Krogulec orientalny

Krogulec orientalny
	Tachyspiza virgata
	(Temminck, 1822)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	szponiaste
Rodzina	jastrzębiowate
Podrodzina	jastrzębie
Plemię	Accipitrini
Rodzaj	Tachyspiza
Gatunek	krogulec orientalny
Synonimy
	Falco virgatus Temminck, 1822; Accipiter virgatus (Temminck, 1822);
	Falco virgatus Temminck, 1822; Accipiter virgatus (Temminck, 1822);
Podgatunki
	zobacz opis w tekście
	zobacz opis w tekście
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski

Krogulec orientalny^[3] (Tachyspiza virgata) – gatunek średniej wielkości ptaka drapieżnego z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), zamieszkujący Azję Południową i Południowo-Wschodnią oraz Chiny i Tajwan.

Systematyka i zasięg występowania

Do gatunku tego włączano niekiedy krogulca japońskiego (T. gularis), traktowanego obecnie jako osobny gatunek^[1]. Obecnie zwykle wyróżnia się 10 podgatunków T. virgata^[4]^[5]^[6]:

T. virgata affinis (Hodgson, 1836) – żyjący w północnych Indiach, Nepalu, środkowych i wschodnich Chinach oraz Indochinach,
T. virgata abdulalii (Mees, 1981) – żyjący na Andamanach i Nikobarach,
T. virgata besra (Jerdon, 1839) – żyjący w południowo-zachodnich Indiach i na Cejlonie, prawdopodobnie także w południowo-wschodnich Indiach,
T. virgata confusa (Hartert, 1910) – żyjący w północnych, środkowych i wschodnich Filipinach (wyspy Luzon, Mindoro, Panay, Negros i Catanduanes),
T. virgata fuscipectus (Mees, 1970) – żyjący na Tajwanie,
T. virgata quagga (Parkes, 1973) – żyjący w południowo-wschodnich Filipinach (wyspy Cebu, Bohol, Leyte, Samar, Siquijor i Mindanao),
T. virgata quinquefasciata (Mees, 1984) – żyjący na wyspie Flores,
T. virgata rufotibialis (Sharpe, 1887) – żyjący na północnym Borneo,
T. virgata vanbemmeli (Voous, 1950) – żyjący na Sumatrze,
T. virgata virgata (Temminck, 1822) – żyjący na Jawie i Bali.

Wątpliwy jest status wyróżnianego dawniej podgatunku nisoides^[1], opisanego przez Blytha w 1847 roku jako odrębny gatunek Accipiter nisoides na podstawie samicy odłowionej w okolicach Malakki^[7]^[8]. Holotyp ten zaginął^[8]. Obecnie takson ten jest zwykle synonimizowany z krogulcem japońskim (T. gularis)^[8].

Morfologia

Głowa i szyja mają barwę czarną, po bokach rudawą, kark cętkowany na biało. Pokrywy uszne są jasnoszare, gardło płowo-białe, pokrywy skrzydłowe czarne. Zewnętrzna część ogona jest ciemnoszara, wewnętrzna jaśniejsza z trzema ciemnymi pasami. Klatka piersiowa i brzuch są biało-szare, woskówka żółtawa, dziób czarny, nogi pomarańczowo-żółte, oczy żółte. Osobniki tego gatunku osiągają długość ok. 28–30 cm.

Ekologia i zachowanie

Krogulce orientalne żyją w gęstych lasach, w pobliżu zbiorników wodnych, do wysokości ok. 2000 m n.p.m. Żywią się głównie mniejszymi ptakami, rzadziej małymi ssakami, jaszczurkami i dużymi owadami. Samice składają 4–5 białych jaj z brązowo-czerwonawymi elementami.

Status zagrożenia

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje krogulca orientalnego za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność populacji wstępnie szacowana jest na 40–400 tysięcy dorosłych osobników. Trend liczebności populacji uznaje się za spadkowy ze względu na utratę siedlisk leśnych^[2].

Przypisy

1 2 3 Besra (Accipiter virgatus). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-17)]. (ang.).
1 2 BirdLife International, Accipiter virgatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2025-2 [dostęp 2025-12-29] (ang.).
↑ Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-29].
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Hoatzin, New World vultures, Secretarybird, raptors. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-12-29]. (ang.).
↑ AviList CoreA.C. Team AviList CoreA.C., AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).
↑ Orta, J. & J.S. Marks: Besra (Tachyspiza virgata), version 1.1. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2024. [dostęp 2025-12-09]. (ang.).
↑ E.E. Blyth E.E., Zoological Department.— Mr. Blyth’s Report, „The journal of the Asiatic Society of Bengal”, 16 cz. 2, 1847, s. 727 (ang.).
1 2 3 Clark, W.S. & J.S. Marks: Japanese Sparrowhawk (Tachyspiza gularis), version 1.1. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2024. [dostęp 2025-12-09]. (ang.).

Bibliografia

Accipiter virgatus. [w:] Global Raptor Information Network [on-line]. 2014-05-15. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-11-27)]. (ang.).
James Murray: The Avifauna of the Island of Ceylon: A Systematic Account with Descriptions of All the Known Species of Birds Inhabiting the Island, Also Observations on Their Habits, Nidification, &c, and Tables of Their Geographical Distribution Throughout India. Asian Educational Services, 2005. ISBN 978-81-206-1974-6.

Linki zewnętrzne

Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[ibc-1] 1 2 3 Besra (Accipiter virgatus). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-17)]. (ang.).

[iucn-2] 1 2 BirdLife International, Accipiter virgatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2025-2 [dostęp 2025-12-29] (ang.).

[mk-3] Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-29].

[ioc-4] F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Hoatzin, New World vultures, Secretarybird, raptors. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-12-29]. (ang.).

[avilist-5] AviList CoreA.C. Team AviList CoreA.C., AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).

[botw-6] Orta, J. & J.S. Marks: Besra (Tachyspiza virgata), version 1.1. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2024. [dostęp 2025-12-09]. (ang.).

[blyth-7] E.E. Blyth E.E., Zoological Department.— Mr. Blyth’s Report, „The journal of the Asiatic Society of Bengal”, 16 cz. 2, 1847, s. 727 (ang.).

[botw2-8] 1 2 3 Clark, W.S. & J.S. Marks: Japanese Sparrowhawk (Tachyspiza gularis), version 1.1. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2024. [dostęp 2025-12-09]. (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]