Leopold Adametz
| Data i miejsce urodzenia |
11 listopada 1861 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
27 stycznia 1941 |
| profesor nauk rolniczych | |
| Specjalność: hodowla zwierząt | |
| Alma Mater |
Hochschule für Bodenkultur w Wiedniu |
| Doktorat |
1886 |
| Habilitacja |
1888 |
| Profesura |
1891 |
| Polska Akademia Umiejętności | |
| Status |
członek korespondent |
| Doktor honoris causa Uniwersytet Jagielloński – 1931 | |
| Nauczyciel akademicki | |
| Uczelnia |
Hochschule für Bodenkultur w Wiedniu |
| Odznaczenia | |
    | |
Leopold Adametz (ur. 11 listopada 1861 w Brünn (obecnie Brno)[1][2], zm. 27 stycznia 1941 w Wiedniu) – austriacki zootechnik[3] i genetyk[1], hodowca zwierząt[4], nauczyciel akademicki[2], profesor nauk rolniczych w Hochschule für Bodenkultur w Wiedniu[5][4], profesor hodowli na Studium Rolniczym w Uniwersytecie Jagiellońskim[6].
Życiorys
Syn właściciela fabryki z Brna[1][4]. Wykształcenie podstawowe i średnie zdobył w Dreźnie i Wiedniu[3]. W latach 1877–1884 studiował rolnictwo w Hochschule für Bodenkultur w Wiedniu[1], a następnie na Uniwersytecie w Lipsku[7], na którym w 1886 obronił doktorat[1][4]. W 1888 uzyskał habilitację z zootechniki i zdrowia zwierząt domowych w Wiedniu[3], rozszerzając veniam legendi na mleczarstwo w 1890[7]. W latach 1888–1889 odbył studia uzupełniające w Szwajcarii, a także w Instytucie Pasteura w Paryżu[7][4]. W 1890 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego w Wiedniu[4], a następnie w kolejnym roku tytuł profesora zwyczajnego[7]. W latach 1886–1891 był zatrudniony w Hochschule für Bodenkultur w Wiedniu[7]. W 1891 przeniósł się do Krakowa, gdzie został pierwszym kierownikiem Katedry Hodowli Zwierząt i Mleczarstwa[8], na nowo utworzonym Studium Rolniczym przy Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego[7]. W 1895 został członkiem korespondentem Akademii Umiejętności[9], a od 1897 należał do Austriackiej Akademii Nauk[5][1]. W 1898 objął Katedrę w Hochschule für Bodenkultur w Wiedniu[5] po swoim zmarłym nauczycielu, prof. Martinie Wilkensie[7], gdzie został profesorem badań nad produktami zwierzęcymi i morfologii zwierząt domowych do 1932[1][5][4]. W latach 1901–1902 był rektorem tej uczelni[10]. Jednocześnie w latach 1920–1928 jeździł z Wiednia do Krakowa, by opiekować się katedrą, którą kiedyś kierował[7]. W 1919 został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności[1], a od 1922 członkiem czynnym[11][3]. W 1931 Uniwersytet Jagielloński nadał mu tytuł doktora honoris causa w dziedzinie rolnictwa[7][2].
Leopold Adametz był twórcą nowoczesnej teorii hodowli zwierząt[10], a także wiedeńskiej szkoły zootechnicznej. Należał do czołowych europejskich zootechników[3]. Stworzył podstawy nauki o rasach zwierząt opartej na genetyce i współczesnych teoriach biologicznych. Miał bardzo szerokie zainteresowania naukowe[7]. Interesowały go zagadnienia dotyczące mleczarstwa – serowarstwa oraz mikrobiologii. Prowadził również badania nad pochodzeniem ras zwierząt gospodarskich, genetyką oraz fizjologią zwierząt[7]. Oprócz tego zajmował się badaniami nad bydłem polskim czerwonym[7]. Doświadczenia prowadził przede wszystkim w swoim gospodarstwie w Velké Losiny koło Šumperka[3].
Wśród jego prac naukowych na wyróżnienie zasługują: „Studien über das polnische Rothvieh" z 1901[1], a także podręcznik z 1925 wydany w języku polskim i przetłumaczony m.in. na język czeski oraz niemiecki, zatytułowany „Hodowla ogólna zwierząt domowych”[1].
Zmarł w Wiedniu[7].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 2 maja 1923 „w uznaniu zasług, położonych dla Rzeczypospolitej Polskiej na polu pracy hodowlanej”[12][13]
- Kawaler Orderu Zasługi Rolniczej (Francja)[2]
- Krzyż Komandorski Orderu Daniły I (Czarnogóra)[2]
- Krzyż Komandorski Orderu Franciszka Józefa (Austro-Węgry)[2]
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Adametz Leopold, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-04-25].
- 1 2 3 4 5 6 Encyklopedie dějin města Brna [online], encyklopedie.brna.cz, 2004 [dostęp 2025-04-25].
- 1 2 3 4 5 6 ADAMETZ Leopold 1861–1941 – Biografický slovník českých zemí [online], biography.hiu.cas.cz [dostęp 2025-04-25].
- 1 2 3 4 5 6 7 Österreichisches Biographisches Lexikon und biographische Dokumentation, Adametz, Leopold [online], ISBN 978-3-7001-3213-4, 2003 [dostęp 2025-04-25] (niem.).
- 1 2 3 4 Adametz; Leopold (1861-1941); Zoolog [online], www.nhm.ac.uk [dostęp 2025-04-25] (ang.).
- ↑ Dr Leopold Adametz Kurier Lwowski 1897 nr 297 z 26 października s. 4
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Zbigniew Staliński, Życiorysy wybitnych uczonych, którzy część swojej pracy zawodowej i naukowej poświęcili pracy nad bydłem polskim czerwonym. Franciszek Palowski (red.), „Wiadomości Zootechniczne” (2 (245)), wz.iz.edu.pl, Kraków 2005, s. 168, ISSN 1731-8068 [dostęp 2025-04-25] (pol.).
- ↑ Katedra Genetyki i Metod Doskonalenia Zwierząt Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie. Szkic historyczny [online], wydawnictwo.urk.edu.pl [dostęp 2025-04-25].
- ↑ Kronika. Kraków 3 maja Kurier Lwowski 1895 nr 123 z 4 maja s. 5
- 1 2 Leopold Adametz [online], www.geschichtewiki.wien.gv.at [dostęp 2025-04-25] (niem.).
- ↑ Library of the Nencki Institute of Experimental Biology PAS, Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności. Rok 1925/1926, Nakładem Akademji Umiejętności, s. 10 [dostęp 2025-04-25].
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 16.
- ↑ Monitor Polski Nr 100 z 2 maja 1923, s. 4 [online], polona.pl [dostęp 2025-04-25] (pol.).
Linki zewnętrzne
- Publikacje Leopolda Adametza w serwisie Polona.pl