Leon Gnatowski
 Leon Gnatowski (1934) | |
 podpułkownik | |
| Data i miejsce urodzenia |
25 lipca 1903 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
8 sierpnia 1987 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1920–1946 |
| Siły zbrojne |
|
| Jednostki |
80 Pułk Piechoty, 77 Pułk Piechoty, 13 Pułk Piechoty „Rysiów”, 13 Wileński Batalion Strzelców, 15 Wileński Batalion Strzelców, 5 Wileńska Brygada Piechoty |
| Stanowiska |
dowódca kompanii ckm, zastępca dowódcy batalionu piechoty, dowódca batalionu piechoty, zastępca dowódcy brygady |
| Główne wojny i bitwy | |
| Odznaczenia | |
             | |
Leon Jakub Gnatowski (ur. 25 lipca 1903 w Różanie, zm. 8 sierpnia 1987 w Londynie[1]) − oficer Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej i Polskich Sił Zbrojnych, podpułkownik piechoty, uczestnik bitwy o Monte Cassino, dwukrotny kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
Urodził się 25 lipca 1903 w rodzinie Bolesława i Józefy z d. Gumowskiej[2]. W 1920 roku zaciągnął się na ochotnika do Wojska Polskiego i wziął udział w wojnie z bolszewikami[3]. Mając 17 lat dowodził małą grupą żołnierzy i zdołał wziąć do niewoli kilkudziesięciu żołnierzy wroga, za co został odznaczony Orderem Wojskowym Virtuti Militari V klasy. Według legendy, Józef Piłsudski miał go udekorować własnym orderem[4].
Po wojnie ukończył Oficerską Szkołę dla Podoficerów w Bydgoszczy i został zawodowym oficerem[3]. 26 sierpnia 1924 roku Prezydent RP mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z dniem 31 sierpnia 1924 roku i 97. lokatą w korpusie oficerów piechoty. 1 września 1926 roku został mianowany porucznikiem ze starszeństwem z dniem 31 sierpnia 1926 roku i 89. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W 1928 był przydzielony do 80 pułku piechoty[3]. W sierpniu 1931 roku został przeniesiony ze Szkoły Podoficerów Zawodowych Piechoty do Szkoły Podoficerów Piechoty dla Małoletnich Nr 2[3] w Grudziądzu (od 1932 roku w Śremie). 22 lutego 1934 roku został awansowany do stopnia kapitana ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1934 roku i 101. lokatą w korpusie oficerów piechoty.
W kampanii wrześniowej dowodził kompanią ciężkich karabinów maszynowych w 77 pułku piechoty, był dwukrotnie ranny. Po zakończeniu walk znalazł się w strefie okupacji radzieckiej. Bojąc się prześladowania polskich oficerów, przebrał się w mundur szeregowego i występował pod fałszywym nazwiskiem. Podjął próbę przedostania się przez Węgry do Francji, ale został aresztowany na granicy i zesłany do Workuty, gdzie przebywał dwa lata.
W 1942 roku wstąpił do armii Andersa, w której dowodził I batalionem 13 pułku piechoty „Rysiów”. Następnie pełnił funkcję zastępcy dowódcy 13 Wileńskiego batalionu strzelców „Rysiów”, a później w stopniu majora zastępcy dowódcy 15 Wileńskiego batalionu strzelców „Wilków”. W bitwie o Monte Cassino dowodził atakiem na wzgórze „Widmo”, walczył w pierwszej linii. Za tę bitwę został odznaczony Krzyżem Złotym Orderu Wojennego Virtuti Militari. Następnie brał udział w bitwie o Ankonę, dowodził zgrupowaniem prowadzącym pościg za wycofującymi się Niemcami. Po bitwie został awansowany na podpułkownika. 17 maja 1944 roku został dowódcą 15 baonu „Wilków”. Od 28 października 1944 został zastępcą dowódcy 5 Wileńskiej Brygady Piechoty, 5 Kresowej Dywizji Piechoty.
