Krutynia

Krutynia
Ilustracja
Krutynia w Nowym Moście
Kontynent

Europa

Państwo

 Polska

Rzeka
Długość 99 km
Powierzchnia zlewni

638 km²

Źródło
Miejsce Krutyń
Współrzędne

53°42′05,8″N 21°26′13,2″E/53,701600 21,437000

Ujście
Recypient Pisa
Współrzędne

53°44′05,3″N 21°33′04,3″E/53,734800 21,551200

Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „źródło”, powyżej na prawo znajduje się również punkt z opisem „ujście”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „źródło”, powyżej na prawo znajduje się również punkt z opisem „ujście”
Rzeka w Nowym Moście
Spływ kajakowy rzeką w Krutyni

Krutynia (niem. Kruttinna) – rzeka na Pojezierzu Mazurskim, wpływa do Jeziora Bełdany. Szlak kajakowy.

Krutynia płynie przez rezerwat krajobrazowo-wodno-leśny położony na terenie trzech gmin: Piecki, Mikołajki i Ruciane-Nida. Jej długość to 99 km, a powierzchnia dorzecza wynosi 638 km².

Rzeka

Dolina rzeki jest w wielu miejscach zatorfiona i zabagniona, wahająca się w granicach od około 1,5 km w części środkowej do 30–50 m w miejscach północnej i południowej części, otoczona jest wzniesieniami morenowymi o urozmaiconej rzeźbie. Nurt rzeki Krutyni jest wolny, a rzeka tworzy liczne zakola, szczególnie w środkowej, zabagnionej części rezerwatu. Spadek rzeki na długości około 10 km rezerwatu wynosi 1,3 m. Szerokość rzeki osiąga 30-40m, a głębokość od 1,5–2,5 m do 3–7 m[1].

Bieg Krutyni pod względem hydrologicznym rozpoczyna się na terenach otaczających Jezioro Warpuńskie. Na pojezierzach jednak zwyczajowo przyjmuje się nieco inne kryteria nazewnictwa. Rzeki zmieniają nazwy zawsze (lub prawie zawsze) wtedy, gdy przepływają przez jezioro, które zbiera wodę z innych, dodatkowych rzek i cieków. Według takiego kryterium Krutynia zaczyna się w Jeziorze Krutyńskim, a kończy w jeziorze Bełdany, gdzie wpływa do Systemu Wielkich Jezior Mazurskich. Zatem Krutynia w swoim różnym biegu przyjmuje różne nazwy. Między początkowymi jeziorami nie ma nazwy, następnie przyjmuje kolejno: Sobiepanka, Grabówka, Dąbrówka, Babięcka Struga, Struga Spychowska, aż w końcu Krutynia.

Według Państwowego Rejestru Nazw Geograficznych Krutynia swój bieg rozpoczyna jako odpływ Jeziora Gielądzkiego w Sorkwitach, a kończy jako dopływ Bełdan w Iznocie. W rejestrze tym nosi identyfikator 62813. Jednocześnie rejestr ten wymienia takie rzeki, jak Sobiepanka, Babięcka Struga, Zyzdrój czy Struga Spychowska, a ciągły przebieg pod nazwą Krutynia notuje dopiero od wypływu z Jeziora Mokrego[2]. W planie gospodarowania wodami jednolita część wód „Krutynia do jez. Bełdany” o kodzie PLRW2000182643699 obejmuje Krutynię wraz z dopływami, także rzeką Bałowo, czyli głównym dopływem do Jeziora Warpuńskiego. Tak ujęta jednolita część wód ma 234,36 km długości, a jej typ to R_poj (rzeka w systemie rzeczno-jeziorowym Pojezierzy)[3]. Na Mapie Podziału Hydrograficznego Polski Krutynia ma identyfikator 264. Jej bieg rozpoczyna się od cieku wpadającego od północy do Jeziora Warpuńskiego, a kończy się wewnątrz Jeziora Mikołajskiego, gdzie jej wirtualny odcinek uchodzi do wirtualnego odcinka Pisy. Tak mierzona rzeka ma 103 885,78 km długości. Jej odcinki mają następujące nazwy: Butowo do jez. Warpuńskiego, Butowo od jez. Zyndackiego do jez. Gielądzkiego, Krutynia od jez. Gielądzkiego do jez. Lampackiego, Krutynia od jez. Lampasz do jez. Dłużec, Krutynia od jez. Dłużec do jez. Białego, Krutynia od jez. Białego do jez. Ganckiego, Krutynia (Struga Gant) od jez. Ganckiego do Babantu, Babięcka Struga od Babantu do jez. Zyzdrój Wielki, Spychowska Struga od jez. Zyzdrój Mały do jez. Spychowskiego, Spychowska Struga od jez. Spychowskiego do Lisiej Strugi (p), Spychowska Struga od Lisiej Strugi do dopł. z jez. Kierwika (p), Spychowska Struga od dopł. z jez. Kierwika do jez. Zdrużno, Krutynia od jez. Krutyńskiego do dopł. z jez. Duś (p), Krutynia od dopł. z jez. Duś do dopł. z jez. Kołowinek (l), Krutynia od dopł. z jez. Kołowinek do jez. Gardyńskiego, Krutynia od jez. Gardyńskiego do ujścia[4].


