Lebioda (rzeka)
 | |
| Kontynent | |
|---|---|
| Państwo | |
| Rzeka | |
| Długość | 67 km |
| Źródło | |
| Miejsce | Kaleczyce |
| Współrzędne | |
| Ujście | |
| Recypient | Niemen |
| Miejsce |
na południe od Jasielewicz |
| Współrzędne | |
Położenie na mapie Białorusi  | |
Lebioda[1], Lebiodka[2][3] (biał. Лебяда, Lebiada; ros. Лебеда, Lebieda) – rzeka o długości ok. 67 km w zachodniej Białorusi (obwód grodzieński), prawy dopływ Niemna (zlewisko Morza Bałtyckiego)[4].
Charakterystyka
W XIX w. opisywano Lebiodę jako płynącą z północy na południe[5] i wpadającą do Niemna pod miastem Orle[6][7][8], 3 wiorsty powyżej, długą na 30 wiorst, szeroką na 4 sążnie, niezdatną do spławu z powodu nierównego dna i ław piaszczystych[5]. Wiosną poziom rzeki się podnosił i stawała się częściowo spławną, co w 1927 r. potwierdziło rozporządzenie prezydenta RP[9].
Źródło rzeki znajduje się w pobliżu wsi Kaleczyce[4] (sielsowiet Lack, rejon szczuczyński), 10 km na północny zachód od Szczuczyna. Od źródła rzeka płynie na północny wschód, skręcając na południowy wschód, a następnie na południe przy ujściu swojego lewobrzeżnego dopływu – wypływającej z okolic Podhaliszek[9], Lebiodki Wielkiej – na południe od wsi Rozniatycze. Kilkakrotnie przepływa z rejonu szczuczyńskiego do rejonu lidzkiego i z powrotem. Przed ujściem Wielkiej Lebiodki nazywana jest Lebiodką[4] (Lebiodką Małą[10][9]).
Dolina rzeki ma kształt zbliżony do trapezu, w dolnym biegu – nieokreślony. Równina zalewowa jest niska, dwustronna i przeważnie bagnista. Jej szerokość wynosi 500-700 m. Koryto rzeki – meandrujące, o szerokości 8-12 m przy niskim stanie wody do ujścia Wielkiej Lebiodki i 15-25 m poniżej. Brzegi są strome i urwiste. Koryto rzeki jest skanalizowane na długości 20,4 km: od wsi Rusanowce do wsi Zbroszki (7,9 km) oraz od agromiasteczka Wasiliszki do wsi Możejków (12,5 km). Na terenie zalewowym znajdują się kanały odwadniające[4].
Główne dopływy: Żużma, Szkordzianka, Wielka Lebiodka, Wawiórka i Hołdówka (lewe); Kościeniewka, Żołudzianka (prawe)[9].
W dolina rzeki znajduje się wiele miejscowości, wśród których największą jest agromiasteczko Wasiliszki, położone u zbiegu Szkordzianki i Lebedy. Ponadto Lebioda przepływa także obok takich wsi, agromiasteczek i przysiółków, jak Rusanowce, Zbroszki, Bieszanki, Mociosy, Rouby, Hościłowce, Możejków, Lebioda, Murowanka, Nowosady, Bojary Dzikuskie, Koniuszany, Makary, Chodorowce, Ogrodniki, Lebiodka, Papierowce, Oszmiańce, Bojary Lebiodzkie, Dubrawa, Macieńczuki, Minontowicze, Jasielewicze, Tołoczki.
Rzeka Lebioda wpada do Niemna poniżej Jasielewicz i Tołoczek[9].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata, Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej (oprac.), wyd. II, Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2019, s. 91, ISBN 978-83-254-2578-4 [dostęp 2026-06-21].
- ↑ E. Romer, T. Szumański, mapa Województwo nowogródzkie i wileńskie, wyd. Instytut Geograficzny im. E. Romera, Lwów-Warszawa.
- ↑ Władysław Syrokomla, Niemen od źródeł do ujścia. Pamiętnik podróży..., Wilno: A. Ass, 1861, s. 36 [dostęp 2026-06-21].
- 1 2 3 4 Блакітная кніга Беларусі, Мінск 1994, s. 216, ISBN 5-85700-133-1 [dostęp 2026-06-21] (biał.).
- 1 2 Encyklopedyja powszechna S. Orgelbranda...., t. VII, Warszawa: S. Orgelbranda Synowie, 1874, s. 108.
- ↑ Walery Kopernicki, Rzeki i jeziora. Tekst objaśniający do mapy hydrograficznéj dawnéj Słowiańszczyzny części północno zachodniéj, Warszawa: Skład Główny w Księgarni G. Gebethnera i R. Wolffa, 1883, s. 37 [dostęp 2026-06-21].
- ↑ Lebioda, Lebiodka, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 111.
- ↑ Por. Orla 1.) mko prywatne nad Niemnem, pow. lidzki, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 582.
- 1 2 3 4 5 Michał Szymielewicz, Rzeka Lebioda i jej dopływy, „Ziemia Lidzka. Miesięcznik krajoznawczo-regionalny”, II (6-7), lipiec 1937, s. 72-73 [dostęp 2026-06-21].
- ↑ Michał Szymielewicz, Rzeka Lebioda i jej dopływy [online], „Ziemia Lidzka. Polskie pismo historyczno-krajoznawcze na Białorusi” (zl.pawet.net) [dostęp 2026-06-21].