Po zakończeniu wojny nie wrócił do kraju. Ożenił się z Katarzyną Teriaszwili (1921–1947), żołnierzem 2 Korpusu Polskiego[1], córką Konstantego, polskiego oficera pochodzenia gruzińskiego, który zginął podczas obrony Warszawy[5][6]. Miał z nią syna Macieja, który urodził się w 1946 roku. Żona zmarła w kilka tygodni po porodzie[7]. Początkowo założył zakład tapicerski, po jego upadku zatrudnił się w fabryce tworzyw sztucznych. Po uzyskaniu brytyjskiej emerytury wojskowej, zaczął inwestować w nieruchomości i prowadzić działalność charytatywną dla emigracji. Przyjął obywatelstwo brytyjskie, kilkakrotnie odwiedził Polskę.
Zmarł w 1987 roku i został pochowany na Cmentarzu Gunnersbury w Londynie[1]. W 2009 prochy jego i żony zostały przewiezione do Polski i pochowane na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera C30-X-40a)[8].
Jego bratem był Aleksander Gnatowski.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 35[9]
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 3458 (1921)[10]
- Krzyż Walecznych dwukrotnie[11][12]
- Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami[11]
- Medal Wojska[11]
- Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino nr 16989[12]
- Odznaka za Rany i Kontuzje (trzykrotnie)[12]
- Oficer Legii Zasługi (USA, 22 stycznia 1948)[12]
- Gwiazda za Wojnę 1939−1945 (Wielka Brytania)[11]
- Gwiazda Italii (Wielka Brytania)[11]
- Order Wybitnej Służby (Wielka Brytania, 31 grudnia 1944)[12]
- Medal Wojny 1939−1945 (Wielka Brytania)[11]
- Krzyż Wojenny za Męstwo Wojskowe (Włochy)[12]
Upamiętnienie
Od 7 lutego 2020 roku ulica w Różanie nosi nazwę ppłk. Leona Jakuba Gnatowskiego[13].
Przypisy
- 1 2 3 Leon Gnatowski. indeks2kp.pl, 17 października 2013. [dostęp 2026-05-15].
- ↑ Kolekcja VM ↓, s. 1.
- 1 2 3 4 Kolekcja VM ↓, s. 4.
- ↑ Adam Węgłowski: Leon Gnatowski: Zdobywca Widma. Historia bohatera spod Monte Cassino. www.focus.pl, 28 kwietnia 2011. [dostęp 2026-05-15].
- ↑ Pro Georgia. Journal of Kartvelological Studies. 2016. s. 253. [dostęp 2026-05-15].
- ↑ Cmentarze. www.bohaterowie1939.pl. [dostęp 2026-05-15].
- ↑ Od wojny z bolszewikami do Normandii i Powstania Warszawskiego. Gruzini w Wojsku Polskim. kresy24.pl, 23 października 2020. [dostęp 2026-05-15].
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze. cmentarzekomunalne.com.pl. [dostęp 2019-11-18].
- ↑ Łukomski G., Polak B., Suchcitz A., Kawalerowie Virtuti Militari 1792−1945, Koszalin 1997, s. 369.
- ↑ Dziennik Personalny 1922.01.26 R.3 Nr1, „Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu”, 26 stycznia 1922, s. 9 [dostęp 2026-04-28].
- 1 2 3 4 5 6 13 Wileński Batalion Strzelców "Rysiów" - Gnatowski Leon [online], rysie.montecassino.eu [dostęp 2022-01-27].
- 1 2 3 4 5 6 Gnatowski, Leon Jakub - TracesOfWar.com [online], www.tracesofwar.com [dostęp 2021-11-25].
- ↑ Renata Jasińska: Różan. Nowe ulice w mieście. Zobacz, jakie nadano im nazwy. to.com.pl, 11 lutego 2020. [dostęp 2025-05-29].
Bibliografia
- Gnatowski Leon Jakób. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; sygn. I.482.61-5131 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-06-02].
- Adam Węgłowski. Zdobywca Widma. „Focus Historia”. 5/2011 (52), s. 8−12. Gruner+Jahr Polska sp. z o.o.. ISSN 2081-3058. (pol.).
- Melchior Wańkowicz, Monte Cassino, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1976, wyd. IV.
- Roczniki Oficerskie 1924, 1928 i 1932.
- Dzienniki Personalne Ministra Spraw Wojskowych.
- Lista oficerów Wojska Polskiego z lat 1914−1939. Leon Gnatowski. officersdatabase.appspot.com. [dostęp 2014-07-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (14 lipca 2014)].