Krogulec mały

Krogulec mały
	Tachyspiza badia
	(J.F. Gmelin, 1788)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	szponiaste
Rodzina	jastrzębiowate
Podrodzina	jastrzębie
Plemię	Accipitrini
Rodzaj	Tachyspiza
Gatunek	krogulec mały
Synonimy
	Falco badius J.F. Gmelin, 1788; Accipiter badius (J.F. Gmelin, 1788);
	Falco badius J.F. Gmelin, 1788; Accipiter badius (J.F. Gmelin, 1788);
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania
	; obszary lęgowe występuje przez cały rok zimowiska

Krogulec mały^[3] (Tachyspiza badia) – gatunek średniej wielkości ptaka drapieżnego z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae). Występuje w Afryce Subsaharyjskiej oraz środkowej i południowej części Azji (od Bliskiego Wschodu po Kazachstan, południowe Chiny i Indochiny). Nie jest zagrożony wyginięciem.

Systematyka, zasięg występowania

Krogulec mały bywał dawniej uznawany za jeden gatunek z krogulcem krótkonogim (T. brevipes). Niekiedy za jego podgatunek uznawano krogulca nikobarskiego (T. butleri)^[1].

Wyróżnia się sześć podgatunków Tachyspiza badia^[4]^[1]:

T. badia sphenura (Rüppell, 1836) – krogulec malutki^[3] – Senegal i Gambia do południowo-zachodniego Półwyspu Arabskiego oraz na południe po północną Tanzanię i północną Demokratyczną Republikę Konga;
T. badia polyzonoides (A. Smith, 1838) – krogulec masajski^[3] – południowa Demokratyczna Republika Konga i południowa Tanzania do RPA;
T. badia cenchroides (Severtsov, 1873) – Kaukaz do Azji Środkowej i północno-zachodnich Indii;
T. badia dussumieri (Temminck, 1824) – środkowe Indie i Bangladesz;
T. badia poliopsis (Hume, 1874) – północne Indie do południowych Chin i Indochin, widywany także na Półwyspie Malajskim i Sumatrze, prawdopodobnie jedynie w zimie^[5]^[6];
T. badia badia (J.F. Gmelin, 1788) – krogulec mały^[3] – południowo-zachodnie Indie i Sri Lanka.

Morfologia

Grzbiet ma barwę szarą, klatka piersiowa i brzuch – białą w rude pasy. Policzki są szare, oczy czerwonawe, wewnętrzna strona ogona biała z czterema ciemnymi pasami. Samice są nieco większe od samców i mają jaśniejsze oczy. Osobniki tego gatunku osiągają długość 25–35 cm, a rozpiętość ich skrzydeł wynosi 50–65 cm. Masa ciała waha się od 75 do 160 g.

Ekologia i zachowanie

Krogulce małe żyją w lasach, na sawannach, plantacjach i miejskich parkach na wysokości do 1600 m n.p.m. Na większości zasięgu występowania to ptaki osiadłe, na pozostałej – migrujące lub koczownicze^[5].

Żywią się jaszczurkami, mniejszymi ptakami, nietoperzami, gryzoniami, żabami i owadami, rzadziej padliną. Polują z ukrycia, po dostrzeżeniu ofiary nurkując w jej kierunku.

Samice składają 2–3 jaja. Inkubacja trwa około miesiąca.

Status zagrożenia

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje krogulca małego za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność populacji, według szacunków, zawiera się w przedziale 500 000–999 999 dorosłych osobników. Ze względu na brak dowodów na spadki liczebności bądź istnienie poważnych zagrożeń dla gatunku BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako prawdopodobnie stabilny^[2].

Przypisy

1 2 3 Shikra (Accipiter badius). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-19)]. (ang.).
1 2 BirdLife International, Accipiter badius, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2025-2 [dostęp 2025-12-29] (ang.).
1 2 3 4 Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (Wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-29].
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Hoatzin, New World vultures, Secretarybird, raptors. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-12-29]. (ang.).
1 2 Species account: Shikra Accipiter badius. [w:] Global Raptor Information Network [on-line]. The Peregrine Fund, 2011-09-07. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-11-27)]. (ang.).
↑ Kemp, A.C. & G.M. Kirwan: Shikra (Tachyspiza badia), version 1.1. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2024. [dostęp 2025-12-29]. (ang.).

Bibliografia

Accipiter badius na stronie oiseaux-birds.com. [dostęp 2014-07-28]. (ang.).
Craig Robson, Richard Allen: New Holland Field Guide to the Birds of South-East Asia. New Holland Publishers, 2005. ISBN 978-1-84330-746-4.
Richard Porter, Simon Aspinall: Birds of the Middle East. A&C Black, 2010. ISBN 978-0-7136-7602-0.

Linki zewnętrzne

Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[ibc-1] 1 2 3 Shikra (Accipiter badius). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-19)]. (ang.).

[iucn-2] 1 2 BirdLife International, Accipiter badius, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2025-2 [dostęp 2025-12-29] (ang.).

[mk-3] 1 2 3 4 Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (Wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-29].

[ioc-4] F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Hoatzin, New World vultures, Secretarybird, raptors. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-12-29]. (ang.).

[gr-5] 1 2 Species account: Shikra Accipiter badius. [w:] Global Raptor Information Network [on-line]. The Peregrine Fund, 2011-09-07. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-11-27)]. (ang.).

[botw-6] Kemp, A.C. & G.M. Kirwan: Shikra (Tachyspiza badia), version 1.1. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2024. [dostęp 2025-12-29]. (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]