Ludwika Krysiak
 Ludwika Uzarówna otrzymuje dyplom ukończenia II Kursu w SSW od Gł. Insp. Tadeusza Krychowskiego (20 grudnia 1936) | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Formacja | |
| Główne wojny i bitwy | |
| Odznaczenia | |
    | |
Ludwika Agnieszka Krysiak, z domu Uzar, ps. „Myszka”, „Lusia”[1] (ur. 12 grudnia 1912 w Padwi Narodowej, zm. 20 września 1944 w Warszawie) – polska funkcjonariuszka Służby Więziennej, uczestniczka konspiracji podczas II wojny światowej, dama Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
Urodziła się 12 grudnia 1912 w Padwi Narodowej jako córka Macieja i Rozalii z domu Pazdro[2]. W latach 1928–1933 uczyła się w Żeńskim Seminarium Nauczycielskim w Ropczycach[3]. Należała do Sodalicji Mariańskiej[4] oraz do Związku Harcerstwa Polskiego, pełniąc funkcję drużynowej szkolnej żeńskiej drużyny harcerskiej[1].
W 1934 roku została zatrudniona w Służbie Więziennej, zostając strażniczką więzienną najpierw w zakładach karnych w Łęczycy, następnie na Pawiaku w Warszawie[5][6]. Jako prymus II Kursu Wychowawczo-Penitencjarnego w Szkole Straży Więziennej 20 grudnia 1936 została wyróżniona za pilność i postępy w nauce przez Głównego Inspektora Straży Więziennej Tadeusza Krychowskiego[7]. W październiki 1939 roku wyszła za mąż za Stanisława Krysiaka (także funkcjonariusz SW w stopniu aspiranta), z którym miała syna Janusza[8][9]. Zarówno jej mąż i jak i syn zginęli podczas II wojny światowej[10].
We wrześniu 1939 roku uczestniczyła w obronie Warszawy[5]. Należała do Służby Zwycięstwu Polski-Związku Walki Zbrojnej-Armii Krajowej[11]. Nie wiadomo, kiedy Ludwika Krysiak dołączyła do konspiracji, w źródłach pojawiają się daty: jesień 1939[1], grudzień 1939[5] lub styczeń 1940[1]. Jako żołnierz AK została przydzielona do Komendy Głównej AK i Oddziału II (Informacyjno-Wywiadowczy). Działała jako łączniczka w zakresie komórek więziennych Delegatury Rządu na Kraj oraz Wydziału Bezpieczeństwa i Kontrwywiadu Oddziału II[1]. Podczas okupacji niemieckiej od 1940 do 31 lipca 1944 była strażniczką więzienną w oddziale dla kobiet na Pawiaku (tzw. Serbia)[12]. Wraz z Wandą Bieńkowską wynosiła z Pawiaka grypsy więźniów i raporty o sytuacji osadzonych Polaków, a więźniom przekazywała leki, żywność, prasę konspiracyjną i listy[1][5][13]. Pod koniec 1941 lub na początku 1942 roku przynosiła do Pawiaka komunikanty ukryte w puderniczce, medalionie lub korporale[5].
Uczestniczyła w powstaniu warszawskim[14]. Zginęła 20 września 1944 roku o godzinie 6:30 w budynku przy placu Kazimierza podczas bombardowania[1][9][10][14] lub ostrzału[1]. Po ekshumacji została pochowana na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 211-5-27)[9][15].
Została awansowana na stopień podporucznika[1]. Pośmiertnie została uhonorowana w rodzinnej Padwi Narodowej, gdzie w 1980 odsłonięto tablicę upamiętniającą w miejscowym kościele św. Bartłomieja[9], a w 2010 ustanowiono ulicę jej imienia[16][17].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 13603 – pośmiertnie, 11 października 1948[14]
- Krzyż Walecznych[9]
- Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami[9]
- Srebrny Krzyż „Za Zasługi dla ZHP” z rozetą i mieczami – pośmiertnie[1]
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Ludwika Uzar-Krysiakowa [online], 1944.pl [dostęp 2025-11-27].
- ↑ Kabat 2024 ↓, s. 10–11.
- ↑ Kabat 2024 ↓, s. 15.
- ↑ Kabat 2024 ↓, s. 18.
- 1 2 3 4 5 Zawacka 2007 ↓, s. 128.
- ↑ Kabat 2024 ↓, s. 31–32.
- ↑ Ze Szkoły Straży Więziennej. „W Służbie Penitencjarnej”. Nr 1, s. 11, 1 stycznia 1937.
- ↑ Kabat 2024 ↓, s. 41, 74.
- 1 2 3 4 5 6 Zawacka 2007 ↓, s. 129.
- 1 2 Michalska i inni 1988 ↓, s. 220.
- ↑ Kabat 2024 ↓, s. 61.
- ↑ Kabat 2024 ↓, s. 33.
- ↑ Kabat 2024 ↓, s. 49.
- 1 2 3 Kabat 2024 ↓, s. 67.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: MARIA SOKOŁOWSKA I LUDWIKA KRYSIAK, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2018-04-01].
- ↑ Wspomnienie o Ludwice Uzar-Krysiakowej [online], padewnarodowa.com.pl [dostęp 2025-11-27].
- ↑ Ulica Uzar-Krysiakowej Ludwiki w Padwi Narodowej w Targeo
Bibliografia
- Edward Kabat, Ludwika Uzar Krysiakowa. Miłuję jak Chrystus, Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia Sandomierz, 2024, ISBN 978-83-8345-226-5.
- Hanna Michalska, Maria Stopień, Bożenna Tazbir-Tomaszewska, Wanda Turkowska, Wacława Zastocka, Słownik uczestniczek walki o niepodległość Polski 1939-1945. Poległe i zmarłe w okresie okupacji niemieckiej, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988, ISBN 83-06-01195-3.
- Elżbieta Zawacka (red.), Słownik Biograficzny Kobiet Odznaczonych Orderem Wojennym Virtuti Militari, t. II H-O, Toruń: Fundacja „Archiwum i Muzeum Pomorskie AK oraz Wojskowej Służby Kobiet”, 2007, ISBN 83-88693-08-5.