Kruchaweczka malutka

Kruchaweczka malutka, kruchaweczka szaroczerwonawa (Psathyrella senex (Peck) A.H. Sm.) – gatunek grzybów należący do rodziny kruchaweczkowatych (Psathyrellaceae)^[1].

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Psathyrella, Psathyrellaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi^[1].

Po raz pierwszy opisał go w 1888 r. Charles Horton Peck, nadając mu nazwę Psilocybe senex. W 1972 r. Alexander Hanchett Smith przeniósł go do rodzaju Psathyrella^[1]. Niektóre inne synonimy^[2]:

• Psathyra senex (Peck) Morgan 1907
• Drosophila ocellata Romagn. 1952
• Psathyrella ocellata (Romagn.) M.M. Moser 1967
• Psathyrella friesii Kits van Wav. 1977
• Psathyrella trivialis Arnolds 1982
• Psathyrella ploddensis Kits van Wav. 1987

Polską nazwę zarekomendował Władysław Wojewoda w 2003 r.^[3]

Kapelusz

Średnica 7–40(–60) mm, początkowo stożkowato-wypukły, następnie rozszerzający się. Powierzchnia ciemno-czerwonobrązowa, po dojrzeniu czerwonobrązowa, ciemnobrązowa do brązowej. Jest higrofaniczny; prążkowany, w stanie wilgotnym przechodzący w bardzo blady brąz, czasami z brązowopomarańczowymi odcieniami pozostającymi w środku. Osłona raczej skąpa, w postaci zanikających włókien lub kłaczków w pobliżu brzegu kapelusza^[4].

Trzon

Wysokość 20–100 mm, grubość 2–6 mm, cylindryczny^[4].

Blaszki

Średnio gęste. Blaszek pełnych 20–34^[4].

Cechy mikroskopowe

Zarodniki 7–9,5 × 4-5(–5,5) μm, Qav = 1,6–1,9, podłużne, jajowate do elipsoidalnych, w widoku z boku czasami nieco migdałowate, rzadko nieco fasolkowate, czerwonobrązowe. Pleurocystydy 30-60 × 9–16 μm, wąsko-główkowate, wrzecionowate, butelkowate do cylindrycznych, rzadko główkowate lub z dzióbkiem, zwykle rozproszone, rzadziej liczne. Cheilocystydy dwóch typów: (1): 20–50 × 8–16 μm, podobne do pleurocystyd, liczne, (2): małe, maczugowate, rozproszone. Komórki osłony 20–100 × 2–20 μm^[4].

Występuje w Europie, Ameryce Północnej i Azji^[5]. W Polsce W. Wojewoda w 2003 r. przytoczył jedno stanowisko^[3], w późniejszych latach podano następne stanowiska. Aktualne stanowiska podaje także internetowy atlas grzybów. Znajduje się w nim na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną^[6].

Saprotrof^[3]. Rozwija się na resztkach drewna lub wśród opadłych liści, również naziemnie, w lasach liściastych lub iglastych, rzadko na otwartych terenach trawiastych, suchych lub wilgotnych. Owocniki od wiosny do jesieni^[4].