Maria am Gestade
 Kościół od frontu (2015) | |||||||||||||||||||
| Państwo | |||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kraj związkowy | |||||||||||||||||||
| Miejscowość | |||||||||||||||||||
| Adres |
Salvatorgasse 12 | ||||||||||||||||||
| Wyznanie | |||||||||||||||||||
| Kościół | |||||||||||||||||||
| Wezwanie | |||||||||||||||||||
| Wspomnienie liturgiczne |
8 grudnia | ||||||||||||||||||
| Przedmioty szczególnego kultu | |||||||||||||||||||
| Relikwie | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
Położenie na mapie Wiednia  | |||||||||||||||||||
Położenie na mapie Austrii  | |||||||||||||||||||
 48°12′46,4″N 16°22′13,9″E/48,212889 16,370528 | |||||||||||||||||||
| Strona internetowa | |||||||||||||||||||
Maria am Gestade – kościół rzymskokatolicki w Wiedniu, położony przy Salvatorgasse 12. Jest jedną z najstarszych świątyń w mieście, a jej początki sięgają XII wieku. Gotycki kościół od 1820 roku pozostaje pod opieką redemptorystów i stanowi miejsce kultu św. Klemensa Marii Hofbauera CSsR.
Historia
Jest jednym z trzech najstarszych kościołów Wiednia, obok kościoła św. Ruprechta i kościoła św. Piotra[1]. Po raz pierwszy został wzmiankowany w 1158 roku[2]. Wówczas to książę Henryk Jasomirgott z dynastii Babenbergów podporządkował świątynie znajdujące się w obrębie murów miejskich Wiednia, w tym kościół Maria am Gestade, założonemu przez siebie Klasztorowi Szkockiemu[3]. Od początku był to tradycyjny kościół przewoźników dunajskich[4].
W 1262 roku pożar strawił cały Wiedeń, w tym i romański kościół Maria am Gestade, po czym natychmiast rozpoczęła się jego odbudowa[3]. W 1332 roku zaczęto wznosić jednonawowe prezbiterium na planie wieloboku. W 1394 roku Hans von Liechtenstein-Nikolsburg położył kamień węgielny pod kolejną, węższą nawę w stylu gotyckim, ustawioną pod lekkim kątem do prezbiterium, zastępując stary kościół. Na początku XV wieku wzniesiono fasadę zachodnią kościoła, a w 1430 roku ukończono budowę południowej wieży[2][3].
Iglica kościoła została poważnie uszkodzona podczas pierwszego oblężenia tureckiego w 1529 roku, a po kilku latach przywrócono ją do pierwotnego stanu[3].
W 1786 roku kościół uległ ekssekracji i zaczął popadać w coraz większą ruinę. Jako że koszty jego rozbiórki były zbyt wysokie, budowli nie zniszczono, a wykorzystywano ją jako stajnię i magazyn. Dopiero w 1812 roku przystąpiono do kompleksowej renowacji świątyni, po czym ponownie ją konsekrowano[2].
W 1820 roku kościół objęli redemptoryści[5].
Charakterystyka
Gotycki kościół Maria am Gestade położony jest przy Salvatorgasse 12 w Wiedniu[6][3]. Opiekują się nim redemptoryści. Znajdują się w nim relikwie św. Klemensa Marii Hofbauera CSsR, patrona miasta[7], a oprócz wspólnoty niemieckojęzycznej przy kościele działają również wspólnoty francuskojęzyczne i czeskojęzyczne[5].
Maria am Gestade ma smukłą formę wynikającą z gęstej zabudowy otaczającej kościół[2], a oś nawy jest nieco odchylona w stosunku do osi prezbiterium. Do trójprzęsłowego prezbiterium od południa przylega przedsionek, a od północy przybudówki zakrystyjne oraz kaplica Johanna Pergera. Nawa i prezbiterium zwieńczone są dachem dwuspadowym[8].
Fasada zachodnia kościoła ma wysokość 33 m i szerokość 10 m. Jest ona udekorowana pinaklami, a nad portalem, bezpośrednio pod ostrołukowym oknem, wznosi się kamienna kopuła ze sklepieniem w kształcie rombu[2].
Wieża kościoła o wysokości 56 m, znajdująca się po stronie południowej, posiada ażurową iglicę. Ma siedem boków, co symbolizuje Siedem Boleści Matki Bożej[2]. Do nawy od południa przylega dodatkowo kaplica św. Klemensa Marii Hofbauera[8].
Do cennych elementów wyposażenia kościoła Maria am Gestade należą m.in.: witraże z końca XIV i początku XV wieku, nagrobki Hansa von Liechtensteina (zm. 1473) i Afry von Liechtenstein-Trauttmansdorff (zm. 1439), malowidła tablicowe po obu stronach ołtarza głównego z 1460 roku, reliefy na portalu zachodnim z około 1400 roku przedstawiające czterech proroków, krucyfiks nad ołtarzem z 1440 roku czy gotyckie tabernakulum[1].
Główne organy kościoła, znajdujące się w zachodniej emporze, zbudowane zostały w 1911 roku przez Matthäusa Maurachera z Salzburga. Jest to instrument 32-głosowy, rozdzielony na dwa manuały. z neogotyckiej obudowie. Zawiera piszczałki z poprzednich instrumentów zbudowanych przez Johanna Lachmayra i Friedricha Deutschmanna[9].
Galeria
Kościół na zdjęciu z około 1855 rok
Maria am Gestade na rycinie z 1872 roku
Kościół na rycinie wydanej w 1909 roku
Fasada kościoła (2016)
Maria am Gestade w porze nocnej (2025)
Wieża i dach kościoła Maria am Gestade (2016)
Wejście główne do kościoła (2009)
Wieża kościoła Maria am Gestade (1999)
Sklepienie nawy (2013)
Przejście między prezbiterium a nawą
Organy kościoła Maria am Gestade (2015)
Relikwiarz św. Klemensa Marii Hofbauera (2010)
Przypisy
- 1 2 Wienische Hantwërcvrouwe 1350, Maria am Gestade [online], wh1350.at [dostęp 2026-04-08] (niem.).
- 1 2 3 4 5 6 Planet Vienna, Maria am Gestade [online], planet-vienna.com [dostęp 2026-04-08] (niem.).
- 1 2 3 4 5 Martin Leitgöb, Ein kleines Wahrzeichen, „Wiener Zeitung”, austria-forum.org, 24 grudnia 2010 [dostęp 2026-04-08] (niem.).
- ↑ Wolfgang Slapansky, Die Himmelskönigin und die Dienstmädchen, „ORF”, religion.orf.at, 20 czerwca 2016 [dostęp 2026-04-08] (niem.).
- 1 2 Redemptoristen, Wien, M. am Gestade (A) [online], redemptoristen.com [dostęp 2026-04-08] (niem.).
- ↑ Redemptoristen, Kontakt und Adressen [online], redemptoristen.com [dostęp 2026-04-08] (niem.).
- ↑ Redemptoristen, Hl. Klemens Maria Hofbauer [online], redemptoristen.com [dostęp 2026-04-08] (niem.).
- 1 2 Marek Sztorc, Wiedeń, kościół Maria am Gestade [online], zabytkowekoscioly.net [dostęp 2026-04-08] (pol.).
- ↑ Redemptoristen, Kirchenmusik [online], redemptoristen.com [dostęp 2026-04-08] (niem.).