Ludwig Kalisch

Ludwig Kalisch

Data i miejsce urodzenia	7 września 1814 Leszno
Data i miejsce śmierci	3 marca 1882 Paryż
Zawód, zajęcie	pisarz

Ludwig Kalisch (ur. 7 września 1814 w Lesznie, zm. 3 marca 1882 w Paryżu) – pisarz żydowski, tworzący w języku niemieckim.

Wywodził się z leszczyńskiej rodziny z długimi tradycjami rabinackimi. Został wychowany ortodoksyjnie, w kręgu tak zwanych „mędrców z Leszna” (Weisen Lissas)^[1], którzy byli krytycznie nastawieni wobec oświeceniowych prądów w judaizmie (haskala)^[2].

Gdy miał 12 lat wyjechał z Leszna i jego losy z kolejnych kilkunastu lat są nieznane (prawdopodobnie przebywał w Głogowie, Berlinie lub Frankfurcie nad Menem kontynuując naukę). W 1835 zaczął studiować medycynę na Uniwersytecie w Heidelbergu. W 1836 debiutował zbiorem wierszy Barbiton oder Stunden der Muse, który nie odniósł sukcesu^[3].

Z Heidelbergu przeniósł się na Uniwersytet w Monachium, gdzie krótko kontynuował studia medyczne. Przerwał je i zaczął studiować filologię. W 1847 otrzymał doktorat Uniwersytetu w Gießen (w trybie in absentia, gdzie tytuł przyznawany był na podstawie przedstawionych prac i za uiszczoną opłatą)^[4].

W 1838 przeniósł się do Bingen am Rhein, gdzie utrzymywał się z korepetycji. W 1840 przeprowadził się do Moguncji, gdzie zaczął pracować w redakcji czasopisma Narhalla (od 1843 do 1846 był jego redaktorem naczelnym). Było to czasopismo literacko-polityczne, o linii liberalno-demokratyczną i walczące o wolność prasy, przeciwko polityce Prus i Bawarii. Z powodu interwencji rządu Bawarii pismo zamknięto w latach 1844-1845^[5]. Dodatkowo, od 2 kwietnia 1843 do 29 lutego 1844 Kalisch był redaktorem czasopisma literackiego Taunus und Rheinland. W 1844 starał się bezskutecznie o uzyskanie obywatelstwa miejskiego w Moguncji^[6].

Kalisch zaangażował się w wydarzenia wiosny ludów na ziemiach niemieckich. W 1848 założył czasopismo polityczne Der Demokrat, które ukazywało się od kwietnia do września tego roku. W 1849 Palatynat ogłosił niepodległość od Królestwa Bawarii. Kalisch wydawał w Kaiserslautern gazetę rewolucyjną Boten für Stadt und Land. Po upadku powstania i wkroczeniu wojsk pruskich do Palatynatu, uciekł na emigrację do Francji^[7]. W 1851 wytoczono mu w Zweibrücken zaocznie proces o zdradę stanu, wspieranie przemocy rewolucyjnej, pochwałę buntu i szerzenie kłamstw. Zaocznie skazano go na karę śmierci^[8].

Zamieszkał w Paryżu. Podróżował też (ok. 1852 także mieszkał) w Londynie, po czym wrócił do stolicy Francji^[8]. Cały czas publikował teksty w języku niemieckim. Był w tym okresie ważną osobą niemieckiej emigracji we Francji. Utrzymywał kontakty z Heinrichem Heinem, Mosesem Hessem, Jakiem Offenbachem, Paulem de Kockiem^[9].

W trakcie wojny francusko-pruskiej (1870–1871) dążył do utrzymania zgody między Niemcami a Francuzami, co w obliczu narosłych emocji nacjonalistycznych spotkało się z bardzo negatywną reakcją u jego niemieckich czytelników^[10].

Zmarł 3 marca 1882. Został pochowany na cmentarzu żydowskim w Paryżu^[10].

W czasach Kalischa Leszno zamieszkiwali w większości żydzi i Niemcy. Katolików (prawdopodobnie Polaków) mieszkało ok. 10%^[11]. Kalisch wyjechał z Leszna w wieku 12 lat i nigdy do niego nie powrócił. Opisane przez niego w Obrazkach z lat chłopięcych wspomnienia dotyczą wewnętrznego życia gminy żydowskiej, edukacji religijnej, życia rodzinnego gospodarczego. W całej jego twórczości jest zaledwie kilka drobnych utworów nawiązujących do Polski^[12]. Cała jego twórczość związana jest z kulturą niemiecko-żydowską.

Oprócz krótkich prac poświęconych autorowi, na polski tłumaczono „Bilder aus meiner Knabenzeit” (fragmenty w Panoramie Leszczyńskiej i Roczniku Leszczyńskim, w całości w 2018)^[13]. Teksty te zostały wykorzystane przez Telewizję Leszno w dwuczęściowym programie „Obrazki z lat chłopięcych Kalischa” w 2019 roku^[14].

Kalisch jest autorem zróżnicowanych dzieł literackich, od poezji, poprzez wspomnienia, eseje, opowiadania, obrazki, felietony, publicystykę społeczno-polityczną oraz recenzje literackie i teatralne. W dużej mierze jest to twórczość. W dużej mierze to twórczość satyryczna, związana z działalnością społeczno-polityczną.

• 1836 Barbiton oder Stunden der Muse. Heidelberg;
• 1845 Das Buch der Narrheit. Mainz;
• 1845 Poetische Erzählungen. Siegen – Wiesbaden;
• 1847 Lose Hefte (2 tomy). Leipzig;
• 1851 Paris und London (2 tomy). Frankfurt am Main;
• 1860 Orpheus in der Unterwelt. Burleske Oper in zwei Acten und vier Bildern. Berlin;
  • niemiecki przekład libretta operetki Jacques’a Offenbacha Orfeusz w piekle. Premiera w 1859 r. w Teatrze Miejskim we Wrocławiu^[15].
• 1870 Perichole, die Straßensängerin. Operette in 3 Abtheilungen. Berlin
  • niemiecki przekład libretta operetki Jacques’a Offenbacha Perichola.
• 1872 Heitere Stunden. Novellen und Erzählungen (2 tomy). Berlin;
• 1872 Bilder aus meiner Knabenzeit. Leipzig;
  • (pl) 2018 Obrazki z moich lat chłopięcych, tłum. Marcin Błaszkowski;
• 1876 Gebunden und Ungebunden. München;
• 1882 Pariser Leben. Bilder und Skizzen. Mainz; 1880.

• MarcinM. Błaszkowski MarcinM., Wstęp, [w:] LudwigL. Kalisch, Obrazki z moich lat chłopięcych, Warszawa: PWN, 2018, VII-XLVII .