Przyroda i jakość wód

W rzece występują:

Litoral zajmują zbiorowiska szuwarowe z trzciną pospolitą Phragmites australis, mozgą trzcinową Phalaris arundinacea, pałką szerokolistną Typha latifolia[1].

W czasie badań na potrzeby monitoringu jakości wód na stanowisku w Iznocie w 2024 roku wśród makrofitów największy udział miała manna mielec, a wśród okrzemek bentosowych Planothidium rostratum[6].

W 2012 roku stan ekologiczny Krutyni sklasyfikowano jako dobry. Taką klasę uzyskały badane wówczas elementy biologiczne (fitoplankton, makrobezkręgowce bentosowe i makrofity) i część parametrów fizykochemicznych. Większość elementów fizykochemicznych, m.in BZT5, przewodność, azot, fosfor, uzyskała stan bardzo dobry. Spośród badanych wówczas substancji priorytetowych żadna nie przekroczyła norm, a większość nie osiągnęła stężenia sięgającego poziomu oznaczalności[7]. Podobny stan stwierdzono w latach 2021–2024[8].

Właściwy bieg rzeki

Bieg rzeki przedstawiono od dołu do góry. Drukiem wytłuszczonym zaznaczono nurt główny rzeki, zwykłym dopływy.

W górnym biegu, do jeziora Zyzdrój Wielki, Krutynia ma bieg następujący:

W średnim biegu system połączeń jest następujący:

W dolnym biegu, poniżej Jeziora Krutyńskiego do ujścia bieg jest następujący:

Szlak kajakowy

Szlak kajakowy Krutyni przebiega przez Puszczę Piską, a od Jeziora Mokrego także przez Mazurski Park Krajobrazowy. Długość szlaku wynosi 91 km[9]. Najpopularniejsza trasa spływu rozpoczyna się w Sorkwitach i kończy w miejscowości Ruciane-Nida.

Popularna trasa spływu przebiega następująco:

Szlak Krutynią w literaturze

Kajakowe spływy szlakiem krutyńskim opisywali poeci i pisarze, m.in. Melchior Wańkowicz w słynnym reportażu Na tropach Smętka (1936), Franciszek Fenikowski, Zbigniew Chojnowski (np. Dziś płyniemy[10]).

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Aleksander Władysław Sokołowski, Jacek Kot, Przyroda województwa suwalskiego, Suwałki: Wydaw. Włodzimierz Łapiński, 1996, s. 109, ISBN 83-900714-2-8, OCLC 69470489.
  2. ↑ Warstwa Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych [online], Geoportal Krajowy [dostęp 2026-05-31].
  3. ↑ Warstwa JCWP rzecznych [online], Hydroportal. Plany gospodarowania wodami [dostęp 2026-05-31].
  4. ↑ Mapa Podziału Hydrograficznego Polski w skali 1:10 000 (wersja elektroniczna), 2014.
  5. 1 2 Flora. Mazurski Park Krajobrazowy. [dostęp 2014-03-18].
  6. ↑ Wyniki biologiczne 2024 [online], Portal Jakości Wód Powierzchniowych [dostęp 2026-06-01].
  7. ↑ Ocena stanu jednolitych części wód rzek i zbiorników zaporowych w latach 2010-2015 - tabela [online], Portal Jakości Wód Powierzchniowych [dostęp 2026-06-01].
  8. ↑ Ocena stanu jednolitych części wód rzek i zbiorników zaporowych w latach 2019-2024 na podstawie monitoringu – tabela [online], Portal Jakości Wód Powierzchniowych [dostęp 2026-06-01].
  9. ↑ Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Sorkwity, str. 33. Biuletyn Informacji Publicznej Gmina Sorkwity, 2014-08-29. [dostęp 2016-11-05]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  10. ↑ Almanach 2015, Olsztyn 2015, s. 103-115)

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.