Lophodermium
 Apotecja Lophodermium pinastri na igłach sosny | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
osutka |
| Nazwa systematyczna | |
| Lophodermium Chevall. Fl. gén. env. Paris (Paris) 1: 435 (1826) | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Lophodermium arundinaceum (Schrad.) Chevall. 1826 | |
Lophodermium Chevall. (osutka) – rodzaj grzybów z rodziny łuszczeńcowatych (Rhytismataceae)[1]. Osutka to także nazwa wywołanej przez grzyby niedoskonałe i workowce grupy grzybowych chorób roślin[2].
Charakterystyka
Do rodzaju Lophodermium należy około 150 gatunków żyjących przeważnie na drzewach i krzewach iglastych, rzadziej innych roślinach. Liczne gatunki to grzyby saprotroficzne[3], ale niektóre wywołują choroby zwane osutkami. Ich najliczniejsza grupa żyje na sosnach[4], wywołując grzybowe choroby roślin o nazwie osutki sosny. Pasożytami są ich formy bezpłciowe (anamorfy), wytwarzające pyknidia lub pyknotyria, formy płciowe (teleomorfy) są zazwyczaj saprotrofami wytwarzającymi owocniki typu apotecjum[2]. Apotecja powstają pojedynczo, mają elipsoidalny kształt i wydłużoną szparkę o różnych odcieniach szarości lub brązu[4]. Szparka ta może się otwierać lub zamykać, w zależności od wilgotności środowiska[2].
L. piceae powoduje chorobę o nazwie niżowa osutka świerka, L. pinastri, L. seditiosum, L. conigenum, L. pini-excelsae, L. staleyi wiosenną osutkę sosny[2].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Rhytismataceae, Rhytismatales, Leotiomycetidae, Leotiomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].
Takson utworzył François Fulgis Chevallier w 1826 r. Gatunkiem typowym jest Lophodermium arundinaceum (Schrad.) Chevall. 1826[1] Synonimy: Actinothyrium Kunze, Aporia Duby, Dermascia Tehon, Hadotia Maire, Hypoderma DC., Lophoderma Chevall., Lophodermellina Höhn., Lophodermina Höhn., Stigmatoscolia Bat. & Peres[5].
- Lophodermium arundinaceum (Schrad.) Chevall. 1826 – osutka trzcinowa[6]
- Lophodermium aucupariae (Schleich.) Darker 1967 – osutka jarzębinowa
- Lophodermium caricinum (Roberge ex Desm.) Duby 1861 – osutka turzycowa
- Lophodermium conigenum (Brunaud) Hilitzer 1929
- Lophodermium corconticum Koukol, Pusz & Minter 2015
- Lophodermium culmigenum (Fr.) De Not. 1847 – osutka trzcinnikowa
- Lophodermium foliicola (Fr.) P.F. Cannon & Minter 1983 – osutka liściowa
- Lophodermium herbarum (Fr.) Fuckel 1874 – osutka konwaliowa
- Lophodermium juniperinum'' (Fr.) De Not. 1847 – osutka jałowcowa
- Lophodermium maculare (Fr.) De Not. 1847 – osutka łochiniowa
- Lophodermium melaleucum (Fr.) De Not. 1847 – osutka brusznicowa
- Lophodermium oxycoccos (Fr.) Duby 1861 – osutka żurawinowa
- Lophodermium paeoniae Rehm 1897 – osutka piwoniowa
- Lophodermium petiolicola Fuckel 1870 – osutka dębowa
- Lophodermium piceae (Fuckel) Höhn. 1917 – osutka świerkowa
- Lophodermium pinastri (Schrad.) Chevall. 1826 – osutka sosnowa
- Lophodermium pini-mugonis C.L. Hou & M. Piepenbr. 2009
- Lophodermium punctiforme (Fr.) Fuckel 1870
- Lophodermium pini-excelsae S. Ahmad 1954
- Lophodermium seditiosum Minter, Staley & Millar 1978
- Lophodermium sphaeroides (Alb. & Schwein.) Duby 1861 – osutka bagnowa
- Lophodermium typhinum (Fr.) Lambotte 1880
- Lophodermium staleyi Minter 1981 – wiosenna osutka sosny
Nazwy naukowe według Index Fungorum. Wykaz gatunków i nazwy polskie według M.A. Chmiel (bez przypisów)[3], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów[6] i innych[7].
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2022-09-04] (ang.).
- 1 2 3 4 Karol Manka, Fitopatologia leśna, Warszawa: PWRiL, 2005, s. 172–190, ISBN 83-09-01793-6.
- 1 2 Maria Alicja Chmiel, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów workowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany PAN, 2006, s. 73–75, ISBN 978-83-89648-46-4.
- 1 2 Joanna Marcinkowska, Oznaczanie rodzajów grzybów sensu lato ważnych w fitopatologii, Warszawa: PWRiL, 2012, s. 297–298, ISBN 978-83-09-01048-7.
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2022-09-04] (ang.).
- 1 2 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-09-17].
- ↑ Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-06-28].