Mapa morska

Mapa morska – rodzaj mapy będącej graficznym przedstawieniem obszarów morskich i przyległych do nich terenów przybrzeżnych.

Mapa tego typu zawiera informacje o głębokości wody, ukształtowaniu dna, przebiegu linii brzegowej, pływach, prądach, zagrożeniach nawigacyjnych, portach, mostach i wiele innych danych potrzebnych do bezpiecznej nawigacji.

Umiejętność posługiwania się mapą jest niezbędna dla nawigatora.

Używanie globusa ze zrozumiałych względów nie nadaje się do prowadzenia nawigacji. Z tego powodu:

• mapy morskie wykonuje się w większości przypadków w rzucie Merkatora. Rzut ten spełnia podstawowe warunki dla mapy morskiej, tj. zachowana jest wierność kątów (możliwe wykreślanie kursów), co pozwala na żeglugę po loksodromie. Mapa taka nie zachowuje jednak wierności odległości, a ich pomiar możliwy jest dzięki zastosowaniu zmiennej, wraz z szerokością geograficzną, skali.
• czasami mapy morskie wykonuje się też w rzucie gnonomicznym dla pokazania obszarów podbiegunowych oraz dla żeglugi po ortodromie. Ten rzut nie jest ani wiernokątny, ani wiernoodległościowy.

Każda mapa morska składa się z kilku ważnych informacji:

• Tytuł mapy - umieszczony w widocznym miejscu, zawiera elementy:
  • znak wydawcy mapy
  • opis obszaru objętego mapą
  • skala podana dla głównego równoleżnika (rzut Merkatora nie zachowuje skali na całej powierzchni)
  • jednostki użyte do określenia głębokości
  • numer katalogowy mapy (umieszczony również na brzegu, tak aby był dostępny po zwinięciu lub złożeniu)
• Ramka z opisem zawierającym:
  • data wydania (na dolnym marginesie)
  • spis poprawek
  • w lewym dolnym rogu miejsce na małe poprawki nanoszone przez użytkownika z Wiadomości Żeglarskich (patrz locja).

Mapy morskie można podzielić w oparciu o skalę i treść jaką przedstawiają. Wyróżnia się głównie:

• Morskie mapy nawigacyjne
  • mapy generalne - wykonane przeważnie w małej skali:
    • planowanie tras żeglugowych 1:10 000 000
    • trasy oceaniczne 1:3 500 000
  • mapy brzegowe - mapy o średniej skali:
    • przybrzeżne obszary ograniczone 1:300 000 - 1:200 000
    • podejścia do portów 1:100 000 i więcej
  • plany - mapy o dużej skali:
    • obszary kotwicowisk i portów 1:50 000 i więcej
    • obszary terminali 1:12 500 i więcej
• Morskie mapy pomocnicze wykonane w rzucie gnomonicznym przeważnie w małej skali. Możemy do nich zaliczyć:
  • arkusze zliczeniowe (wykorzystywane przeważnie w żegludze oceanicznej)
  • nakresy radarowe
  • diagramy
• Morskie mapy informacyjne sporządzone w małej skali, które nie nadają się do prowadzenia nawigacji i zawierają informacje:
  • meteorologiczne
  • hydrograficzne
  • ogólnonawigacyjne

Ze względu na konieczność zaznaczania na mapach nawigacyjnych wielu istotnych dla żeglugi szczegółów, z jednoczesnym zachowaniem przejrzystości każdej z map, wprowadzono zestaw znaków i skrótów (ang. symbols and abbreviations), publikowany w broszurze Admiralicji brytyjskiej nr 5011. Znajomość znaków i skrótów jest niezbędna do prowadzenia żeglugi, gdyż duża ich część symbolizuje niebezpieczeństwa nawigacyjne niewidoczne gołym okiem lub inne ważne z punktu widzenia prowadzenia statku miejsca (np. latarnie morskie).

• locja
• nawigacja,
• międzynarodowy system oznakowania nawigacyjnego,
• znak nawigacyjny,
• Mapa batymetryczna

• Mirosław Jurdziński: Podstawy Nawigacji Morskiej. Gdynia: Fundacja Rozwoju Wyższej Szkoły Morskiej w Gdyni, 2003. ISBN 83-87438-58-8.
• Franciszek Wróbel: Vademecum Nawigatora. Gdynia: Trademar, 2006. ISBN 83-915444-3-5.