Lotopałanka

Lotopałanka
Petaurus
G.K. Shaw, 1791[1]
Ilustracja
Lotopałanka hebanowa (P. gracilis)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

torbacze

Rząd

dwuprzodozębowce

Podrząd

workolotokształtne

Nadrodzina

lotopałankowce

Rodzina

lotopałankowate

Rodzaj

lotopałanka

Typ nomenklatoryczny

Petaurus australis G.K. Shaw, 1791

Synonimy
Gatunki

9 gatunków – zobacz opis w tekście

Lotopałanka (Petaurus) – rodzaj ssaków z rodziny lotopałankowatych (Petauridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące na Nowej Gwinei i w Australii[8][9][10].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 14–31 cm, długość ogona 14–47 cm; masa ciała 60–725 g[9][11].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1791 roku brytyjski zoolog i botanik George Shaw w książce swojego autorstwa poświęconej opisowi zwierząt wraz z ich ilustracjami[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) lotopałanka żółtobrzucha (P. australis).

Etymologia

  • Petaurus: gr. πεταυρον petauron ‘trampolina, skakać’, od πεταυριστης petauristēs ‘akrobata, balansista’[12][13] .
  • Ptilotus: gr. πτιλωτος ptilōtos ‘skrzydlaty’[14][15]. Gatunek typowy: Fischer wymienił dwa gatunki – Petaurus australis G.K. Shaw, 1791 i Sciurus Petaurus norfolcensis Kerr, 1792 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie)[16] Petaurus australis G.K. Shaw, 1791.
  • Belidea i Belideus (Belidens): gr. βελος belos, βελεος beleos ‘strzała, oszczep’[17][18]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Didelphys sciurea G.K. Shaw, 1794 (= Sciurus (Petaurus) norfolcensis Kerr, 1792).
  • Xenochirus: gr. ξενος xenos ‘dziwny, niezwykły”’; χειρ kheir, χειρος kheiros ‘dłoń’[19]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Didelphys sciurea G.K. Shaw, 1794 (= Sciurus (Petaurus) norfolcensis Kerr, 1792).
  • Petaurella: rodzaj Petaurus Shaw, 1791; łac. przyrostek zdrabniający -ella[20]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Petaurus (Belideus) breviceps Waterhouse, 1838.
  • Petaurula: rodzaj Petaurus Shaw, 1791; łac. przyrostek zdrabniający -ula[21]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Petaurus breviceps var. papuanus O. Thomas, 1888.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki[22][8][23]:

Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa[24] Podgatunki[9][8][11] Rozmieszczenie geograficzne[9][8][11] Podstawowe wymiary[9][11][c] Status
IUCN[25]
 Petaurus australis G.K. Shaw, 1791 lotopałanka żółtobrzucha gatunek monotypowy endemit Australii: północno-wschodni Queensland, nieregularnie na południe wzdłuż wybrzeża przez Nową Południową Walię do granicy Wiktorii z Australią Południową DC: 24–31 cm
DO: 38–47 cm
MC: 435–725 g		  VU 
Petaurus abidi A.C. Ziegler, 1981 lotopałanka północna gatunek monotypowy endemit Papui-Nowej Gwinei: góry Torricelli, na górze Somoro i jej okolicach; zakres wysokości: 300–1200 m n.p.m. DC: 25–28 cm
DO: 35–38 cm
MC: 228–332 g		  CR 
Petaurus biacensis Ulmer, 1940 lotopałanka wyspowa gatunek monotypowy endemit Indonezji: północno-zachodnia Nowa Gwinea (wyspy Zatoka Cenderawasih (Supiori, Biak i Owi)) DC: 14–15 cm
DO: 14–18 cm
MC: 88–100 g		  LC 
 Petaurus breviceps G.R. Waterhouse, 1838 lotopałanka karłowata gatunek monotypowy endemit Australii: na wschód od Wielkich Gór Wododziałowych od południowo-wschodniego Queenslandu (północne Brisbane) do wschodniej Wiktorii DC: 15,5–17,5 cm
DO: 14,2–22 cm
MC: 95–155 g		  LC 
 Petaurus ariel (J. Gould, 1842) gatunek monotypowy endemit Australii: Australia Zachodnia (wybrzeże Kimberley) na wschód do zachodniego Queenslandu (Lawn Hill), wraz z niektórymi wyspami DC: 14–21 cm
DO: 16,1–23 cm
MC: 78–159 g		  NE 
 Petaurus notatus W.C.H. Peters, 1859 gatunek monotypowy endemit Australii: północne Queensland na południe do Australii Południowej; prawdopodobnie introdukowany na Tasmanię DC: 17,5–23 cm
DO: 17,5–23 cm
MC: 75–147 g		  NE 
 Petaurus papuanus O. Thomas, 1888 gatunek monotypowy Indonezja i Papua-Nowa Gwinea (północne i środkowe Moluki, Nowa Gwinea i Archipelag Bismarcka); zakres wysokości: 0–3000 m n.p.m. DC: 17,5–23 cm
DO: 17,5–23 cm
MC: 75–147 g		  NE 
 Petaurus norfolcensis Kerr, 1792 lotopałanka pośrednia gatunek monotypowy endemit Australii: północny Queensland do środkowej Wiktorii, wraz z wyspą Ricketts i Wielką Wyspą Piaszczystą; kilka zapisów z południowo-wschodniej Australii Południowej (Western Flat i Bordertown; zakres wysokości: poniżej 300 m n.p.m. DC: 18–24 cm
DO: 22–30 cm
MC: 173–300 g		  LC 
 Petaurus gracilis (De Vis, 1883) lotopałanka hebanowa gatunek monotypowy endemit Australii: przybrzeżny północno-wschodni Queensland od rzeki Hull w pobliżu Tully na południe do rzeki Ollera Creek DC: 22–27 cm
DO: 30–39 cm
MC: 310–500 g		  EN 

