Liściuszek

Liściuszek
	Graomys
	O. Thomas, 1916
	; Liściuszek szary (G. griseoflavus) na ilustracji z 1839 roku
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	gryzonie
Podrząd	Supramyomorpha
Infrarząd	myszokształtne
Nadrodzina	myszowe
Rodzina	chomikowate
Podrodzina	bawełniaki
Plemię	Phyllotini
Rodzaj	liściuszek
	Typ nomenklatoryczny
	Mus griseoflavus G.R. Waterhouse, 1837
Synonimy
	Bothriomys F. Ameghino, 1889;
	Bothriomys F. Ameghino, 1889;
Gatunki
	5 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście
	5 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście

Liściuszek^[4] (Graomys) – rodzaj ssaków z podrodziny bawełniaków (Sigmodontinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej^[5]^[6]^[7].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 102–169 mm, długość ogona 127–171 mm, długość ucha 20–27 mm, długość tylnej stopy 25–32 mm; masa ciała 30–75 g^[6]^[8].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1916 roku angielski zoolog Oldfield Thomas w artykule zatytułowanym O grupowaniu południowoamerykańskich Muridae, które zostały zaliczone do Phyllotis, Euneomys i Eligmodontia, opublikowanym w czasopiśmie „The Annals and magazine of natural history”^[1]. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) liściuszek szary (G. griseoflavus). Wcześniejszy opis tego rodzaju, z 1889 roku, ma status nomen oblitum^[2].

Etymologia

Bothriomys: gr. βοθριον bothrion ‘rowek’, zdrobnienie od βοθρος bothros ‘jama, dół, rów’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’^[9]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Bothriomys catenatus Ameghino, 1889 (= Mus griseoflavus Waterhouse, 1837).
Graomys: gr. γραυς graus, γραός graos ‘stara kobieta’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’^[10].

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki^[11]^[8]^[5]^[4]:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa^[4]	Podgatunki^[6]^[5]^[8]	Rozmieszczenie geograficzne^[6]^[5]^[8]	Podstawowe wymiary^[6]^[8]^[b]	Status IUCN^[12]
Graomys domorum	(O. Thomas, 1902)	liściuszek jasny	3 podgatunki	od środkowej Boliwii (Cochabamba) do północno-zachodniej Argentyny (Tucumán); zakres wysokości: 600–2700 m n.p.m.	DC: 10,2–15 cm DO: 14–17 cm MC: 38–60 g	LC
Graomys chacoensis	J.A. Allen, 1901	liściuszek pustelniczy	gatunek monotypowy	południowo-wschodnia Boliwia, północno-środkowa Argentyna, Paragwaj i skrajnie środkowo-południowa Brazylia (Mato Grosso do Sul)	DC: około 13,5 cm DO: około 15,5 cm MC: około 75 g	DD
Graomys edithae	O. Thomas, 1919	liściuszek stokowy	gatunek monotypowy	endemit Argentyny: ograniczony do miejsca typowego (południowy kraniec Sierra de Ambato)	DC: około 10,8 cm DO: około 12,7 cm MC: brak danych	DD
Graomys griseoflavus	(G.R. Waterhouse, 1837)	liściuszek szary	gatunek monotypowy	endemit Argentyny: od północnej Salty do północno-wschodniego Santa Cruz; prawdopodobnie południowo-zachodnia Boliwia	DC: 11,8–16,9 cm DO: 13,4–17,1 cm MC: 30–73 g	LC

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.

Opisano również gatunek wymarły z pliocenu dzisiejszej Argentyny^[13]:

