Marfa Borecka

Marfa Borecka, Marta Posadnica (zm. po 1478) – nowogródzka bogata szlachcianka z Republiki Nowgrodzkiej i żona posadnika Nowogrodu Wielkiego. Do legendy przeszła jej walka przeciw Wielkiemu Księstwu Moskiewskiemu.

Córka Iwana Łoszyńskiego. Wyszła za mąż za Izaaka Andriejewicza Boreckiego, bojara i posadnika Nowogrodu (ze względu na to nazywana była Marfą Posadnicą). Miała dwóch synów: Dymitra i Fiodora. Posiadała rozległy majątek ziemski, w którym wytwarzano choćby len czy futra i należała do najbogatszych Nowogrodzian^[1].

Znana przede wszystkim ze swojej walki z Wielkim Księstwem Moskiewskim po śmierci męża. Formalnie Nowogród uznał władcę Moskwy za swojego księcia, jednak napięcia dotyczące granic, podatków i autonomii miasta doprowadziły do oziębienia stosunków pomiędzy tymi ośrodkami władzy. W 1471 roku Marfa i jej synowie stali na czele prolitewskiego stronnictwa w Nowogrodzie^[1].

Marfa zaproponowała Kazimierzowi Jagiellończykowi przyłączenie Nowogrodu Wielkiego do Wielkiego Księstwa Litewskiego z zachowaniem autonomii miasta. Władanie miastem zaproponowano Michałowi Olelkowiczowi^[2]. Sprawa przyłączenia Nowogrodu do Wielkiego Księstwa została zaniechana, ze względu na brak wsparcia ze strony zakonu inflanckiego oraz brak zgody Pskowa na przepuszczenie wojsk. Poza tym kraj pozostawał zaangażowany w walki z Węgrami, a Rada Panów Wielkiego Księstwa Litewskiego nie była skłonna zaakceptować nowej wojny^[3].

Próby porozumienia z Wielkim Księstwem Litewskim wywołały oburzenie metropolity Moskwy Filipa (który oskarżał Marfę o rzekomą próbę zaprowadzenia w Nowogrodzie katolicyzmu) i cara Iwana III Srogiego. Na wieść o tych negocjacjach, które naruszały wcześniejszy pokój jażełbicki, na Nowogród wyruszył car Iwan III Srogi. Ochotnicza armia Nowogrodu, licząca nawet 40 000 żołnierzy, lecz słabo wyszkolona, przegrała z wojskami Wielkiego Księstwa Moskiewskiego nad Szełonią. Wojskami Nowogrodu w tej bitwie dowodził syn Marfy Dymitr, który następnie został stracony. W 1478 roku państwo nowogrodzkie zostało inkorporowane przez Iwana III^[3].

Pomimo tego, że jej syn i brat złożyli hołd Iwanowi, wielki książę moskiewski aresztował ich w 1475 roku. W 1478 roku sama Marfa została aresztowana i zesłana do Moskwy^[1][4], według tradycji miała zostać zakonnicą^[3].

Bohaterka utworów takich jak: Marta Borecka, albo Podbicie Nowogrodu Nikołaja Karmazina, dramatu Michaiła Pogodina, poematu Marfa Posadnica Siergieja Jesienina czy niedokończonej dumy Kondratija Rylejewa^[5][6].

Pierwsza Kronika Sofijska opisywała Marfę jako „złą kobietę”, odpowiedzialną za zdradę i proponowany sojusz Republiki Nowogrodzkiej z Litwą. Oskarżała Marfę o chęć poślubienia litewskiego szlachcica i oddania Nowogrodu Wielkiemu Księstwu Litewskiemu oraz o spiskowanie z Piminem w celu przejścia eparchii nowogrodzkiej na katolicyzm^[7]. Z czasem odbiór postaci Marfy Boreckiej się zmienił - została ona uznana za jedną z czołowych postaci w historii Nowogrodu, a zamiast jako zdrajczynię zaczęto ją postrzegać jako postać tragiczną, bohatersko broniącą wolności i niepodległości Nowogrodu (zwłaszcza w epoce romantyzmu)^[1].

Marfa Borecka została upamiętniona na pomniku Tysiąclecie Rosji.

• 
  Marfa na pomniku Tysiąclecie Rosji
• 
  Marfa Borecka i Zozym Sołowiecki
• 
  Drewniana figurka Marfy Dmitrija Stelleckiego