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski,  VU  – gatunek narażony,  EN  – gatunek zagrożony,  CR  – gatunek krytycznie zagrożony, ;  NE  – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Uwagi

  1. ↑ Wariant pisowni Belidea Waterhouse, 1838.
  2. ↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Belideus G.R. Waterhouse, 1839.
  3. ↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

  1. 1 2 G. Shaw: The naturalist’s miscellany, or Coloured figures of natural objects. Cz. 2. London: Nodder & Co., 1790, s. ryc. 60. (ang.).
  2. ↑ J.G. Fischer von Waldheim: Zoognosia tabulis synopticis illustrata, in usum praelectionum Academiae imperialis medico-chirugicae mosquensis edita. Cz. 3. Mosquae: Nicolai S. Vsevolozsky, 1814, s. 512. (łac.).
  3. ↑ G.R. Waterhouse. Some skulls of the flying opossums (Petaurista). „The Athenaeum”. 580, s. 880, 1838. (ang.).
  4. ↑ G.R. Waterhouse. On the Dentition of the Flying Opossums. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 6, s. 149, 1839. (ang.).
  5. ↑ A.F.A. Wiegmann. Amphibia, aves, mammalia bearbeitet com Herausgeber. „Archiv für Naturgeschichte”. 5 (2), s. 418, 1839. (niem.).
  6. ↑ C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Breslau: A. Schulz, 1841, s. 85. (niem.).
  7. 1 2 P. Matschie. Die Verbreitung der Beuteltiere auf NeuGuinea mit einigen Bemerkungen über ihre Einteilung in Untergattungen. „Mitteilungen aus dem Zoologischen Museum in Berlin”. 8, s. 261, 1915–1917. (niem.).
  8. 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 88. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
  9. 1 2 3 4 5 S. Jackson: Family Petauridae (Striped Possums, Leadbeater’s Possum and Lesser Gliders). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 561–565. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).
  10. ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Family Petauridae. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-26].
  11. 1 2 3 4 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 59–60. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  12. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 526.
  13. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 190.
  14. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 597.
  15. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 212.
  16. ↑ O. Thomas: Catalogue of the Marsupialia and Monotremata in the collection of the British Museum (Natural History). London: Printed by order of the Trustees, 1888, s. 150. (ang.).
  17. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 135.
  18. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 35.
  19. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 710.
  20. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 90.
  21. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 275.
  22. ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-26]. (ang.).
  23. ↑ T. Cremona, A.M. Baker, S.J.B. Cooper, R. Montague-Drake, A.M. Stobo-Wilson & S.M. Carthew. Integrative taxonomic investigation of Petaurus breviceps (Marsupialia: Petauridae) reveals three distinct species. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 191 (2), s. 503–527, 2021. DOI: 10.1093/zoolinnean/zlaa060. (ang.).
  24. ↑ Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 13–14. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  25. ↑ Taxonomy: Petaurus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-10-26]. (ang.).

Bibliografia

  • T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.). 
  • Edmund C. Jaeger, Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316, OCLC 11069271 (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.