Marek Jan Olbrycht

Marek Jan Olbrycht (ur. 1965 w Dukli^[2]) – polski historyk, archeolog i orientalista specjalizujący się w historii starożytnej i archeologii śródziemnomorskiej; nauczyciel akademicki związany z uniwersytetami w Krakowie, Münster (Niemcy) i Rzeszowie^[1].

W 1983 roku podjął studia archeologiczne i historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, które ukończył w 1989 roku, zdobywając tytuł zawodowy magistra. Następnie wyjechał do Niemiec, gdzie w latach 1991–1992 studiował na Uniwersytecie w Kolonii oraz rozpoczął w 1993 roku studia doktoranckie na Uniwersytecie w Münster, które były współfinansowane przez Deutscher Akademischer Austauschdienst^[3].

W 1996 roku uzyskał stopień naukowy doktora nauk humanistycznych w zakresie historii na podstawie rozprawy pt. Die politischen Beziehungen zwischen dem arsakidischen Iran und den Nomaden der eurasischen Steppen, której promotorem był prof. Edward Dąbrowa^[4]. Dwa lata później został adiunktem w Instytucie Filologii Orientalnej swojej macierzystej uczelni. Wykładał w Krakowie do 2002 roku. Wcześniej w 1999 roku brał udział w organizowaniu Instytutu Archeologii Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie^[3]. W 2005 roku Rada Wydział Nauk Historycznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu nadała mu stopień naukowy doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie historii o specjalności historia starożytna i archeologia śródziemnomorska na podstawie pracy nt. Aleksander Wielki i świat irański^[5]. W 2006 roku został pracownikiem naukowym jako profesor nadzwyczajny w Instytucie Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego (do 2001 roku WSP w Rzeszowie), gdzie został organizatorem i kierownikiem Zakładu Historii Starożytnej i Orientalistyki^[3].

Członek Institute for Advanced Study, Princeton,The Association of Members of the Institute for Advanced Study (AMIAS), USA; Alumni-Club Universität Münster; Societas Humboldtiana Polonorum; DAAD Alumni-Verein. Członek Komisji Orientalistycznej Polskiej Akademii Nauk w Krakowie; Komisji Archeologicznej PAN w Krakowie; Polskiego Towarzystwa Historycznego; Societas Europea Iranologica^[3]; Stowarzyszenia Historyków Starożytności (SHS) w Polsce.

Wielokrotny stypendysta DAAD, laureat grantów naukowych Alexander-von-Humboldt-Stiftung i stypendiów Fundacji Lanckorońskich. Visiting Professor i wykładowca m.in. w Londynie (School of African and Oriental Studies/SOAS), Münster, Nowym Jorku, Princeton, Teheranie, Petersburgu, Taszkiencie, Symferopolu, Berlinie, Florencji, Wenecji, Mediolanie, Atenach i Tbilisi. Brał udział w ponad 120 zagranicznych konferencjach naukowych oraz ponad 30 konferencjach w Polsce. Kierownik kilku grantów naukowych mających na celu badanie dziejów i kultury Iranu, Azji Środkowej i krajów Azji Zachodniej.

W lipcu 2015 roku Marek Jan Olbrycht otrzymał akt nominacji z tytułem profesora zwyczajnego^[6].

Zainteresowania naukowe Marka Jana Olbrychta koncentrują się wokół zagadnień związanych z historia starożytną, dziejami Orientu, i archeologią, a w szczególności: dziejami i kulturą Iranu i Azji Środkowej (okres przedislamski i wczesnoislamski), relacjami Grecji i Rzymu z Orientem, Aleksandrem Wielkim i epoką hellenistyczną, Pontem i stepami nadczarnomorskimi (szczególnie Mithradates VI Eupator) oraz dziejami sztuki wojennej^[3].

W marcu 2023, Stowarzyszenie Historyków Starożytności przyznało nagrodę za najlepszą ksiązkę z zakresu historii antycznej za rok 2021 dla monografii M.J. Olbrychta, Early Arsakid Parthia (ca. 250-165 B.C.) At the Crossroads of Iranian, Hellenistic, and Central Asian History, Mnemosyne Supplements 440, Leiden – Boston 2021. http://stowarzyszeniehistorykowstarozytnosci.edu.pl/nagroda-stowarzyszenia-przyznana/^[7]

W 2010 roku M.J. Olbrycht założył recenzowane czasopismo naukowe (rocznik) Anabasis. Studia Classica et Orientalia. Dotychczas ukazały się tomy 1-15.

Członek rad redakcyjnych w czasopismach: Ricerche ellenistiche, Venice-Pisa, (Włochy); Археологія і  давня історія  України (Archeology and Ancient History of Ukraine) (Kijów, Ukraina); International journal of the society of iranian archaeologists (Iran); Akme. Studies in Ancient History (Warszawa); International Journal of Iranian Archaeology (Tehran, Iran); Journal of Iranian Studies of Shahid Bahonar Kerman University (Iran).

Autor ponad 130 artykułów naukowych (w tym w najbardziej renomowanych czasopismach naukowych, m.in. Mnemosyne, Iranica Antiqua, Phoenix, Klio, Parthica, Gnomon, Ancient Society), ponad 30 recenzji, i kilku monografii.

• Parthia et ulteriores gentes. Die politischen Beziehungen zwischen dem arsakidischen Iran und den Nomaden der eurasischen Steppen (Quellen und Forschungen zur Antiken Welt, Bd. 30), München: Tuduv-Verlag 1998. Książka nagrodzona w Münster, 2000.
• Aleksander Wielki i świat irański, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2004.
• (współautor) Historia Iranu, pod red. Anny Krasnowolskiej, Wrocław: Ossolineum 2010.
• Imperium Parthicum kryzys i odbudowa państwa Arsakidów w pierwszej połowie pierwszego wieku po Chrystusie, Kraków: Historia Iagellonica 2013.
• Early Arsakid Parthia (ca. 250—165 B.C.) : at the crossroads of iranian, hellenistic, and Central Asian history, Leiden ; Boston: Brill 2021
• The Iranocentrism of Alexander of Macedonia («ایران‌گرایی اسکندر مقدونی»), Ahvaz 2022 (in Persian) (monografia)

• Prof. dr hab. Marek Jan Olbrycht, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2013-12-11] .
• http://rzeszow.academia.edu/MarekJanOlbrycht