Lasiorhynchites sericeus
| Lasiorhynchites sericeus | |||
| (Herbst, 1797) | |||
 Osobnik o odcieniu fioletowym | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina |
Rhynchitinae | ||
| Plemię |
Rhynchitini | ||
| Podplemię |
Lasiorhynchitina | ||
| Rodzaj | |||
| Podrodzaj |
Lasiorhynchites (Coccygorrhynchites) | ||
| Gatunek |
Lasiorhynchites (Coccygorrhynchites) sericeus | ||
| Synonimy | |||
| |||
Lasiorhynchites sericeus – gatunek chrząszcza z rodziny tutkarzowatych. Zamieszkuje zachodnią część krainy palearktycznej. Pasożyt lęgowy. Przechodzi rozwój w tutkach zwijanych przez podryja dębowca.
Taksonomia
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1797 roku przez Johanna F.W. Herbsta pod nazwą Rhynchites sericeus[1][2]. Stanowi gatunek typowy podrodzaju Coccygorrhynchites[2], w którym to umieścił go w 1926 roku Heinrich B. Prell[3].
Morfologia
Owad dorosły
Chrząszcz o ciele długości od 5,2 do 6,4 mm, ubarwiony w całości niebiesko, fioletowo lub zielononiebiesko, zawsze z metalicznym połyskiem. Owłosienie ciała jest długie[4][5], według Gongeta ciemnobrązowe i sterczące[5], według Cmolucha jasnobrunatne i półwzniesione[4].
Ryjek jest 1,9 raza dłuższy niż między czułkami szeroki, u obu płci krótszy od przedplecza i u samca krótszy niż u samicy, lekko, ale wyraźnie zakrzywiony, w nasadowej części strony grzbietowej zaopatrzony w podłużną, szeroką, owalną, płaską bruzdę odgraniczoną żeberkami bocznymi i wyposażoną w żeberko środkowe[4][5]. Masywne czułki mają ostatni człon przed środkiem przewężony i umieszczone są u samicy pośrodku długości ryjka, a u samca trochę za środkiem[4]. Głowa jest szersza niż dłuższa[5], o łukowato wklęśniętym czole, równoległych bokach skroni[4] i lekkim przewężeniu u podstawy. Oczy u obu płci są duże, zaokrąglone i wydatne[5], u samca większe i słabiej wypukłe niż u samicy[4].
Tułów ma przedplecze szersze niż dłuższe, u samicy szersze niż u samca[5], za przednią krawędzią wyraźne przewężone i dalej o zaokrąglonych bokach[4][5]. Powierzchnia przedplecza jest mocno i gęsto punktowana[5], jednak wzdłuż środka jego grzbietu biegnie wąska płaszczyzna pozbawiona punktów. Pokrywy są wyraźnie wypukłe, 1,7 raza szersze od przedplecza i mają równoległe boki[4]. Rzędy pokryw są na całej długości pokryte niemal równych rozmiarów punktami, a dziewiąty rząd nie łączy się z dziesiątym, lecz biegnie do niego prawie równolegle przez całą długość pokrywy[4][5]. Międzyrzędy są znacznie szersze od rzędów, płaskie[4], mocno punktowane[5]. Przednie odnóża mają u samca po jednej, a u samicy po dwie ostrogi na szczytach goleni[4].
Jajo
Jajo osiąga od 0,6 do 0,7 mm długości i około 0,3 mm szerokości. Kształt ma owalny. Ubarwienie jest białawe. Powierzchnia chorionu jest gładka[5].
Biologia i ekologia
Owad ten zasiedla lasy i zadrzewienia[5] na stanowiskach suchych i ciepłych[4][6]. Owady dorosłe są foliofagami żerującymi na liściach dębów; czasem spotykane są też na głogach, gruszach i leszczynach. Aktywne są od maja do lipca[6]. Larwy są monofagicznymi foliofagami dębów[4][6][5]. Stwierdzano je na dębach: bezszypułkowym, ostrolistnym i szypułkowym[5].
