Koss
'Kossowie' (Kos, Koss, von Koss, von Koß oraz historycznie Kossen, Kosseken, lub Kossecken ) - rodzimy pomorski ród rycerski, następnie szlachecki (Ritter/Uradel), związany przede wszystkim z Pomorzem i Kaszubami. W źródłach historycznych ród występuje pod kilkoma wariantami nazwiska, a także z nazwiskami odmiejscowymi, m.in. jako Kos-Szemirowski lub Koss-Szemirowski. Przedstawiciele rodu byli właścicielami dóbr ziemskich na Pomorzu.[1]
Historia
Według podań rodzina wywodzi się z wczesnośredniowiecznego rodu rycerskiego w drużynie książąt pomorskich z dynastii Gryfitów. Widnieją na Wielkej Mapie Księstwa Pomorskiego autorstwa Lubinusa z 1618 r. Najstarsze pisemne wzmianki dotyczące rodu wymieniane w opracowaniach heraldycznych pochodzą z lat 1574 i 1601; rodzina występowała wówczas pod formą Kossecken. Późniejsze zapisy z lat 1608, 1618 i 1621, w których pojawia się nazwa Kossen, łączą rodzinę z Siemirowicami, wskazywanymi jako główna posiadłość rodu.[1].
Oprócz Siemirowic Kosowie mieli posiadać części w miejscowościach: Bochowo, Borkówko, Dąbrówka, Gostkowo, Łętowo, Popowo, Słajkowo i Żelazno. Poza ziemią lęborską przedstawicieli rodu wiązano także m.in. z: Dąbrówką, Łyśniewem Sierakowickim, Niepoczołowicami, Puzdrowem, Trawicami, Wyszecinem, Zakrzewem i Żukowem.[1]
W XVIII wieku niektóre linie rodu, otrzymały prawo używania formy nazwiska z partykułą von, tj. von Koss/"von Koß". W tym okresie rodzina była związana m.in. z: Gardkowicami, Godętowem, Łętowem.[2][3]
Herb
Ród pieczętował się herbem Kos II, występującym również pod nazwami Kos, Koss, Kosseken, Kossen, Kos-Szemirowski i Kos-Szemirowski.[1]
Opis herbu: w polu błękitnym dwa charty srebrne, wspięte, zwrócone do siebie, ze złotymi obrożami. W klejnocie, nad hełmem półksiężyc srebrny z twarzą, nad którego rogami po jednej gwieździe złotej, na górze róg myśliwski czarny ze złotymi nawiązaniami i okuciami. Labry błękitne, podbite srebrem.[1][4]
Majątki
W historii rodu szczególnie często wymieniane są majątki i rezydencje w: Gardkowicach,Godętowie i Łętowie. W XIX i na początku XX wieku dobra te należały do najważniejszych miejsc związanych z pomorską linią rodziny von Koss.[2][3][5]
Łętowo
Łętowo, niem. Lantow, było jednym z majątków związanych z rodziną von Koss. 30 sierpnia 1832 roku dobra te nabył Karl Wilhelm von Koß (Koss), a 3 marca 1846 roku odziedziczył je jego syn Wilhelm Theodor von Koß.[2]
Gardkowice
Gardkowice, niem. Gartkewitz, zostały zakupione w 1859 roku przez Wilhelma Theodora von Kossa, syna właściciela Łętowa. Cena zakupu wyniosła 75 tysięcy talarów. W okresie rodziny von Koss przebudowano pałac i rozbudowano założenie parkowo-folwarczne. Majątek pozostawał w rękach rodziny do 1945 roku.[3]
Godętowo
Z rodziną von Koss wiązane było również Godętowo. Majątek należał do rodu von Somnitz, a jako ostatniego właściciela przed 1945 rokiem wskazuje się Hansa-Joachima von Kossa, powiązanego z rodziną von Somnitz poprzez koligacje małżeńskie.[5]
Nazwisko i warianty pisowni
W źródłach historycznych i genealogiczno-heraldycznych nazwisko rodu występuje w kilku formach, m.in.:[1]
- Kos
- Koss
- von Koss
- von Koß
- Kossen
- Kosseken
- Kossecken
Z rodem łączone są także nazwiska odmiejscowe: Siemirowski lub Szemirowski, Bochowski, Gostkowski, Trawicki, Zakrzewski, oraz, według części przekazów, Niepoczołowski. W takich przypadkach określenie Kos lub von Koss mogło funkcjonować jako przydomek rodowy.[1]
Różnice w zapisie nazwiska wynikają z wielojęzycznego charakteru Pomorza oraz funkcjonowania rodu w polskim, kaszubskim i niemieckim kręgu administracyjno-kulturowym.[6]
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 Przemysław Pragert: Herbarz rodzin kaszubskich. T. 2. Gdańsk: BiT, 2007, s. 100, 255. ISBN 978-83-924425-9-2.
- 1 2 3 Dwór Łętowo - historia. Dwory i Pałace Polski. [dostęp 2026-06-15].
- 1 2 3 Pałac Gardkowice - historia. Dwory i Pałace Polski. [dostęp 2026-06-15].
- ↑ Alfred Znamierowski, Paweł Dudziński: Wielka księga heraldyki. Warszawa: Świat Książki, 2008, s. 104-108. ISBN 978-83-247-0100-1.
- 1 2 Odkryj luksusowy hotel na Kaszubach - pałac w Godętowie. Dwory i Pałace Polski. [dostęp 2026-06-15].
- ↑ Zenon Lica, Edward Breza: Nazwiska Pomorzan. Pochodzenie i zmiany. T. 4, cz. 2. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2021. [dostęp 2026-06-15].
Bibliografia
- Przemysław Pragert: Herbarz rodzin kaszubskich. T. 2. Gdańsk: BiT, 2007, s. 100, 255. ISBN 978-83-924425-9-2.
- Alfred Znamierowski, Paweł Dudziński: Wielka księga heraldyki. Warszawa: Świat Książki, 2008, s. 104-108. ISBN 978-83-247-0100-1.