Loranum

Loranum – dawna osada rzymska i stacja na drodze rzymskiej położona w pobliżu miejscowości Sevid w Chorwacji^[1].

Osada na brzegu zatoki Stari Trogir istniała prawdopodobnie już w II wieku p.n.e^[2]. Sama zatoka dawała naturalne schronienie statkom pływającym wzdłuż wybrzeża, które mogły tu bezpiecznie przeczekać niekorzystne warunki pogodowe. Pobliskie wody wokół przylądka Planka uznawane były w starożytności i średniowieczu za jedno z najniebezpieczniejszych miejsc dla żeglugi^[3]. W czasach Imperium Rzymskiego poprowadzono w pobliżu drogę łączącą Salonę (Split) z Jaderem (Zadar) a Loranum stało się jedną ze stacji na tej drodze^[4]. Stacja funkcjonowała w czasach, gdy w całym Cesarstwie ruch odbywał się bez przeszkód, później, kiedy powstała potrzeba zwiększenia ochrony podróżnych, stacje sytuowano w wyższych i bardziej warownych miejscach, a Loranum traciło na znaczeniu^[4].

Na początku XXI wieku zachowały się jedynie niewielkie fragmenty willi wybudowanej pod koniec I lub na początku II wieku^[5].

Ruiny willi w Loranum zostały po raz pierwszy opisane w XVII wieku przez Ivana Lučića, który zinterpretował je jako publiczny plac z cysternami^[6]. Dopiero dalsze badania dokonane w XX i XXI wieku wykazały, że była to jedna z bardziej reprezentacyjnych rzymskich budowli rezydencjalnych w całej Dalmacji^[5].

Zespół ten miał znaczne rozmiary i był bardzo luksusowo urządzony. W części centralnej odznaczał się monumentalną budowlą o półkolistym kształcie (eksedrą), z portykami i tarasami dekorowanymi mozaikowymi posadzkami^[5]. Willa posiadała własne termy, większe niż zazwyczaj cysterny, które mogły służyć także w celach dekoracyjnych^[5]. Prawdopodobnie zespół zajmował całą zatokę, z zagospodarowaną linią brzegową i tarasami rozmieszczonymi na kilku poziomach. Maja Zeman z Uniwersytetu w Zagrzebiu twierdzi wręcz, że styl, rozmach i jakość wykonania wskazuje na inwestycję cesarską, a nie lokalną^[5].