Maria Przybyłko-Potocka

Maria Przybyłko-Potocka
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

23 marca 1873
Warszawa

Data i miejsce śmierci

30 sierpnia 1944
Warszawa

Zawód

aktorka, reżyser, dyrektor teatru

Współmałżonek

Antoni Potocki
Arnold Szyfman(?)

Lata aktywności

od 1893

Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi (II RP) Złoty Wawrzyn Akademicki
Grób Marii Przybyłko-Potockiej na cmentarzu Powązkowskim

Maria Henryka Przybyłko-Potocka (ur. 23 marca 1873 w Warszawie, zm. 30 sierpnia 1944 tamże) – polska aktorka, reżyser i dyrektor teatru.

Życiorys

Córka Wincentego i Anieli z Kobyleckich. Sztuki aktorskiej uczył ją Jan Tatarkiewicz, a następnie przez rok pobierała naukę w Klasie Dykcji i Deklamacji przy Warszawskim Towarzystwie Muzycznym. Debiutowała w grudniu 1893 w Teatrze Polskim w Poznaniu. Od 1894 była zaangażowana w teatrze w Łodzi. Od jesieni 1897 przez pięć sezonów występowała w Krakowie. Od 1902 zamieszkała w Warszawie i zatrudniała się w teatrach rządowych, z których odeszła w 1906. Wtedy też wyjechała do Krakowa, ale przebywała tam tylko rok. Powróciła do Warszawy, w sezonie letnim występowała w Teatrze Letnim w Ogrodzie Saskim. Jesienią 1907 stworzyła własny zespół objazdowy, z którym podróżowała po większych miastach Królestwa Polskiego. Od 1908 zamieszkała na stałe w Warszawie, występowała na wielu scenach, ale były to najczęściej występy gościnne. Najczęściej grała w Teatrze Polskim w Warszawie, gdzie wystąpiła w ponad sześćdziesięciu rolach. Nie była zainteresowana stałym angażem, gdyż często tworzyła własne zespoły objazdowe i występowała na wielu scenach w kraju, a często i poza nim (m.in. Praga).

W czasie okupacji niemieckiej przeprowadziła się z ulicy Litewskiej (zaanektowanej w całości przez hitlerowców) na Mokotów. Znana jest historia, gdy podczas powstania warszawskiego oddała swoje kosztowności, aby powstańcy spieniężyli je i pozyskali w ten sposób środki na zakup broni. Wybuch powstania zastał ją w kamienicy u zbiegu al. Niepodległości i ul. Różanej. We wrześniu 1944 miała wystąpić w powstańczym przedstawieniu dramatu Warszawianka Stanisława Wyspiańskiego. 30 sierpnia 1944 – w następstwie pobliskiej eksplozji – została we własnym mieszkaniu przygnieciona drzwiami wyrwanymi z zawiasów. Obrażenia okazały się śmiertelne, po kilku godzinach zmarła w warszawskim szpitalu wojskowym. Pochowano ją w mogile powstańczej na podwórku przy ul. Odyńca (według innego źródła zwłoki jej znaleziono w dniu 4 maja 1946 w mogile zbiorowej w parku Dreszera, gdzie była pochowana wraz z żołnierzami pułku „Baszta”[1])[2]. Po wojnie jej zwłoki ekshumowano i 29 października 1946 złożono do grobu usytuowanego na cmentarzu Powązkowskim (kwatera Aleja Zasłużonych-1-23)[3].

Słownik biograficzny teatru polskiego stawia Marię Przybyłko-Potocką w czołówce artystów teatralnych ówczesnej epoki. Z uwagi na przebytą chorobę strun głosowych nie mogła grać w dramatach klasycznych, ale świetnie odnajdowała się w rolach współczesnych, które ze względu na charakterystyczny tembr głosu przeszły do historii jako wybitne.

W 1900 poślubiła krytyka Antoniego Potockiego, jednak małżeństwo szybko okazało się nieudane. Od 1907, przez długie lata była związana z Arnoldem Szyfmanem (twórcą i dyrektorem Teatru Polskiego w Warszawie)[4]. Według niektórych źródeł aktorka i Szyfman byli małżeństwem[5][6]. Jej wychowanicą była aktorka Melania Chrzanowska-Jastrzębska.

Ordery i odznaczenia

Przypisy

  1. ↑ Pogrzeb śp. Marii Przybyłko-Potockiej. „Głos Wielkopolski”. Rok II, Nr 294 (598), s. 2, 26 października 1946. Poznań: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”. [dostęp 2025-09-05].
  2. ↑ Kronika wydarzeń w Warszawie 1945−1958. „Warszawskie kalendarz ilustrowany 1959”, s. 31, 1958. Wydawnictwo Tygodnika Ilustrowanego „Stolica”.
  3. ↑ Cmentarz Stare Powązki: MARIA PRZYBYŁKO-POTOCKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-05-15].
  4. ↑ Maria Przybyłko-Potocka, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2018-08-31].
  5. ↑ Królowa siedmiu dekad. Rzeczpospolita, 2013-01-29. [dostęp 2018-08-31]. (pol.).
  6. ↑ Maria Przybyłko-Potocka. uaktorek.pl. [dostęp 2018-08-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-10)].
  7. ↑ M.P. z 1947 r. Nr 25, poz. 128 (ISAP) „w uznaniu wybitnych zasług położonych na niwie działalności artystyczno-teatralnej dla dobra i wielkości Sceny Polskiej”.
  8. ↑ M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 592 (ISAP) „za zasługi na polu sztuki”.
  9. ↑ M.P. z 1927 r. nr 143, poz. 369 „za propagandę w dziedzinie sztuki”.
  10. ↑ M.P. z 1937 r. Nr 257, poz. 406 (ISAP) „za szerzenie zamiłowania do polskiej literatury dramatycznej”.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.