Samce walczą o samice drapiąc się wszystkimi odnóżami. Składanie jaj ma miejsce od późnej wiosny do środka lata[5]. U gatunku tego występuje fakultatywne pasożytnictwo lęgowe względem podryja dębowca[4][6][5]. Podrzucenie jaja do tutki podryja może zostać zrealizowane dwojako. W pierwszym przypadku samica L. sericeus przylatuje do liścia zwijanego przez samicę podryja. Gdy ta przerywa zwijanie liścia celem wycięcia jamki do złożenia jaja, samica L. sericeus wciska tylną część ciała w szczelinę między częścią zwiniętą i niezwiniętą, składa jajo i szybko odlatuje. Samica podryja kończy potem zwijanie liścia. W drugim przypadku samica L. sericeus wybiera gotową tutkę podryja, wygryza w niej otwór, składa jajo, odwraca się, wciska jajo głębiej ryjkiem, zamyka dziurkę wydzieliną i odlatuje. Podczas gdy jaj podryja w jednej tutce może być do siedmiu, jajo L. sericeus jest zawsze jedno na tutkę. Rozwijająca się wraz z larwami podryja larwa L. sericeus żeruje na wilgotnych tkankach liścia. Po jego odpadnięciu schodzi do gleby i tam zimuje. Wczesną wiosną następuje jej przepoczwarczenie[5].
Rozprzestrzenienie i zagrożenie
Gatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Danii, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji oraz południa europejskich części Rosji i Turcji[2]. W Afryce Północnej zasiedla Algierię[4][6]. W Azji znany jest z anatolijskiej części Turcji, Syrii, Gruzji, Armenii i Azerbejdżanu[2][4].
W całym zasięgu jest owadem rzadko spotykanym. W Danii znany jest tylko z Jutlandii[5]. W Wielkiej Brytanii dawniej występował w Anglii[6], jednak współcześnie jest w tym kraju gatunkiem wymarłym[5]. W Polsce jest owadem spotykanym rzadko i sporadycznie, znanym z nielicznych stanowisk, z których niemal wszystkie leżą w południowej części kraju[6]. Na „Czerwonej liście chrząszczy województwa śląskiego” umieszczony jest jako gatunek zagrożony najmniejszej troski (LC)[7].
Przypisy
- ↑ Herbst, J.F.W.: Natursystem aller bekannten in- und ausländischen Insekten, als eine Fortsetzung der von Büffonschen Naturgeschichte. Der Käfer siebenter Theil. Berlin: Pauli, 1797, s. 135.
- 1 2 3 4 M.A. Alonso-Zarazaga, Family Rhynchitidae Gistel, 1848, [w:] I. Lobl, A. Smetana (red.), Catalogue of Palaearctic Coleoptera. Volume 7. Curculionoidea I, Stenstrup: Apollo Books, 2011, ISBN 978-87-88757-93-4.
- ↑ H.B. Prell. Über den Brutparasitismus eines deutschen Rhynchitinen und seine Bedeutung. „Zoologischer Anzeiger”. 65, s. 281–288, 1926.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Zdzisław Cmoluch: Klucze do oznaczania owadów Polski Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 96-97 Rhinomaceridae, Attelabidae. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1979.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Hans Gønget, The Nemonychidae, Anthribidae and Attelabidae (Coleoptera) of Northern Europe, N.P. Kristensen (red.), „Fauna Entomologica Scandinavica”, 38, Leiden, Boston, New York, Koln: Brill, 2003, ISSN 0106-8377.
- 1 2 3 4 5 6 7 B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 18. Chrząszcze – Coleoptera. Ryjkowcowate prócz ryjkowców – Curculionioidea prócz Curculionidae. Warszawa: 1992.
- ↑ Czesław Greń, Roman Królik, Henryk Szołtys. Czerwona lista chrząszczy (Coleoptera) województwa śląskiego.[w:] J. B. Parusel (red.). Czerwone listy wybranych grup zwierząt bezkręgowych województwa śląskiego. „Raporty Opinie”. 6 (4), s. 37–70, 2012. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice.