Leon Wzorek

Leon Wzorek
Ilustracja
Leon Wzorek przy radiostacji nadawczej latarni w Rozewiu
Data i miejsce urodzenia

4 marca 1896
Posada Sanocka

Data i miejsce śmierci

prawdop. 31 grudnia 1939
Piaśnica

Zawód, zajęcie

marynarz, latarnik

Leon Wzorek przed rozewską latarnią

Leon Wzorek (ur. 4 marca 1896 w Posadzie Sanockiej, zm. prawdop. 31 grudnia 1939 w Piaśnicy) – bosman Polskiej Marynarki Wojennej, latarnik.

Życiorys

Urodził się 4 marca 1896 w Posadzie Sanockiej[1.1][2.1][3]. Był synem poślubionych w 1892 w Sanoku Franciszka (rodem z Ryglic[4], zm. 14 marca 1926 w wieku 61 lat[5][6]) i Franciszki z domu Lisowskiej (córka rolnika z Posady Sanockiej[4])[1.1][2.1]. Miał rodzeństwo: Stanisława (ur., zm. 1893)[1.2][7], Zuzannę (1894-1978, po mężu Jayko[1.3][2.2][8]), Władysława (ur. ok. 1904)[9]. Wzorkowie pochodzili z Nowego Sącza[9]. Ojciec rodziny w poszukiwaniu pracy przybył do Sanoka[9] około 1889[4] i podjął zatrudnienie w fabryce maszyn i wagonów w Posadzie Olchowskiej pod miastem, a także pracował na kolei[5]. Rodzina Wzorków zamieszkiwała na „Stawiskach” w Posadzie Sanockiej[9].

W Sanoku Leon Wzorek ukończył 4-klasową szkołę podstawową i 3-klasową szkołę wydziałową[3]. Po ukończeniu czwartej klasy szkoły powszechnej rozpoczął pracę w sanockiej fabryce wagonów[3][10]. Później był zatrudniony jako maszynista w przemyśle naftowym w Krośnie[3][10]. Następnie podjął naukę w Krakowie i został mistrzem ślusarstwa i elektrotechniki[3]. Podczas I wojny światowej działał w ramach Polskiej Organizacji Wojskowej, a u kresu wojny uczestniczył w rozbrajaniu Austriaków[3]. 20 listopada 1918 został przyjęty do Marynarki Wojennej[3]. Został przydzielony jako maszynista do Flotylli Wiślanej „Wisła”[3]. Potem został skierowany do przejmowania warsztatów portowych[3]. Od 15 stycznia 1920 był przydzielony do Biura Hydrograficznego MW w Gdańsku z zadaniami przejęcia struktur hydrograficznych[3]. W szeregach Batalionu Morskiego przejmował odzyskane polskie Pomorze[3]. W tym okresie zajmował się też uruchomieniem sieci telefonicznej na obszarze Wybrzeża[11]. Od 1920 do 1921 był podoficerem maszynowym i elektrykiem na ORP „Pomorzanin”[9][3]. Służył w stopniu bosmana[11].

Po odbyciu służby wojskowej został skierowany do obsługi latarni morskiej w Rozewiu, której kierownikiem był od 1 marca 1922[10][11] (od 1924 do pomocy został mu przydzielony jego brat Władysław, który krótko potem został pilotem hydroplanów[9]). Stanowisko sprawował jako funkcjonariusz MW, a po przejęciu obiektu przez Urząd Morski, od 31 marca jak pracownik administracji[11]. Przyczynił się do rozpowszechnienia historii pobytu Stefana Żeromskiego w latarni w Rozewiu, gdzie miały powstać fragmenty Wiatru od morza[11]. Był działaczem Polskiego Związku Zachodniego, współorganizatorem ogniska oraz prezesem oddziału w Łebczu[9][11]. Ustanowił w rozewskiej latarni tablicę pamiątkową ku czci Stefana Żeromskiego, odsłoniętą 29 czerwca 1933 na wniosek Ligi Morskiej i Kolonialnej (została usunięta w czasie okupacji niemieckiej). W 1933 w latarni rozpoczęło działalność Muzeum Stefana Żeromskiego, uruchomione za sprawą L. Wzorka[11][12].

Po wybuchu II wojny światowej w 1939 pozostał na posterunku, dochowując przysięgi złożonej swego czasu na rynku w Pucku[9][10]. Został aresztowany przez Niemców 11 września 1939[11][10]. Następnie był więziony i torturowany przez gestapo w Pucku[9]. Tuż po aresztowaniu miał możliwość widzenia z dziećmi, wówczas nosił już oznaki brutalnego traktowania przez Niemców[9]. Jego żona skierowała list do Adolfa Hitlera z prośbą o zwolnienie męża, co spotkało się z odmowną odpowiedzią z Kancelarii Rzeszy w Berlinie[9]. Prawdopodobnie 31 grudnia 1939 Leon Wzorek został rozstrzelany w Piaśnicy[9][11][10].

Życie prywatne

18 kwietnia 1922 w Posadzie Olchowskiej poślubił Bronisławę Jayko[2.1] (1897–1978)[1.4], pochodzącą z sanockiego rodu trudniącego się usługami pogrzebowymi[12]. Po wojnie latarnikami byli także brat Leona, Władysław (od 1 maja 1945 do przejścia na emeryturę w wieku 72 lat w 1975), a po jego przejściu na emeryturę syn Leona – Zbigniew (od 1975)[9][13].

Upamiętnienie

Został upamiętniony odsłoniętą 6 września 1969 tablicą pamiątkową na latarni w Rozewiu, która jest położona przy ulicy nazwanej jego imieniem[9][11]. Z okazji 25-lecia działalności Klubu Zainteresowań Marynistycznych Polskiego Związku Filatelistów, w 1988 wydano pamiątkową kartę pocztową z jego wizerunkiem[14].

Przypisy

  1. Księga chrztów 1892–1898. Parafia rzymskokatolicka w Sanoku.
    1. 1 2 S. 127 (poz. 49).
    2. ↑ S. 31 (poz. 73).
    3. ↑ S. 67 (poz. 122).
    4. ↑ S. 179 (poz. 115).
  2. Księga małżeństw (1912–1924). Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku.
    1. 1 2 3 S. 129 (poz. 27).
    2. ↑ S. 82 (poz. 73).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Zając 1998 ↓, s. 73.
  4. 1 2 3 Księga małżeństw parafii rzymskokatolickiej w Sanoku (1888–1905). Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. s. 47 (poz. 3).
  5. 1 2 Księga Zmarłych 1904–1934 Sanok. T. J. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 306 (poz. 39).
  6. ↑ Księga zmarłych i pochowanych w Sanoku na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej i Matejki od 1895 do 1952 r. Sanok. s. 210 (poz. 3115).
  7. ↑ Księga aktów zejść rzym.-kat. Sanok 1878–1904. T. H. Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 207 (poz. 49).
  8. ↑ Zuzanna Jayko. cmentarzsanok.zetohosting.pl. [dostęp 2021-10-27].
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Stachowicz 1977 ↓.
  10. 1 2 3 4 5 6 Bałda 2012 ↓, s. 91.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Zając 1998 ↓, s. 74.
  12. 1 2 Bałda 2012 ↓, s. 92.
  13. ↑ Zając 1998 ↓, s. 76.
  14. ↑ Piotr Wieczorek. Filatelistyka. „Żagle”. Nr 11 (351), s. 16, 1988. ISSN 0137-4656.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.