Kukal zmienny

Kukal zmienny
	Centropus sinensis
	(Stephens, 1815)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	kukułkowe
Rodzina	kukułkowate
Podrodzina	kukale
Plemię	Centropodini
Rodzaj	Centropus
Gatunek	kukal zmienny
Synonimy
	Polophilus sinensis Stephens, 1815; Centropus andamanensis Beavan, 1867;
	Polophilus sinensis Stephens, 1815; Centropus andamanensis Beavan, 1867;
Podgatunki
	zobacz opis w tekście
	zobacz opis w tekście
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania

Kukal zmienny^[3] (Centropus sinensis) – gatunek dużego ptaka z rodziny kukułkowatych (Cuculidae). Występuje w południowej i południowo-wschodniej Azji. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia

Po raz pierwszy gatunek opisał James Francis Stephens w 1815 na podstawie holotypu z Ningbo (Chiny). Nowemu gatunkowi nadał nazwę Polophilus sinensis^[4]. Obecnie (2025) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza kukala zmiennego w rodzaju Centropus. Wyróżnia 6 podgatunków^[5]. Badania mtDNA wskazują na to, że kukal zmienny najbliżej spokrewniony jest z kukalem jawajskim (C. nigrorufus)^[4].

Podgatunki i zasięg występowania

Kukal brunatny z Andamanów często uznawany jest za odrębny gatunek

IOC wyróżnia następujące podgatunki^[5]:

C. s. sinensis (Stephens, 1815) – kukal zmienny – Pakistan (Sindh, Pendżab) i Kaszmir przez północne Indie (Himalaje i Nizina Hindustańska) po Bengal, Sikkim, Asam oraz Bhutan po południowe i południowo-wschodnie Chiny (wschodni Junnan, Kuejczou, Kuangsi, Guangdong, Fujian i Zhejiang)^[4]
C. s. parroti Stresemann, 1913 – kukal czarnogrzbiety – Półwysep Indyjski i Sri Lanka^[4]
C. s. intermedius (Hume, 1873) – Bangladesz i południowy Asam na wschód przez Mjanmę po południowo-centralne Chiny (południowy Junnan i Hajnan), dalej na południe po Tajlandię, Indochiny i Półwysep Malajski^[4]
C. s. bubutus Horsfield, 1821 – kukal sundajski – zachodnie Filipiny (Palawan, Bugsuk, Balabac, Cagayan Sulu) po Borneo, Sumatrę, Nias, Wyspy Mentawai i na południe po Jawę i Bali^[4]
C. s. anonymus Stresemann, 1913 – południowo-zachodnie Filipiny (Basilan i Archipelag Sulu)^[4]
C. s. kangeangensis Vorderman, 1893 – Wyspy Kangean^[4]

Autorzy Kompletnej listy ptaków świata za podgatunek kukala zmiennego uznają też kukala brunatnego C. (s.) andamanensis Beavan, 1867^[3], który jest klasyfikowany przez IOC i IUCN jako osobny gatunek^[5]^[6]. Zamieszkuje on Andamany^[5].

Morfologia

Długość ciała wynosi 47–52 cm. Masa ciała dla jednego samca z Indii: 236 g, dla jednej samicy z Indii: 268 g^[4]. W upierzeniu dymorfizm płciowy nie występuje. Samice są większe od samców. Głowa, górna część grzbietu i spodnie partie ciała czarne. Na głowie występuje niebieska lub fioletowawa opalizacja. Skrzydła kasztanowe. Sterówki czarne z zielonym połyskiem. Pokrywy podskrzydłowe czarne; u niektórych osobników występują drobne białe paski. Tęczówka barwy od brązowej po czerwoną. Dziób i nogi czarne^[7].

Ekologia i zachowanie

Środowiskiem życia kukali zmiennych są obszary trawiaste i zarośla wtórne na skrajach lasów, w okolicy obszarów rolniczych i wodnych. Występują również w namorzynach, zakrzewieniach, na bagnach, w trzcinowiskach i ogrodach. Są to ptaki skryte, często ukrywają się w gęstej roślinności. Żywią się dużymi owadami, gąsienicami, małymi kręgowcami (jak młode myszy czy jaszczurki), ślimakami, ptasimi jajami, owocami i nasionami. Pożywienia szukają na ziemi^[8].

Lęgi

Jajo kukala zmiennego (po lewej) i kukala malgaskiego

Okres lęgowy trwa podczas pory najintensywniejszych opadów deszczu; w północnych Indiach głównie od czerwca do września, na Półwyspie Indyjskim i w Sri Lance niemal cały rok (w Sri Lance najintensywniej w marcu i kwietniu)^[4]. Gniazdo ma kształt kulisty, zbudowane jest z luźno splecionych traw, liści i gałęzi. Rosnące nieopodal liście i gałązki zostają wplecione w konstrukcję gniazda, dzięki czemu pozostaje one zawsze dobrze ukryte. Zniesienie liczy 3–6 jaj. Obydwa ptaki z pary zajmują się wysiadywaniem i młodymi^[8].

Status

IUCN uznaje kukala zmiennego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2025)^[9]. Kukala brunatnego IUCN również uznaje za gatunek najmniejszej troski^[6]. Ze względu na brak dowodów na spadki liczebności bądź istotne zagrożenia BirdLife International uznaje trend liczebności populacji kukala zmiennego za stabilny^[2]; liczebność kukala brunatnego prawdopodobnie spada^[6].

Przypisy

↑ Centropus sinensis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 Centropus sinensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
1 2 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Centropodini Blyth, 1838 (wersja: 2024-09-30). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-03-01].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Payne, R.: Greater Coucal (Centropus sinensis). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2017. [dostęp 2017-03-13].
1 2 3 4 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v14.2). [dostęp 2025-03-01]. (ang.).
1 2 3 BirdLife International, Centropus andamanensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024 [dostęp 2025-03-01] (ang.).
↑ Robert B. Payne: The Cuckoos. OUP Oxford, 2005, s. 238–240. ISBN 978-0-19-151355-8.
1 2 Nicole Bouglouan: Greater Coucal Centropus sinensis. Oiseaux-Birds, 20 marca 2013. [dostęp 2017-03-13].
↑ Species factsheet: Greater Coucal Centropus sinensis [online], BirdLife International, 2024 [dostęp 2025-03-01] (ang.).

Linki zewnętrzne

Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy – kukal brunatny C. (s.) andamanensis. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] Centropus sinensis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[iucn-2] 1 2 Centropus sinensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[mk-3] 1 2 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Centropodini Blyth, 1838 (wersja: 2024-09-30). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-03-01].

[hbwa-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Payne, R.: Greater Coucal (Centropus sinensis). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2017. [dostęp 2017-03-13].

[ioc-5] 1 2 3 4 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v14.2). [dostęp 2025-03-01]. (ang.).

[iucn1-6] 1 2 3 BirdLife International, Centropus andamanensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024 [dostęp 2025-03-01] (ang.).

[gb-7] Robert B. Payne: The Cuckoos. OUP Oxford, 2005, s. 238–240. ISBN 978-0-19-151355-8.

[o-b-8] 1 2 Nicole Bouglouan: Greater Coucal Centropus sinensis. Oiseaux-Birds, 20 marca 2013. [dostęp 2017-03-13].

[birdlife-9] Species factsheet: Greater Coucal Centropus sinensis [online], BirdLife International, 2024 [dostęp 2025-03-01] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]