359-4)[11]. 7 lutego 2023 ukazał się kolejny audiobook, wydany nakładem wydawnictwa Uroboros (ISBN 978-83-8319-433-2). Książkę czyta Maciej Kowalik i trwa 9 godzin i 49 minut[12].
Tłumaczenia
Powieść została przetłumaczona na co najmniej cztery języki inne niż język polski[1].
| Rok tłumaczenia | Język | Tytuł | Tłumacz |
|---|---|---|---|
| 2017 | Francuski | La faucheuse | Cécile Ardilly[13] |
| Portugalski | O ceifador | Guilherme Miranda[14] | |
| Niemiecki | Die Hüter des Todes | Pauline Kurbasik, Kristian Lutze[15] | |
| 2018 | Bułgarski | Kosachi (Косачи) | Gergana Minkova (Гергана Минкова)[16] |
Odbiór
Powieść w edukacji
W USA Kosiarze funkcjonują w obiegu edukacyjnym. Książka jest rekomendowana dla uczniów klas 7–12 (w wieku 12–18 lat)[17].
Odbiór krytyczny
Michael Berry z Common Sense Media przyznał książce cztery z pięciu gwiazdek, nazywając ją mrożącą krew w żyłach koncepcją napędzającą thriller science fiction o życiu i śmierci[18]. Kirkus Reviews określiło ją jako przemyślaną i trzymającą w napięciu opowieść o życiu, śmierci i sensie, podkreślając, że Shusterman tworzy mroczną historię, w której realistyczni, dający się lubić nastolatkowie trafiają w surrealistyczną sytuację, a całość stawia głębokie pytania filozoficzne[19]. Andrea Brown z „Publishers Weekly” opisała ją jako poruszającą opowieść, która z pewnością skłoni czytelników do głębokiej refleksji[20].
W 2019 powieść została wybrana jako lektura Barnes & Noble Young Adult Book Club[21]. W 2021 Kosiarze trafili na listę „100 najlepszych książek YA wszech czasów” magazynu „Time”, a Peter Allen Clark napisał, że powieść porusza tematy śmiertelności, poświęcenia i odpowiedzialności związanej z dorastaniem, oferując młodym czytelnikom wciągającą i skłaniającą do refleksji historię[22].
Odbiór krytyczny w Polsce
Katarzyna Gałańczuk z portalu Polter zwraca uwagę, że w powieść skupia się na psychologii postaci. Uważa, że autor przedstawia, jak mogłyby zachowywać się całe społeczeństwa w hipotetycznej, przedstawionej w powieści sytuacji. Pisarz prowadzi grę z czytelnikami, zmuszając ich do analizy przedstawionych wydarzeń. Kosiarze poruszają takie tematy, jak wartość i sens życia, a także moralność, zmuszając w ten sposób do refleksji nad człowieczeństwem, oraz pokazuje wpływ władzy na jednostki, jak i siłę lojalności, przywiązania i przyjaźni[7]. Martyna Koczorowska w recenzji dla portalu Poinformowani zwraca uwagę na gęsty klimat powieści. Uważa, że świat przedstawiony jest dogłębnie przemyślany, a przedstawione pomysły są ciekawe i wielowarstwowe[23]. Według Anny Bugajskiej głównym przesłaniem Kosiarzy jest to, że skończoność i ograniczenia określają społeczeństwo[6].
Do 4 maja 2026 na portalu Lubimy Czytać 15 827 użytkowników dodało książkę do swoich półek. Książka uzyskała 6509 ocen ze średnią 7,9/10 oraz 963 opinie[24].
Nagrody i nominacje
| Rok | Nagroda | Kategoria | Wynik | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| 2017 | Goodreads Choice Awards | Young Adult Fantasy & Science Fiction | Nominacja | [25] |
| 2018 | Grand prix de l'Imaginaire | Roman jeunesse étranger | Nominacja | [26] |
| 2019 | Beehive Book Award | Young Adult | Nominacja | [27] |
| Grand prix de l'Imaginaire | Roman jeunesse étranger | Nominacja | [28] | |
| 2020 | Wygrana | [29] |
Adaptacja
W maju 2016 ogłoszono, że Universal Pictures nabyło prawa filmowe do serii Żniwa śmierci i planuje adaptację Kosiarzy, z Scottem Stuberem i Dylanem Clarkiem, a także Trevorem Engelsonem jako producentami[30]. W kwietniu 2017 Josh Campbell i Matt Stuecken, scenarzyści Cloverfield Lane 10, zostali zatrudnieni do napisania scenariusza na podstawie książki[31][32]. Początkowo scenariusz napisała scenarzystka telewizyjna Sera Gamble, jednak opuściła projekt w 2020 i została zastąpiona przez Gary’ego Daubermana. W listopadzie 2022 rozpoczęto prace nad nową wersją scenariusza z innym scenarzystą, a do projektu dołączył reżyser Steven Spielberg[33]. W marcu 2024 Shusterman poinformował jednak na swoim koncie na TikToku, że Kosiarze zostaną ostatecznie zrealizowani jako serial telewizyjny przez Universal.
