Mammut (radar)
 | |
| Dane podstawowe | |
| Producent | |
|---|---|
| Typ |
radar wczesnego ostrzegania |
| Przeznaczenie |
wykrywanie celów powietrznych dalekiego zasięgu |
| Funkcje |
wczesne ostrzeganie i dozór przestrzeni powietrznej |
| Historia | |
| Data konstrukcji |
1941 |
| Lata produkcji |
1942-1945 |
| Lata używania |
1942–1945 |
| Dane techniczne | |
| Rodzaj anteny | |
| Powierzchnia anteny |
10 × 30 m |
| Moc |
200 kW (impulsowa) |
| Zasięg |
200 km (instrumentalny) |
| Apertura pozioma |
0,5° |
| Pasmo | |
| Długość fali |
2,2–2,5 m |
| Częstotliwość |
120–135 MHz |
| Rozdzielczość |
300 m |
| Liczba elementów aktywnych |
64 dipole |
| Platforma |
stałe stanowisko typu Regelbau V143 |
| Użytkownicy | |
 III Rzesza | |
Mammut (wg. oznaczeń stosowanych w Luftwaffe FuMG 41/42 Mammut, w Kriegsmarine FuMO 51/52 Seetakt) – niemiecki radar wczesnego ostrzegania dalekiego zasięgu opracowany podczas II wojny światowej. Jeden z pierwszych radarów wykorzystujących antenę fazowaną.
Historia
Konstrukcja została opracowana przez przedsiębiorstwo GEMA w 1941 r. jako jedno z rozwinięć rodziny radarów metrowych Freya i Wassermann. Mammut pracował w paśmie 120–135 MHz (długość fali 2,2–2,5 m)[1]. Stanowił element tendencji do budowy wielkogabarytowych radarów metrowych, wynikającej z ograniczeń niemieckiej techniki radarowej oraz braku operacyjnych radarów centymetrowych opartych na magnetronie[2].
Radar Mammut był używany zarówno przez Luftwaffe, gdzie nosił oznaczenie FuMG 41/42, jak i przez Kriegsmarine jako FuMO 51/52 Seetakt. Instalowano go na specjalnych żelbetowych stanowiskach typu Regelbau V143, mieszczących urządzenia radarowe, agregaty prądotwórcze oraz pomieszczenia obsługi[3]. Zakłady GEMA wyprodukowały ok. 20 egzemplarzy radaru[4].
Zastosowanie
Mammut był elementem zintegrowanego systemu obrony przeciwlotniczej. Po wykryciu celu przez radar dalekiego zasięgu jego śledzenie przejmowały radary Freya, a następnie Würzburg-Riese, dostarczające danych do kierowania ogniem artylerii przeciwlotniczej. W związku z nieruchomą anteną radar obserwował dwa sektory po obu stronach anteny, pozostając niewidzący w sektorach bocznych o szerokości około 60°[5]. Radary Mammut, w parze z radarami Wassermann, zostały zainstalowane przez Luftwaffe na wybrzeżu okupowanej Europy w celu wykrywania aktywności alianckiego lotnictwa[6].
Alianci podjęli szereg działań mających na celu zakłócenie funkcjonowania radarów Mammut. Wykorzystywano w tym celu samoloty Boulton Paul Defiant wyposażone w urządzenia zakłócające Mandrel, które miały powodować wyłączenie działających w tym samym zakresie częstotliwości radarów Freya, Mammut i Wassermann[7]. Z racji konstrukcji modułowej uszkodzone elementy anteny radaru można było łatwo i szybko wymieniać[8]. W trakcie ataków zaobserwowano, że połączenia kablowe pomiędzy poszczególnymi sekcjami radaru nie są w żaden sposób osłonięte i można je uszkodzić poprzez ostrzał z broni pokładowej. Ich naprawa wiązała się z uciążliwym i długotrwałym procesem kalibracji radaru[7]. W dniach poprzedzających lądowanie w Normandii samoloty Royal Air Force w ten sposób wyeliminowały z funkcjonowania siedemdziesiąt sześć spośród dziewięćdziesięciu dwóch stanowisk radarowych, w tym wszystkie Mammuty[9].
Konstrukcja
Pierwsza wersja radaru miała antenę o wymiarach 10 × 25 m i składała się z czterech zespołów anten. Całość była zamontowana na czterech masztach kratownicowych[10]. W wersji drugiej antena radaru miała postać nieruchomej anteny ścianowej o wymiarach około 11 × 30 m, złożonej z czterech zespołów po 16 dipoli. Dwa górne zespoły tworzyły antenę nadawczą, a dwa dolne odbiorczą. Ze względu na brak możliwości mechanicznego obrotu anteny przeszukiwanie przestrzeni realizowano przez elektroniczne odchylanie wiązki z wykorzystaniem układu przesuwników fazowych, co umożliwiało zmianę kierunku obserwacji w zakresie około ±55° względem osi anteny. Dla zapewnienia obserwacji pełnego horyzontu stosowano co najmniej dwa radary ustawione w różnych kierunkach lub wersję dwustronną („Janus Bifrons”). Radar osiągał zasięg instrumentalny do 200 km, przy dokładności pomiaru odległości około ±300 m i dokładności wyznaczania azymutu około ±0,5°. Mógł również współpracować z urządzeniem Malaja, które umożliwiało wyznaczanie kąta elewacji celu metodą porównania faz sygnałów odbieranych przez górną i dolną część anteny[11].
Przypisy
- ↑ Sztarski 1981 ↓, s. 38.
- ↑ Darricau, Blanchard 2003 ↓, s. 72-83.
- ↑ Stützpunkt 164a Sicklingen, Marine Küstenbatterie Waringzelle – Audinghen, France. LandmarkScout. [dostęp 2026-07-23]. (ang.).
- ↑ Price 2006 ↓, s. 318.
- ↑ Tomezzoli 2021 ↓, s. 198–222.
- ↑ Price 2006 ↓, s. 70.
- 1 2 Price 2006 ↓, s. 128.
- ↑ Wrzesiński, Zasieczny 2018 ↓, s. 62.
- ↑ Price 2006 ↓, s. 129.
- ↑ Wrzesiński, Zasieczny 2018 ↓, s. 60.
- ↑ “Mammut” Radar. Radartutorial. [dostęp 2026-07-23]. (ang.).
Bibliografia
- Jacques Darricau, Yves Blanchard. La naissance du radar. „Revue de l'Électricité et de l'Électronique (REE)”. 1/2003, 2003. Paris: SEE. ISSN 2270-7042. OCLC 866833243.
- Giancarlo T. Tomezzoli. The German Radar Stations at the Pointe Du Raz (FR). „Archaeological Discovery”. 9 (3), 2021. ISSN 2331-1959. OCLC 858560458.
- Alfred Price: Narzędzia mroku : historia walki radioelektronicznej 1939-1945. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006. ISBN 978-83-7384-473-5. OCLC 749822201.
- Marian Sztarski: Radary. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1981. ISBN 83-11-06450-4. OCLC 1424210153.
- Szymon Wrzesiński, Andrzej Zasieczny: Radary III Rzeszy : wojenne tajemnice Lubania : tajne zakłady GEMA, podziemne kompleksy, niezwykłe budowle. Warszawa: Agencja Wydawnicza CB, 2018. ISBN 978-83-7339-214-4. OCLC 1077368092.