Krystyna Kersten

Krystyna Kersten

Data i miejsce urodzenia	25 maja 1931 Poznań
Data i miejsce śmierci	10 lipca 2008 Warszawa
Pełne imię i nazwisko	Krystyna Maria Kersten-Jasińska
Profesor dr hab. nauk humanistycznych
Specjalność: historia najnowsza Polski
Alma Mater	Uniwersytet Warszawski
Doktorat	1962 – historia promotor: Stanisław Arnold
Habilitacja	1971 – historia
Profesura	1990
Pracownik naukowy
Placówka	Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk
Okres zatrudn.	1954–
Odznaczenia

Krystyna Kersten (Krystyna Maria Kersten-Jasińska) z domu Goławska, pseudonim „Jan Bujnowski” (ur. 25 maja 1931 w Poznaniu, zm. 10 lipca 2008 w Warszawie) – polska historyk, profesor Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk, autorka prac dotyczących najnowszej historii Polski, publicystka; żona Adama Kerstena. W czasach PRL jedna z najpopularniejszych autorek wydawanych przez opozycyjne wydawnictwa podziemne^[1].

Ukończyła w 1954 studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, broniąc napisanej pod kierunkiem Mariana Małowista pracy magisterskiej pt. „Rynek lokalny Wielunia w XVI w.”. W tym samym roku została zatrudniona przez Tadeusza Manteuffla w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk, gdzie zajęła się historią najnowszą Polski, zwłaszcza okresem 1944–1956^[2]. Doktorat uzyskała w 1962 na podstawie pracy pt. „Osadnictwo wiejskie na Pomorzu Zachodnim 1945–1948”, przygotowanej pod opieką Stanisława Arnolda^[1][3].

Od 1948 do 1957 należała do Związku Młodzieży Polskiej. Po śmierci Bolesława Bieruta i objęciu władzy przez Władysława Gomułkę wstąpiła w 1956 roku do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Była członkiem Komitetu Zakładowego PZPR przy Polskiej Akademii Nauk. Uznawana przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych za silnie związaną z nurtem rewizjonistycznym, podczas wydarzeń marcowych miała być współautorką rezolucji potępiającej działania władz^[4]. Z partii wystąpiła demonstracyjnie 22 sierpnia 1968 roku po wkroczeniu wojsk Układu Warszawskiego do Czechosłowacji^[5].

W 1971 habilitowała się na podstawie rozprawy pt. Repatriacje ludności polskiej po II wojnie światowej. Studium historyczne^[2]. W 1975 podpisała tzw. list siedmiu do Edwarda Gierka, w którym skrytykowała stosunki wewnętrzne w PRL. Według Zbigniewa Romka w 1976 nie deklarowała już wprost przywiązania do marksistowskiego warsztatu naukowego^[6]. Od 1977 działaczka organizowanego przez opozycję w prywatnych mieszkaniach Uniwersytetu Latającego, przekształconego w 1978 roku w Towarzystwa Kursów Naukowych. Od października 1978 była inwigilowana przez Wydział III Komendy Stołecznej Milicji Obywatelskiej jako podejrzana o prowadzenie „nielegalnej działalności politycznej” w IH PAN^[4]. 20 VIII 1980 sygnatariuszka apelu 64 intelektualistów popierającego postulaty strajkujących stoczniowców^[3]. 23 sierpnia 1980 roku dołączyła do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami^[7]. Od września 1980 w Solidarności. W 1981 opublikowała trzy artykuły w „Tygodniku Solidarność”^[8]. Po wprowadzeniu stanu wojennego pisała dla drugiego obiegu wydawniczego, w którym ukazały się także jej książki, prowadziła wykłady organizowane przez Solidarność i Duszpasterstwo Ludzi Pracy^[3].

Badała w szczególności kwestie spraw polskich w dyplomacji przed i po jałtańskiej konferencji trzech mocarstw, wojenne i powojenne przesiedlenia polskiej ludności, polskie podziemie wojskowe i cywilne w oporze przeciw władzy komunistycznej, ewolucja postaw polskiej inteligencji w latach powojennych. Jej książka Narodziny systemu władzy. Polska 1943–1948 została w 1986 roku uhonorowana Nagrodą Kulturalną „Solidarności”^[2].

W 1990 otrzymała tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1994 – zwyczajnego. Została członkinią założonego w 1995 Collegium Invisibile^[9] oraz felietonistką m.in. „Gazety Wyborczej” i „Polityki”^[2]. W listopadzie 1996 została odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski^[10]. W 1997 autorka raportu o stanie wojennym dla Sejmowej Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej^[3]. W 1999 doznała udaru mózgu, który przerwał jej działalność naukową^[11].

Została pochowana na cmentarzu komunalnym Północnym w Warszawie.

Do wypromowanych przez Krystynę Kersten doktorów należą Jan Żaryn i Dariusz Libionka^[12], a do jej uczniów – Natalia Aleksiun, Wojciech Górecki, Paweł Kowal, Piotr Osęka, Krzysztof Persak, Jan Wendt, Rafał Wnuk i Marcin Zaremba^[1].

Była córką Edmunda, prawnika i ofiary zbrodni katyńskiej oraz Jadwigi z Hryniewieckich^[13][2][4].

• Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego 22 VII – 31 XII 1944 (1965)
• Repatriacja ludności polskiej po II wojnie światowej. Studium historyczne (1974)
• Historia polityczna Polski 1944–1956 (liczne wydania, jedynie w II obiegu Muzeum Wolnego Słowa)
• Narodziny systemu władzy. Polska 1943–1948 (1985)
• Polska – probierz porozumień jałtańskich (1987)
• Jałta w polskiej perspektywie (1989)
• Między wyzwoleniem a zniewoleniem. Polska 1944–1956 (1993)
• Polacy–Żydzi–komunizm. Anatomia półprawd 1939–1968 (1992)
• Rok pierwszy (1993)
• Pogrom Żydów w Kielcach 4 lipca 1946 r. (1996)
• Pisma rozproszone (2005)
• wstęp do polskiego wydania Czarnej księgi komunizmu (1999)

• "Królowa najnowszej historii Polski" - o Krystynie Kersten (1931-2008), "Gazeta Wyborcza", 11.07.2008.