Marek Waldenberg
 | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Profesor nauk prawnych | |
| Alma Mater | |
| Doktorat | |
| Habilitacja | |
| Profesura | |
| Doktor honoris causa Akademia Pedagogiczna w Krakowie – 14 października 2005 | |
| Uczelnia | |
| Odznaczenia | |
    | |
Marek Waldenberg (ur. 8 stycznia 1926 w Równem na Wołyniu, zm. 25 lutego 2018 w Krakowie[1][2]) – polski prawnik, nauczyciel akademicki, profesor nauk prawnych, historyk doktryn politycznych i prawnych, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Życiorys
Był synem Jana – taksówkarza i pracownika wodociągów miejskich w Równem, ochotnika z wojny polsko-bolszewickiej – i Rozalii. Pod okupacją radziecką od 1939 uczęszczał do polskiej szkoły średniej w Równem, a po aresztowaniu ojca w październiku 1941 przez niemieckie władze okupacyjne Komisariatu Rzeszy Ukraina wyjechał z matką do Łucka. Za sprawą barona Ungern-Sternberga i leśnika inż. Leszczyńskiego został zatrudniony przy przewozie dokumentów i części maszyn koleją pomiędzy tartakiem w Maniewiczach a dyrekcją przedsiębiorstwa leśnego w Łucku, trudniąc się ponadto handlem wymiennym i mieszkając w sąsiedztwie stacji w Maniewiczach[3]. W styczniu 1944 ewakuował się przed zagrożeniem ze strony Ukraińskiej Powstańczej Armii do Kowla, a w maju 1944 wraz z wycofującymi się niemieckimi oddziałami do Brześcia, po kilku tygodniach do Skarżyska-Kamiennej (gdzie pozostawił matkę) i dalej do Forst (Lausitz) nad Nysą Łużycką, skąd powrócił do Lipowego Pola pod Skarżyskiem przed wkroczeniem tam Armii Czerwonej[4]. Po zakończeniu II wojny światowej osiadł w Bytomiu, gdzie pracował jako sekretarz związku zawodowego kelnerów i ukończył szkołę średnią[5].
Podjął studia na Wydziale Społeczno-Samorządowym Wyższej Szkoły Nauk Społecznych Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych w Krakowie, gdzie związał się ze środowiskiem Polskiej Partii Socjalistycznej i zaprzyjaźnił z Markiem Sobolewskim[5]. Od drugiej połowy 1948 do października 1950 pracował na etacie kierownika wydziału kultury i propagandy w Zarządzie Okręgowym Związku Akademickiej Młodzieży Polskiej w Krakowie[6]. W 1951 ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego[7]. W 1962 uzyskał tam stopień doktorski, a w 1969 – habilitację na podstawie wysoko ocenionej monumentalnej (liczącej 1336 stron) pracy pt. Wzlot i upadek Karola Kautsky’ego. Studium z historii myśli społecznej i politycznej, wydanej drukiem trzy lata później[8]. W 1975 uzyskał tytuł naukowy profesora nauk prawnych[7].
Został profesorem zwyczajnym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pracował w Instytucie Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych UJ. Był autorem publikacji naukowych z zakresu problematyki mniejszości narodowych i nacjonalizmów.
W latach 1946–1948 był członkiem PPS, od 1948 roku należał do PZPR. W latach 1956–1957 był członkiem Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Krakowie[9]. W latach 50. i 60. XX w. organizował i prowadził wycieczki studenckie do Jugosławii, był zwolennikiem titoizmu[10], chętnie podróżował także do Włoch[11]. Był blisko związany z krakowskim kabaretem Piwnica pod Baranami, którego założyciel Piotr Skrzynecki był jego studentem[11].
Należał do stowarzyszenia[12] działającego przy klubie Muzyczna Owczarnia w Jaworkach.
Publikacje książkowe
- Rewolucja (seria Co to jest?), Iskry, Warszawa 1964.
- Myśl polityczna Karola Kautsky'ego w okresie sporu z rewizjonizmem 1898–1909, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1970.
- Wzlot i upadek Karola Kautsky’ego. Studium z historii myśli społecznej i politycznej, 2 t., Wydawnictwo Literackie, Kraków 1972.
- Kautsky (seria Myśli i Ludzie), Wiedza Powszechna, Warszawa 1976.
- Rewolucja i państwo w myśli politycznej W. Lenina, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1978.
- Prekursorzy Nowej Lewicy. Studia z myśli społecznej XIX i XX w., Wydawnictwo Literackie, Kraków 1985.
- Kwestie narodowe w Europie Środkowo-Wschodniej. Dzieje, idee, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992.
- Narody zależne i mniejszości narodowe w Europie Środkowo-Wschodniej. Dzieje konfliktów i idei, WN PWN, Warszawa 2000.
- Rozbicie Jugosławii. Jugosłowiańskie lustro międzynarodowej polityki, 2 t., wyd. II, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2005 (wyd. I jako Rozbicie Jugosławii. Od separacji Słowenii do wojny kosowskiej, 2003).
Nagrody i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2003)[13]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
- Złoty Krzyż Zasługi
- Medal Komisji Edukacji Narodowej[9]
- Doktorat honoris causa Akademii Pedagogicznej w Krakowie
- Kowadło Kuźnicy[14]
Przypisy
- ↑ Zmarł prof. dr hab. Marek Waldenberg. uj.edu.pl. [dostęp 2025-07-10].
- ↑ Stoczewska 2018 ↓, s. 5, 17.
- ↑ Stoczewska 2018 ↓, s. 5–6.
- ↑ Stoczewska 2018 ↓, s. 7.
- 1 2 Stoczewska 2018 ↓, s. 8.
- ↑ Stoczewska 2018 ↓, s. 9–10.
- 1 2 Prof. Marek Waldenberg, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2008-02-17].
- ↑ Stoczewska 2018 ↓, s. 12.
- 1 2 Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 1037–1038. ISBN 83-223-2073-6.
- ↑ Stoczewska 2018 ↓, s. 15.
- 1 2 Stoczewska 2018 ↓, s. 16.
- ↑ http://www.muzycznaowczarnia.pl/stowarzyszenie.htm.
- ↑ M.P. z 2003 r. Nr 55, poz. 855 (ISAP).
- ↑ 12 kwietnia 2018 – Relacja z wieczoru wspomnień poświęconego pamięci Prof. Marka Waldenberga. kuznica.org.pl, 13 kwietnia 2018. [dostęp 2025-08-27].
Bibliografia
- Myśl polityczna. Od historii do współczesności. Księga dedykowana profesorowi Markowi Waldenbergowi, red. Barbara Stoczewska, Kraków 2000.
- Barbara Stoczewska, Marek Waldenberg – uczony niepokorny, „Politeja”, 53 (2), 2018, s. 5–17, DOI: 10.12797/Politeja.15.2018.53.01.
- Prof. zw. dr hab. Marek Waldenberg, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2008-02-17].
- Informacja o nadaniu 14 X 2005 tytułu doktorat honoris causa prof. Markowi Waldenbergowi. [dostęp 2021-07-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-09-30)].