Leopold Edmund Hanczewski

Edmund Leopold Hanczewski (ur. 15 listopada 1888 w Trzemesznie, zm. 20 stycznia 1942 w więzieniu śledczym przy ul. Młyńskiej[1]) – polski kupiec, przedsiębiorca, działacz niepodległościowy, rzeczoznawca branży naftowej, działacz społeczny, gospodarczy oraz samorządowy związany z Grudziądzem, ławnik miejski oraz członek zarządu miasta, odznaczony Medalem Niepodległości[2].

Życiorys

Urodził się 15 listopada 1888 roku w Trzemesznie jako syn Leona i Rozalii z domu Kwaśniewskiej[2]. Z pochodzenia był Wielkopolaninem.

Podczas I wojny światowej został zmobilizowany i służył w armii zaborczej (niemieckiej). W okresie walk o ukształtowanie granic odrodzonej Rzeczypospolitej zaangażował się w działalność niepodległościową. W 1919 roku brał żywy i bardzo czynny udział we wszystkich pracach plebiscytowych podczas plebiscytu na Górnym Śląsku. W czasie zmagań o uzyskanie niepodległości służył i pracował również w formacjach wojskowych generała Lucjana Żeligowskiego. Po powrocie z działań wojennych osiedlił się w Grudziądzu, poświęcając się pracy zawodowej i społecznej, stając się jedną z czołowych postaci pomorskiego życia gospodarczego.

Działalność gospodarcza i przemysłowa

Przedwojenna ulotka reklamowa przedsiębiorstwa L. Edmunda Hanczewskiego w Grudziądzu, prezentująca kamienicę przy ul. Toruńskiej 10

Tradycje przedsiębiorstwa Hanczewskiego w Grudziądzu sięgały 1905 roku. Głównym mottem firmy stało się hasło: „pomalowane, jak nowe”. Już na początku lat 20. XX wieku rozwinął szeroką działalność chemiczną, prowadząc Fabrykę Przetworów Chemicznych, Farmaceutycznych i Kosmetycznych, która początkowo funkcjonowała przy ul. Toruńskiej 27/29. Oferowała ona wyroby z własnego laboratorium (m.in. pasty do obuwia, lakiery i pokosty) po cenach konkurencyjnych w stosunku do towarów importowanych[3].

W kolejnych latach głównym punktem jego działalności detalicznej stała się wielobranżowa „Drogeria pod Orłem” zlokalizowana w kamienicy przy ul. Toruńskiej 10 (początkowo z telefonem nr 173, później 673 i 1673), stanowiąca największą i jedną z najważniejszych placówek drogeryjno-aptecznych w mieście[4]. Specjalnością drogerii były mydła, perfumy oraz kosmetyki. W asortymencie znajdował się wyspecjalizowany dział fotograficzny oraz Laboratorjum Foto-Chemiczne. Front sklepu i projekt witryny z reprezentacyjnym, półokrągłym szyldem „Foto Artykuły” został zatwierdzony przez Miejski Urząd Budowlany w Grudziądzu 9 maja 1932 roku. Pod tym samym adresem rejestrowano również powiązany zakład fotograficzny pod nazwą „Foto Hanczewski”[5]. W latach 1924–1925 Edmund Hanczewski zarejestrował w Urzędzie Patentowym RP oficjalne znaki ochronne na autorskie wyroby swojej fabryki chemicznej, w tym na specjalistyczny środek leczniczy (nr rej. 2320) oraz kosmetyczny preparat apteczny w postaci wody do ust (nr rej. 5303). Hanczewski wprowadził na rynek masową fabrykację farb oraz całą moc autorskich preparatów chemiczno-farmaceutycznych, z których większość była oficjalnie opatentowana.

Równolegle, jako „Pomorski Dom Handlowy”, prowadził Hurtownię Techniczno-Drogeryjną ze składnicami przy ul. Tuszewska Grobla 3/7 oraz 5–11. Hurtownia zaopatrywała region w maszyny przemysłowe, materiały budowlane (kredy, gipsy sztukatorskie) oraz chemikalia (pokosty, farby zasadnicze, lakiery marek Nobiles i Blask). Firma odegrała pionierską rolę w rozwoju lokalnej motoryzacji – z myślą o wygodzie automobilistów Hanczewski wybudował i uruchomił w Grudziądzu pierwszą nowoczesną stację benzynową w stolicy regionu, dystrybuującą oleje mineralne marek Polmin oraz Gargoyle (Mobiloil)[6].

W lutym 1925 roku wszedł na rynek odzieżowy, zakładając wraz z partnerem biznesowym Cyrylem Powałowskim spółkę jawną z kapitałem 20 000 złotych, handlującą manufakturą i konfekcją[7]. W 1931 roku przeniósł bazę logistyczną, składy i biura w rejon nowo otwartego dworca autobusowego przy ówczesnej ul. Pierackiego 5–7 (współczesna ulica Rapackiego). Dzięki wybitnej wiedzy eksperckiej, Izba Przemysłowo-Handlowa w Gdyni mianowała go zaprzysiężonym rzeczoznawcą ds. ropy i przetworów naftowych na rejon Grudziądza[8].

