Kulon australijski

Kulon australijski
Burhinus grallarius[1]
(Latham, 1801)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

siewkowe

Podrząd

siewkowce

Rodzina

kulony

Rodzaj

Burhinus

Gatunek

kulon australijski

Synonimy
  • Charadrius grallarius Latham, 1801[1]
  • Charadrius magnirostris Latham, 1801[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]

Zasięg występowania
Mapa występowania

Kulon australijski[4] (Burhinus grallarius) – gatunek dużego, głównie nocnego ptaka naziemnego z rodziny kulonów (Burhinidae), endemiczny dla Australii i południowej części Nowej Gwinei.

Systematyka

Kulon australijski jest klasyfikowany w rodzaju Burhinus należącym do rodziny kulonów (Burhinidae) w rzędzie siewkowych (Charadriiformes)[5]. Nie wyróżnia się podgatunków[6][7].

Występowanie i środowisko

Zasięg występowania kulona australijskiego rozciąga się na niemal całą Australię, z wyjątkiem Tasmanii[8]; niewielka populacja lęgowa tych ptaków występuje też na południu Nowej Gwinei[3][6][7].

Ptak ten zamieszkuje otwarte lasy i trawiaste obszary leśne[8]. Chociaż był kiedyś pospolity, jego liczebność drastycznie spadła, zwłaszcza w południowo-wschodnich częściach Australii. Czasami można go spotkać na polach golfowych, a nawet na cmentarzach. W przeszłości kulony australijskie występowały na żyznych terenach Równiny Cumberland w Sydney, ale obecnie są tam nieobecne[5].

Morfologia

Kulon australijski jest dużym, smukłym ptakiem naziemnym, osiągającym od 55 cm do 59 cm długości[9]. Charakteryzuje się długimi, chudymi nogami i dużymi, żółtymi oczami[8]. Masa ciała samców wynosi 580–860 g, samic 530–710 g[6].

Ubarwienie jest przeważnie szarobrązowe u góry, prążkowane na czarno i rudo (lub szare do jasnobrązowego z czarnymi plamami). Spód ciała jest białawy lub płowy z wyraźnymi, pionowymi czarnymi smugami. Posiada mały, czarny dziób oraz wyraźną białą brew. Czarny pas biegnie od okolic oka w dół do szyi. Obie płcie są podobne. Młode osobniki są jaśniejsze i nieco bardziej brązowe niż dorosłe[5].

Ekologia i zachowanie

Kulony australijskie są ptakami głównie nocnymi, wykonującymi wszystkie czynności związane z żerowaniem i inne aktywności w nocy[5].

Głos

Głos kulona australijskiego to charakterystyczne, przeciągłe i żałosne 'wer-loooo' (lub głośne, upiorne, zawodzące 'weer-loo'), często słyszane o zmierzchu i w nocy[5][8].

Pożywienie

Kulony australijskie mają urozmaiconą dietę, ale preferują żywienie się owadami, mięczakami, nasionami oraz małymi kręgowcami, w tym małymi jaszczurkami, żabami, wężami i myszami. Sporadycznie zjadają małe ssaki. Cały pokarm jest zbierany z ziemi, a żerowanie odbywa się w nocy. W sezonie lęgowym ptaki szukają pożywienia w pobliżu gniazda, natomiast poza tym okresem mogą pokonywać duże odległości[5].

Rozród

Sezon lęgowy trwa przez całą wiosnę i lato, od lipca do stycznia[5][8].

Kulony australijskie wykonują skomplikowany taniec godowy, który może trwać godzinę lub dłużej, towarzysząc mu głośne i ciągłe nawoływanie. Podczas rytuału osobniki stoją z rozpostartymi skrzydłami, ogonem uniesionym pionowo i szyją lekko wyciągniętą do przodu, tupiąc stopami w górę i w dół, niczym żołnierz maszerujący w miejscu[5][8].

Gniazdo jest tworzone na ziemi, w płytkim zagłębieniu lub małej gołej plamie. Wielkość lęgu wynosi od 1 do 3 jaj. Jaja mogą być składane w dwóch okresach: do 2 jaj od sierpnia do października i kolejne 2 jaja od listopada do stycznia. Jaja są inkubowane przez 30 dni, a obowiązek ten dzielą oboje rodzice, którzy również opiekują się młodymi[5].

Po wykluciu pisklęta są natychmiast przenoszone z dala od gniazda i uczone, jak się karmić. Pisklęta nie potrafią latać, dopóki nie osiągną około 9 tygodni (50 dni w gnieździe), dlatego w tym czasie polegają w dużym stopniu na kamuflażu, aby chronić się przed drapieżnikami[8].

Status i zagrożenia

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje kulona australijskiego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Liczebność populacji szacowana jest na 10–15 tysięcy dorosłych osobników, a jej trend oceniany jest jako spadkowy[3].

Kulon australijski był kiedyś dość pospolity, ale jego liczebność drastycznie spadła w ciągu ostatniego stulecia. W Nowej Południowej Walii (NSW) gatunek ten jest obecnie wpisany na listę gatunków zagrożonych[5][8].

Główne zagrożenia dla kulona australijskiego obejmują[8]:

  • drapieżnictwo ze strony wprowadzonych gatunków, takich jak lisy i zdziczałe koty;
  • utrata i niszczenie siedlisk leśnych, w tym oczyszczanie terenów pod zabudowę rolniczą i mieszkaniową;
  • modyfikacja i niszczenie siedlisk naziemnych poprzez usuwanie ściółki i powalonego drewna, wprowadzanie egzotycznych traw pastwiskowych, wypas oraz częste pożary zakłócające spokój w pobliżu miejsc gniazdowania;
  • deptanie jaj przez bydło.

Eksperci wyrażają obawy, że jeśli obecne trendy się utrzymają, za 10 lub 20 lat może być za późno, aby zapobiec wyginięciu tego gatunku. Działania ochronne obejmują pozostawianie powalonego drewna na ziemi (zapewnia to kamuflaż i miejsca do żerowania), utrzymywanie niskich i rzadkich traw oraz prowadzenie programów zwalczania lisów przed i w trakcie sezonu lęgowego (sierpień – styczeń)[8].

Przypisy

  1. 1 2 Burhinus grallarius, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. ↑ D. Lepage, Bush Stone-curlew Burhinus grallarius, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-02-22] (ang.).
  3. 1 2 3 BirdLife International, Burhinus grallarius, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2 [dostęp 2026-02-22] (ang.).
  4. ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Burhinidae Mathews, 1912 – kulony – Thick-knees (wersja: 2024-09-30). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-02-22].
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Bush Stone-curlew. The Australian Museum. [dostęp 2026-01-06]. (ang.).
  6. 1 2 3 Hume, R., G.M. Kirwan & P.F.D. Boesman: Bush Thick-knee (Burhinus grallarius), version 1.0. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2026-02-22]. (ang.). Publikacja w zamkniętym dostępie – wymagana rejestracja, też płatna, lub wykupienie subskrypcji
  7. 1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online] [dostęp 2026-02-22] (ang.).
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Bush stone-curlew. [w:] Environment and Heritage [on-line]. NSW Government. [dostęp 2026-01-06]. (ang.).
  9. ↑ The Field Guide to Birds of Australia 2001 ↓, s. 158.

Bibliografia

  • Graham Pizzey, Frank Knight, Peter Menkhorst: The Field Guide to Birds of Australia. Pymble: Gardners Books, 2001. ISBN 978-0-207-19935-6.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.