Graomys dorae Reig, 1978

Uwagi

↑ Nomen oblitum^[2].
↑ DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 O. Thomas. On the Grouping of the South-American Muridae that have been referred to Phyllotis, Euneomys, and Eligmodontia. „The Annals and Magazine of Natural History”. Seventh Series. 17 (97), s. 141, 1916. (ang.).
1 2 J.K. Braun & J.L. Patton: Genus Graomys Thomas, 1916. W: J.L. Patton, U.F.J. Pardiñas & G. D’Elía (redaktorzy): Mammals of South America. Cz. 2: Rodents. Chicago: University of Chicago Press, 2015, s. 524. ISBN 978-0-226-16957-6. (ang.).
↑ F. Ameghino. Contribucion al conocimiento de los mamiferos fosiles de la república Argentina obra escrita bajo los auspicios de la academia Nacional de Ciencias de la república Argentina para ser presentada á la exposicion universal de Paris de 1889. „Actas de la Academia Nacional de Ciencias de la República Argentina en Córdoba”. 6, s. 118, 1889. (hiszp.).
1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 248. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 434. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 5 U. Pardiñas, P. Myers, L. León-Paniagua, N.O. Garza, J. Cook, B. Kryštufek, R. Haslauer, R. Bradley, G. Shenbrot & J. Patton. Opisy gatunków Cricetidae: U. Pardiñas, D. Ruelas, J. Brito, L. Bradley, R. Bradley, N.O. Garza, B. Kryštufek, J. Cook, E.C. Soto, J. Salazar-Bravo, G. Shenbrot, E. Chiquito, A. Percequillo, J. Prado, R. Haslauer, J. Patton & L. León-Paniagua: Family Cricetidae (True Hamsters, Voles, Lemmings and New World Rats and Mice). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 519–520. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Graomys. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-03].
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 277. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 141, 1904. (ang.).
↑ J.K. Braun & M.A. Mares. The mammals of Argentina: an etymology. „Mastozoología Neotropical”. 2 (2), s. 195, 1995. (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-11-26]. (ang.).
↑ Taxonomy: Graomys – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-11-26]. (ang.).
↑ O.A. Reig. Roedores cricétidos del Plioceno superior de la Provincia de Buenos Aires (Argentina). „Publicaciones del Museo municipal de Ciencias naturales de Mar del Plata „Lorenzo Scaglia””. 2 (8), s. 164–190, 1978. (hiszp.).

[3] Nomen oblitum^[2].

[13] DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Thomas-1] 1 2 O. Thomas. On the Grouping of the South-American Muridae that have been referred to Phyllotis, Euneomys, and Eligmodontia. „The Annals and Magazine of Natural History”. Seventh Series. 17 (97), s. 141, 1916. (ang.).

[bra&pat-2] 1 2 J.K. Braun & J.L. Patton: Genus Graomys Thomas, 1916. W: J.L. Patton, U.F.J. Pardiñas & G. D’Elía (redaktorzy): Mammals of South America. Cz. 2: Rodents. Chicago: University of Chicago Press, 2015, s. 524. ISBN 978-0-226-16957-6. (ang.).

[Ameghino-4] F. Ameghino. Contribucion al conocimiento de los mamiferos fosiles de la república Argentina obra escrita bajo los auspicios de la academia Nacional de Ciencias de la república Argentina para ser presentada á la exposicion universal de Paris de 1889. „Actas de la Academia Nacional de Ciencias de la República Argentina en Córdoba”. 6, s. 118, 1889. (hiszp.).

[Cichocki&inni-5] 1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 248. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-6] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 434. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Pardiñas&inni-7] 1 2 3 4 5 U. Pardiñas, P. Myers, L. León-Paniagua, N.O. Garza, J. Cook, B. Kryštufek, R. Haslauer, R. Bradley, G. Shenbrot & J. Patton. Opisy gatunków Cricetidae: U. Pardiñas, D. Ruelas, J. Brito, L. Bradley, R. Bradley, N.O. Garza, B. Kryštufek, J. Cook, E.C. Soto, J. Salazar-Bravo, G. Shenbrot, E. Chiquito, A. Percequillo, J. Prado, R. Haslauer, J. Patton & L. León-Paniagua: Family Cricetidae (True Hamsters, Voles, Lemmings and New World Rats and Mice). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 519–520. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).

[Wilson&Reeder-8] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Graomys. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-03].

[amw-9] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 277. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[Palmer-10] T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 141, 1904. (ang.).

[Braun&Mares-11] J.K. Braun & M.A. Mares. The mammals of Argentina: an etymology. „Mastozoología Neotropical”. 2 (2), s. 195, 1995. (ang.).

[mdd-12] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-11-26]. (ang.).

[14] Taxonomy: Graomys – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-11-26]. (ang.).

[reig-15] O.A. Reig. Roedores cricétidos del Plioceno superior de la Provincia de Buenos Aires (Argentina). „Publicaciones del Museo municipal de Ciencias naturales de Mar del Plata „Lorenzo Scaglia””. 2 (8), s. 164–190, 1978. (hiszp.).

[1]

[a]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[2]

[9]

[10]

[11]

[b]

[12]

[13]