Działalność publiczna, samorządowa i polityczna

Spotkanie delegacji miasta Grudziądza z Prezydentem RP Ignacym Mościckim (9 października 1936). Na zdjęciu od prawej: prezydent Grudziądza Józef Włodek, Prezydent RP Ignacy Mościcki, ławnik Edmund Leopold Hanczewski oraz ławnik Józef Mazur.
Druga strona materiałów reklamowych firmy z Grudziądza, zawierająca szczegółowy spis artykułów chemicznych i motto przedsiębiorstwa

Hanczewski odegrał znaczącą rolę w strukturach gospodarczych i społecznych Pomorza. Piastował funkcję prezesa Związku Drogistów na Pomorzu oraz stał na czele szeregu lokalnych instytucji dobroczynnych.

Angażował się czynnie w budowanie struktur samorządowych, sprawując funkcję ławnika miejskiego w magistracie (zarządzie miasta) Grudziądza. Z ramienia władz miejskich w październiku 1930 roku brał czynny udział w organizacji i oficjalnych spotkaniach w ratuszu podczas uroczystej wizyty Prezydenta RP Ignacego Mościckiego w Grudziądzu, uczestnicząc w zamkniętej audiencji u głowy państwa[9].

Pod względem politycznym początkowo pełnił funkcję prezesa struktur prawicowego Związku Ludowo-Narodowego (późniejszego Stronnictwa Narodowego) w Grudziądzu. W listopadzie 1930 roku stał się jednak centralną postacią głośnego rozłamu politycznego na Pomorzu. Wraz z grupą 17 kluczowych działaczy narodowych publicznie wystąpił z partii w geście protestu przeciwko polityce centralnej. Jako oficjalny powód rozłamu podano dobro regionu oraz konieczność budowania zgody politycznej, co oznaczało zbliżenie kursu grudziądzkiego Magistratu do rządzącego obozu Sanacji. Zadeklarował również w opublikowanym manifeście pełne poparcie dla rządu Marszałka Józefa Piłsudskiego w celu silnej obrony granic Pomorza przed rewizjonizmem niemieckim[10].

Za wybitne zasługi na polu pracy społecznej, samorządowej, udział w akcjach plebiscytowych oraz wkład w utrwalanie polskości Pomorza, Zarządzeniem Prezydenta RP z 1937 roku został uhonorowany państwowym Medalem Niepodległości[11].

Odznaczenia

Przypisy

  1. ↑ Untersuchungshaftanstalt Posen, Polski: Oficjalne pismo niemieckiej administracji więzienia śledczego w Poznaniu (''Untersuchungshaftanstalt Posen'') z dnia 12 lutego 1942 roku, potwierdzające zgon Edmunda Leopolda Hanczewskiego w dniu 30 stycznia 1942 roku., 8 lutego 1942 [dostęp 2026-07-12].
  2. 1 2 3 Edmund Leopold Hanczewski – Wykaz odznaczonych Krzyżem i Medalem Niepodległości. Fundacja 100. [dostęp 2026-06-13]. (pol.).
  3. ↑ „Przegląd Kupiecko-Handlowy”, Nr 5, styczeń 1921, s. 14.
  4. ↑ „Dziennik Bydgoski”, R. 32, Nr 289, grudzień 1938, s. 10.
  5. ↑ Zbiory Narodowego Archiwum Cyfrowego (NAC), Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny – Archiwum Ilustracji, sygn. 1-Z-751-2.
  6. ↑ „Niech żyje Polska! – Legioniści naprzód!”, Nr 1, 1937, s. 11.
  7. ↑ „Obwieszczenia Publiczne: dodatek do Dziennika Urzędowego Ministerstwa Sprawiedliwości”, Nr 34, 1925, s. 421.
  8. ↑ „Sprawozdanie Izby Przemysłowo-Handlowej w Gdyni za rok 1935”, Gdynia 1936, s. 300.
  9. ↑ „Rocznik Grudziądzki”, Polskie Towarzystwo Historyczne, t. XXVI, 2023, s. 112.
  10. ↑ „Głos Wąbrzeski”, Nr 122, lokalny dodatek, listopad 1930, s. 1.
  11. ↑ M.P. z 1937 r. nr 64, poz. 94.

Bibliografia

  • Edmund Leopold Hanczewski, Wykaz odznaczonych Krzyżem i Medalem Niepodległości, Fundacja 100 [dostęp 2026-06-13].
  • „Monitor Polski” nr 64 z 1937 roku, poz. 94.
  • „Obwieszczenia Publiczne: dodatek do Dziennika Urzędowego Ministerstwa Sprawiedliwości”, Nr 34, 1925.
  • „Głos Wąbrzeski”, Nr 122, listopad 1930.
  • „Rocznik Grudziądzki”, Polskie Towarzystwo Historyczne, t. XXVI, 2023.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.