Limobius borealis
| Limobius borealis | |||
| (Paykull, 1792) | |||
 Imago, widok od góry | |||
 Imago, widok od spodu | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Rząd | |||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina |
Hyperinae | ||
| Plemię |
Hyperini | ||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
Limobius borealis | ||
| Synonimy | |||
| |||
Limobius borealis – gatunek chrząszcza z rodziny ryjkowcowatych i podrodziny Hyperinae. Zamieszkuje Europę, Afrykę Północną i zachodnią część Azji. Żeruje na bodziszkach i iglicach.
Taksonomia
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1792 roku przez Gustafa von Paykulla pod nazwą Curculio borealis[1]. Wyróżnia się w jego obrębie dwa podgatunki[2][1]:
- Limobius borealis borealis (Paykull, 1792)
- Limobius borealis arvernus Tempère, 1972.
Drugi z wymienionych opisany został po raz pierwszy w 1972 roku przez Gastona Tempère’a[1].
Morfologia
Owad dorosły
Chrząszcz o krępym ciele[3] długości od 2,4[4] do 3 mm[5][2]. Wierzch ciała porastają łuski o wierzchołkach wciętych co najmniej do połowy długości, ale nigdy prawie do podstawy[3][2].
Ryjek jest zakrzywiony, w przybliżeniu tak długi jak przedplecze, ku wierzchołkowi wyraźnie rozszerzony, a u nasady wygraniczony od czoła siodełkowatym wciskiem. Powierzchnię ma czarną, skąpo owłosioną. Szerokość pokrytego łuskami czoła niemal dorównuje szerokości podstawy ryjka[4]. Czułki cechują się sześcioczłonowymi biczykami[4][2][3], których człon pierwszy jest pociągły, a ostatni mocno skrócony, o kształcie szerokiego krążka. Barwa czułków jest brunatnoczerwona z ciemniejszymi buławkami. Na głowie i ryjku występują dość krótkie, sterczące szczecinki[4].
Przedplecze jest znacznie szersze niż dłuższe, silnie po bokach zaokrąglone[4], najszersze w połowie długości[2], silnie sklepione w kierunku poprzecznym i stosunkowo słabo sklepione w kierunku podłużnym[4]. W jego ubarwieniu występują trzy jasne przepaski podłużne, z których środkowa jest wąska i niekiedy zanika[4]; łuski w przepaskach bocznych są białe[2]. Długość pokryw jest od 1,4 do 1,5 razy większa niż ich wspólna szerokość[3]. Są one znacznie szersze od przedplecza i prawie prostokątne w zarysie, poprzecznie mocno wypukłe. Występują na nich łuski białe, szare, brązowe, czasem także metaliczne, pozostawiające gdzieniegdzie ciemne plamy, często poredukowane[4]; zwykle obecna jest ciemna plama w przedniej części międzyrzędów od pierwszego do trzeciego[4] oraz ciemne plamki na międzyrzędach nieparzystych w pozostałej części pokryw[3]; w przeciwieństwie do L. mixtus zawsze brak poprzecznego czarnego pasa w połowie długości[2]. Sterczące, jasne i ciemne szczecinki na pokrywach są dłuższe niż na głowie i przedpleczu[4], u podgatunku nominatywnego liczne, a u L. b. arvernus nieliczne[2]. Odnóża są brunatnoczerwone z ciemniejszymi udami[4]. Przednie mają golenie o prostych wewnętrznych krawędziach wierzchołkowej części[3].
Genitalia samca mają edeagus o płacie środkowym zaokrąglonym i na szczycie ściętym[3].
Larwa
Ciało larwy jest żółtawobiałe z czarnymi pinakulami[6].
Ekologia i występowanie
Owad ten zasiedla nasłonecznione zbocza, łąki, murawy, pola, wąwozy, zarośla, ogrody i przydroża[7]. Zarówno larwy, jak i postacie doskonałe są oligofagicznymi fitofagami bodziszkowatych[6]. Do ich roślin żywicielskich należą: bodziszek czerwony, bodziszek drobny, bodziszek kosmaty, bodziszek leśny, bodziszek łąkowy, bodziszek pirenejski, bodziszek żałobny, iglica malwowata, iglica pospolita, Erodium chium i Erodium ciconium[7][6]. Larwy żerują w pędach kwiatowych, szypułkach i pąkach kwiatowych[6][2], co może prowadzić do powstawania nabrzmiałości. Przepoczwarczenie odbywa się w kulistym, gładkim, żółtym oprzędzie przyczepionym do rośliny pokarmowej[6].
Gatunek palearktyczny. Podgatunek nominatywny w Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Albanii, Grecji oraz europejskiej części Turcji[1]. Na północy kontynentu dochodzi do koła podbiegunowego[7]. W Afryce podawany jest z Maroka, Algierii, Tunezji, Libii i Egiptu. W Azji notowany jest z Cypru, anatolijskiej części Turcji, Syrii, Izraela, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, syberyjskiej części Rosji i Kazachstanu[1]. L. b. arvernus jest natomiast endemitem południowej Francji[1][2].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 J. Skuhrovec, subfamily Hyperinae, [w:] I. Lobl, A. Smetana (red.), Catalogue of Palaearctic Coleoptera. Volume 8. Curculionoidea II, Stenstrup: Apollo Books, 2013, s. 435, ISBN 978-90-04-25916-4.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Jiří Skuhrovec, Miguel A. Alonso-Zarazaga. Revision of the genus Limobius, with the description of a new species (Coleoptera, Curculionidae, Hyperini). „ZooKeys”. 709, s. 71-85, 2017. DOI: 10.3897/zookeys.709.14877.
- 1 2 3 4 5 6 7 Arved Lompe (n. G.A. Lohse): Gattung Limobius Schönh.. [w:] Käfer Europas [on-line]. [dostęp 2026-04-25].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Stanisław Smreczyński: Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 98c. Ryjkowce - Curculionidae. Podrodziny Tanymecinae, Cleoninae, Tanyrhynchinae, Hylobiinae. Warszawa: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, PWN, 1968, s. 92.
- ↑ Maksims Balalaikins. To the knowledge of Latvian Hyperini Marseul, 1863 (Coleoptera: Curculionidae). „Zoology and Ecology”. 22 (1), s. 23-36, 2012. Taylor & Francis.
- 1 2 3 4 5 W.N. Ellis: Limobius borealis (Paykull, 1792). [w:] Plant Parasites of Europe [on-line]. 2001–2026. [dostęp 2026-04-21].
- 1 2 3 B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 20. Chrząszcze – Coleoptera. Ryjkowce – Curculionidae, część 2. Warszawa: 1995.