Maria Krystyna Nachtman

Po wybuchu II wojny światowej działała konspiracyjnie w Organizacji Wojskowej „Wilki”, a od 1942 w Narodowych Siłach Zbrojnych jako łączniczka Oddziału Bojowego przy Komendzie Głównej NSZ. Dosłużyła się stopnia sierżanta. Pomagała ukrywającemu się po ucieczce z getta wołomińskiego doktorowi Zachariaszowi Frankowi (jako jeden z nielicznych wołomińskich Żydów ocalał z Holokaustu) i jego rodzinie, których wywiozła do Krakowa. Równolegle pracowała w szpitalu w Wołominie. Oprócz niej sanitariuszką w szpitalu była również jej młodsza cioteczna siostra Halina Brzuszczyńska^[3].

Po zakończeniu wojny kontynuowała działalność konspiracyjną, już przeciwko władzom komunistycznym. Działała w Narodowym Zjednoczeniu Wojskowym gdzie była łączniczką por. Lechosława Roszkowskiego ps. „Tomasz” szefa Wydziału I Komendy Głównej NZW. Została aresztowana 6 kwietnia 1946, a po śledztwie i tajnej rozprawie sądowej została skazana 3 listopada 1947 na 6 lat więzienia. W wyniku amnestii wyrok skrócono do 3 lat. Wyszła na wolność w kwietniu 1949 (prawdopodobnie na zmniejszenie wymiaru kary wpływ miał również list napisany przez żonę Zachariasza Franka Carlotę Oltramare-Frank do prezydenta Bolesława Bieruta). Była więziona w Areszcie Śledczym Warszawa-Mokotów i w Areszcie Karnym Bydgoszcz-Fordon^[4].

Absolwentka Publicznej Szkoły Powszechnej nr 2 (żeńskiej) w Wołominie, Liceum im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie, Prywatnej Szkoły Zawodowej dla Kształcenia Pomocniczego Personelu Sanitarnego prof. Jana Zaorskiego w Warszawie. W 1950 rozpoczęła studia w Akademii Medycznej w Warszawie, gdzie uzyskała dyplom lekarza. Przyjmowała w państwowej przychodni w Wołominie i prywatnie w swoim gabinecie w domu rodzinnym przy ulicy Piaskowej 3^[3][4][5].

Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie, postanowieniem z 15 września 1992 (sygn. Akt. Cs.Un.349/92) uznał za nieważny wyrok z 3 listopada 1947. Postępowanie w sprawie przyznania zadośćuczynienia za pobyt w więzieniu zostało umorzone z powodu śmierci Nachtman^[3]. Została pochowana na Starym Cmentarzu w Kobyłce w grobie rodzinnym Nachtmanów^[6].