Ksawery Bojanowski

Ksawery Bojanowski (1795–1866)

Ksawery Franciszek Bojanowski (ur. 1 grudnia 1795[1.1], zm. 24 sierpnia 1866 w Pluskowęsach[2]) – polski właściciel ziemski, powstaniec listopadowy, brat Konstancji Łubieńskiej.

Urodził się jako syn Bogusława Michała Bojanowskiego i Magdaleny z Kęszyckich Bojanowskiej[3]. Miał troje młodszego rodzeństwa, w tym Konstancję Łubieńską – literatkę i sawantkę, znaną z romansu z Adamem Mickiewiczem w 1831 r.[1] W dniu 21 lipca 1824 roku Ksawery Bojanowski ożenił się z Kordulą Sczaniecką i osiadł z nią w majątku Konarzewo pod Rawiczem[1.2].

Dwór w Konarzewie k. Rawicza, własność Ksawerego Bojanowskiego w latach 1824–1838.

Był zaangażowany w konspiracyjną działalność niepodległościową, m.in. jako członek Towarzystwa Patriotycznego prowincji poznańskiej[1.3]. W raportach urzędowych przedkładanych naczelnemu prezesowi Wielkiego Księstwa Poznańskiego Edwardowi Flotwellowi opisywany był jako zdecydowany przeciwnik reżimu pruskiego[1.4]. W 1829 r. uczęszczał w Berlinie na wykłady Hegla, gdzie poznał m.in. Adama Mickiewicza[4]. Brał udział w Powstaniu Listopadowym (służył w Pułku Jazdy Poznańskiej, przywoził z Królestwa instrukcje dla spiskowców wielkopolskich). Na początku powstania dopomógł gen. Janowi Nepomucenowi Umińskiemu w jego słynnej, brawurowej ucieczce z twierdzy Głogów[5]. W kwietniu 1831 r. groził mu sąd wojenny za próbę pojedynkowania się[6].

Po upadku powstania powrócił do Konarzewa. Jeszcze w listopadzie i grudniu 1831 r. gościł tam Adama Mickiewicza (w muzeum Mickiewicza w Paryżu znajduje się m.in. list Mickiewicza do brata Franciszka, pisany z Konarzewa w dniu 28 listopada 1831 r.[7]). Na pamiątkę tego wydarzenia w roku 1963 otwarto w Konarzewie Izbę Adama Mickiewicza (obecnie nieczynna).

W 1838 r. Bojanowscy sprzedali majątek konarzewski. Mieli dwanaścioro dzieci – zachowały się opisy zabaw Adama Mickiewicza z 5-letnią córką Bojanowskiego, Bogusią, którą poeta brał na barana i galopował dookoła stołu[8].

Oficyna dworu w Konarzewie, w której mieszkał Adam Mickiewicz w listopadzie i grudniu 1831 r.

Ksawery Bojanowski zmarł 24 sierpnia 1866 r. w Pluskowęsach k. Chełmży.

W kronice rodowej został opisany jako wzorowy gospodarz i organizator, zapalony myśliwy. Według tradycji, mickiewiczowski opis sporu Asesora i Rejenta o charty myśliwskie w „Panu Tadeuszu” był inspirowany podobnymi sporami pomiędzy Ksawerym Bojanowskim a jego bratem – Kalikstem Bojanowskim[9]. 

W serialu telewizyjnym Niepewność (2024, reż. W. Szarek) w rolę Ksawerego Bojanowskiego wcielił się aktor Jan Kwapisiewicz[10].

Przypisy

  1. ↑ Jarosław Maciejewski, Mickiewicza wielkopolskie drogi, 1972.
    1. ↑ S. 263.
    2. ↑ S. 265.
    3. ↑ S. 30.
    4. ↑ S. 466.
  2. ↑ Nekrolog, „Dziennik Poznański”, 26 sierpnia 1866, s. 4.
  3. ↑ Na południu Wielkopolski, [w:] Na tropach Adama Mickiewicza w Wielkopolsce, Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, 2013, s. 42.
  4. ↑ Ewa Kostołowska, Miniatury śmiełowskie, 1998, s. 23.
  5. ↑ Bronisław Józef Umiński, Generał Jan Nepomucen Umiński w twierdzy głogowskiej, 1994, s. 13.
  6. ↑ Emil Świnarski, Wspomnienia z wyprawy na Litwę w r. 1831, 1911, s. 38.
  7. ↑ Na południu wielkopolski, [w:] Na tropach Adama Mickiewicza, Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, 2013, s. 43.
  8. ↑ Strona główna | Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu [online], regiolit.amu.edu.pl [dostęp 2020-07-09] [zarchiwizowane z adresu 2018-02-20] (pol.).
  9. ↑ http://lsr2009-2015.goscinnawielkopolska.pl/db/con_zal/bielewo.pdf
  10. ↑ FilmPolski.pl [online], FilmPolski [dostęp 2024-12-22].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.