Przypisy
- 1 2 Title: Scythe [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
- ↑ Esensja: ‹Przecieki z Locusa: Listopad 2017› [online], Esensja.pl [dostęp 2026-05-04].
- 1 2 Neal Shusterman z nową powieścią – Książki – POLTERGEIST [online], polter.pl, 8 sierpnia 2017 [dostęp 2026-05-04].
- ↑ Isabella Biedenharn, Neal Shusterman talks new series, 'Scythe' -- exclusive [online], 22 lutego 2016 [dostęp 2026-05-04].
- 1 2 Jowita Gromysz, „Dopóki nie wspomina się o Odmieńcach, wszyscy są szczęśliwi”. Obrazy (non)konformizmu w literackich dystopiach, [w:] Rafał Węgrzyn, Rafał Włodarczyk (red.), Utopia a edukacja, t. VI, Wrocław 2023, ISBN 978-83-62618-76-7 [dostęp 2026-05-04] (pol.).
- 1 2 3 4 Anna Bugajska, „Religia” ulepszania: Od evantropii do nieśmiertelności, [w:] Grzegorz Hołub, Piotr Duchliński (red.), Ulepszanie człowieka. Perspektywa filozoficzna, Kraków 2018, s. 269-273, ISBN 978-83-7614-373-6 (pol.).
- 1 2 Katarzyna 'KatDomGal' Gałańczuk, Kosiarze. Kiedy igrasz ze śmiercią (recenzja) – Książki – POLTERGEIST, Michał 'von Trupka' Gola, Daga 'Tiszka' Brzozowska, Tomasz 'Asthariel' Lisek (red.) [online], polter.pl, 19 kwietnia 2023 [dostęp 2026-05-04].
- ↑ GradeSaver, Scythe Summary | GradeSaver [online], www.gradesaver.com, 15 marca 2024 [dostęp 2026-05-10] (ang.).
- ↑ Uroboros zapowiada nowe wydanie Kosiarzy – katedra.nast.pl [online], katedra.nast.pl [dostęp 2026-05-04].
- ↑ Żniwa śmierci w nowych barwach – katedra.nast.pl [online], katedra.nast.pl [dostęp 2026-05-04].
- ↑ Kosiarze – Neal Shusterman | Książka w Lubimyczytac.pl – Opinie, oceny, ceny [online], lubimyczytac.pl [dostęp 2026-05-04].
- ↑ Kosiarze – Neal Shusterman | Książka w Lubimyczytac.pl – Opinie, oceny, ceny [online], lubimyczytac.pl [dostęp 2026-05-04].
- ↑ Title: La faucheuse [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
- ↑ Title: O ceifador [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
- ↑ Title: Die Hüter des Todes [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
- ↑ Title: Косачи [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
- ↑ TeachingBooks | Scythe [online], school.teachingbooks.net [dostęp 2026-05-10] (ang.).
- ↑ Scythe: Arc of a Scythe, Book 1 Book Review | Common Sense Media [online], www.commonsensemedia.org [dostęp 2026-05-04] (ang.).
- ↑ SCYTHE | Kirkus Reviews [online] [dostęp 2026-05-04] (ang.).
- ↑ Scythe by Neal Shusterman [online], www.publishersweekly.com [dostęp 2026-05-04].
- ↑ Margarita Polkowska, 10 YA Books to Read After Neal Shusterman's Scythe [online], B&N Reads, 12 grudnia 2019 [dostęp 2026-05-04] (ang.).
- ↑ Peter Allen Clark, The 100 Best YA Books of All Time [online].
- ↑ Martyna Koczorowska, „Kosiarze” [RECENZJA] | Poinformowani.pl [online], poinformowani.pl, 11 lutego 2023 [dostęp 2026-05-04].
- ↑ Kosiarze | Neal Shusterman [online], Lubimyczytać.pl [dostęp 2026-05-04].
- ↑ 2017 Goodreads Choice Awards [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
- ↑ 2018 Grand Prix de l'Imaginaire [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
- ↑ 2019 Beehive Book Award [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
- ↑ 2019 Grand Prix de l'Imaginaire [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
- ↑ 2020 Grand Prix de l'Imaginaire [online], www.isfdb.org [dostęp 2026-05-04].
- ↑ Mia Galuppo, Universal to Adapt Upcoming Neal Shusterman YA Series, Starting With ‘Scythe’ (Exclusive) [online], The Hollywood Reporter, 6 maja 2016 [dostęp 2026-05-04] (ang.).
- ↑ Mike Fleming jr., ‘Scythe’ Lands ‘10 Cloverfield Lane’ Scribes Josh Campbell & Matt Stuecken [online], Deadline, 19 kwietnia 2017 [dostęp 2026-05-04] (ang.).
- ↑ Stubby the Rocket, (Almost) Every Sci-Fi/Fantasy TV or Movie Adaptation in the Works Right Now [online], Reactor, 25 listopada 2019 [dostęp 2026-05-04] (ang.).
- ↑ Cole Rush, Neal Shusterman's Scythe Might Signal a Fresh Direction for SFF Blockbusters [online], Reactor, 16 lutego 2023 [dostęp 2026-05-04] (ang.).