Lamus

Lamusy
Lamus w Kalinówce Kościelnej z II połowy XVIII wieku
Lamus plebański w Knyszynie z początku XIX wieku
Tablica informacyjna lamusa w Knyszynie
Lamus dworski w Pisarach
Lamus w Latoszynie z końca XVI wieku
Lamus z Płonki z II poł. XIX wieku
Niezachowany lamus z XVII wieku w Pietkowie
Lamus w Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu
Lamus w Lusławicach
Lamus w Zespole dworskim w Czernichowie

Lamus (niem. Lehmhaus) – dawny budynek gospodarczy, drewniany lub murowany, spełniający funkcję spichlerza, spiżarni, magazynu narzędzi rolniczych itp.

Historia

Budynek był budowany na rzucie czworoboku, jedno- lub dwukondygnacyjny, z jedną izbą na każdej kondygnacji, czasami z podcieniem lub gankiem, występującym na jednym lub obu poziomach[1], często o ozdobnych formach architektonicznych. Kryty był najczęściej dwu- lub czterospadowym dachem[1] namiotowym lub łamanym[2].

Lamus w Polsce wchodził początkowo w skład zabudowań dworskich[1] i przeznaczony był oprócz zapasów żywności do przechowywania cennych (np. dokumentów czy zbroi) lub nieużywanych przedmiotów[1]. Z czasem stawiano go też w gospodarstwach chłopskich, niedaleko chaty, gdzie służył do przechowywania sprzętu gospodarczego, narzędzi, zboża, żywności[1][2].

Na Litwie lamus określano nazwą świreń, świroń lub świernia[3].

W dzisiejszych czasach termin używany jest także w stosunku do pomieszczenia lub budynku służącego do przechowywania starych rzeczy (rupieciarnia)[4]. W przenośni – w stosunku do przestarzałych, niemodnych („nadających się do lamusa”) przedmiotów, określeń, zwyczajów itp. Określenie „odejść do lamusa” oznacza „wyjść z użytku”[5]. Jest również w języku potocznym obraźliwym określeniem osoby, do której odczuwa się niechęć lub pogardę[6].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 Sztuka świata. Słownik terminów L-Ż. T. 18. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 12, ISBN 978-83-213-4726-4.
  2. 1 2 Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 226, ISBN 978-83-01-12365-9.
  3. ↑ Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 408, ISBN 978-83-01-12365-9.
  4. ↑ lamus (skład). Wielki słownik języka polskiego PAN. [dostęp 2023-04-28].
  5. ↑ do lamusa. Wielki słownik języka polskiego PAN. [dostęp 2023-04-28].
  6. ↑ lamus (człowiek). Wielki słownik języka polskiego PAN. [dostęp 2023-04-28].

Bibliografia

  • Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 86. ISBN 83-85001-89-1.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.