Mariusz Wołos

Mariusz Wołos

Data i miejsce urodzenia	16 sierpnia 1968 Koszalin
profesor nauk humanistycznych
Specjalność: historia Polski i powszechna XIX i XX wieku
Alma Mater	Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Doktorat	30 czerwca 1997 – historia Wydział Nauk Historycznych UMK[1][2] promotor: Mieczysław Wojciechowski
Habilitacja	20 grudnia 2004 – historia Wydział Nauk Historycznych UMK[1][2]
Profesura	27 marca 2014[1][2]
Nauczyciel akademicki
Uczelnia	Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
prorektor Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie (2016–2020)
Odznaczenia

Mariusz Jacek Wołos (ur. 16 sierpnia 1968 w Koszalinie) – polski historyk, edytor źródeł, sowietolog i eseista, profesor nauk humanistycznych, pracownik Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie i Instytutu Historii PAN w Warszawie.

Syn inż. Bronisława Wołosa (1944-2003), długoletniego prezesa Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Mleczarskich w Słupsku, następnie w Gdańsku^[3]. Uczęszczał do I Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Krzywoustego w Słupsku, gdzie uzyskał maturę (1987)^[4]. Jest absolwentem studiów historycznych (specjalność archiwalna) na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu (1992)^[5], gdzie się doktoryzował w 1997 na Wydziale Nauk Historycznych na podstawie rozprawy pt. Alfred Chłapowski – poseł i ambasador Rzeczypospolitej we Francji w l. 1924–1936. Studium z dziejów stosunków polsko-francuskich (promotor: Mieczysław Wojciechowski)^[2]. W 2004 na tym samym Wydziale uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych na podstawie dorobku naukowego oraz rozprawy pt. Francja – ZSRR. Stosunki polityczne w latach 1924–1932^[1].

W 2014 uzyskał tytuł profesora^[1][2][5].

Pracował jako asystent, adiunkt, następnie profesor nadzwyczajny w Instytucie Historii i Archiwistyki UMK w Toruniu od 1 października 1993 do 31 maja 2011. Od 1 stycznia 2006 pracuje na stanowisku docenta, a obecnie profesora w Instytucie Historii PAN w Warszawie. W 2011 został zatrudniony na stanowisku profesora nadzwyczajnego w Katedrze Historii Najnowszej Instytutu Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. W 2015 r. został kierownikiem Katedry Najnowszej Historii Powszechnej w tymże instytucie. Od 1 maja 2016 jest zatrudniony na stanowisku profesora zwyczajnego. Obecnie pełni funkcję kierownika Katedry Historii Najnowszej i Edukacji Historycznej.

W latach 2004–2005 był zastępcą dyrektora Instytutu Historii i Archiwistyki UMK, a w latach 2005–2007 prodziekanem Wydziału Nauk Historycznych UMK w Toruniu. Od 1 sierpnia 2007 do 31 lipca 2011 był dyrektorem Stacji Naukowej PAN w Moskwie i Stałym Przedstawicielem PAN przy Rosyjskiej Akademii Nauk. W kadencji 2016–2020 pełnił funkcję prorektora ds. nauki Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie^[6].

Został wybrany na przewodniczącego polsko–rosyjskiej komisji dwustronnej do spraw doskonalenia treści podręczników szkolnych historii^[7].

W latach 2015–2021 był redaktorem naczelnym historycznego periodyku naukowego „Res Gestae”^[8].

30 sierpnia 2013 r. został powołany na członka sześcioosobowej Rady Naukowej ds. Historycznych – organu doradczego przy ministrze spraw zagranicznych^[9]. Funkcję tę pełnił do rozwiązania Rady w lipcu 2016 r.

W 2015 r. został wybrany na członka Komitetu Nauk Historycznych PAN, gdzie w kadencji 2015–2019 pełnił funkcję sekretarza naukowego Prezydium^[10][11].

W 2019 został członkiem Rady Doskonałości Naukowej kadencji 2019–2023^[12], a następnie kadencji 2024–2027^[13].

W 2017 r. został członkiem Polsko-Rosyjskiej Grupy do Spraw Trudnych^[14]. Został powołany na członka Rady Pamięci Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego w kadencji 2026-2030^[15].

Członek Polskiego Towarzystwa Historycznego, Toruńskiego Towarzystwa Naukowego, Rady Naukowej Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej w Lublinie, Association internationale d’histoire contemporaine de l’Europe z siedzibą w Strasburgu i Genewie. Utrzymuje stałą współpracę z ośrodkami naukowymi na terenie Rosji, Francji, Austrii, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych.

W 2013 r. otrzymał Nagrodę KLIO w kategorii „monografia naukowa” za książkę pt. O Piłsudskim, Dmowskim i zamachu majowym. Dyplomacja sowiecka wobec Polski w okresie kryzysu politycznego 1925–1926. Ta sama praca została też uznana za książkę miesiąca przez Magazyn Literacki „Książki” i była nominowana w plebiscycie na „Książkę Historyczną Roku”^[16]. W 2018 r. Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce przyznał mu nagrodę Wacław Jędrzejewicz History Medal „za wybitne osiągnięcia w dziedzinie historii, a szczególnie badań dotyczących okresu XX-lecia Międzywojennego w Polsce”^[17]. W 2021 r. otrzymał wraz z Markiem Kornatem nagrodę Ministra Spraw Zagranicznych w kategorii „Najlepsza publikacja w języku polskim z zakresu historii polskiej dyplomacji” za monografię pt. Józef Beck. Biografia^[18]. W tym samym roku książka ta została uznana za najlepszą w konkursie „Książka Historyczna Roku im. Karola Modzelewskiego”^[19]. We wrześniu 2024 roku otrzymał Nagrodą im. Joachima Lelewela^[20]. W lutym 2025 roku zwyciężył w 12. edycji nagrody im. profesora Jerzego Michalskiego na „najlepszą recenzję naukową z zakresu historii opublikowaną w polskim czasopiśmie naukowym”^[21]

Specjalizuje się w historii dyplomacji, historii II Rzeczypospolitej, sowietologii, biografistyce, współczesnej historiografii rosyjskiej i polskiej. Jest badaczem mniejszości narodowych w Polsce i Europie.

Prowadził wykłady gościnne w Université Michel de Montaigne – Bordeaux 3 we Francji i Rosyjskim Państwowym Uniwersytecie Humanistycznym w Moskwie, pełnił funkcję tutora w Les Ecoles Militaires Saint-Cyr – Coëtquidan (Francja).

Autor blisko 300 publikacji naukowych i ponad 150 publikacji popularnonaukowych^[22] opublikowanych w językach polskim, angielskim, niemieckim, francuskim, rosyjskim i włoskim^[23]>.

W 2012 roku został odznaczony Medalem Komisji Edukacji Narodowej^[23], a w 2021 roku Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości^[24]. W grudniu 2024 roku został wyróżniony Medalem „Pro Patria”^[25].

• Strona internetowa PAN w Moskwie, Polska Akademia Nauk – Stacja Naukowa w Moskwie [zarchiwizowane 2012-06-17] .
• Pracownicy IHiA UP – Mariusz Wołos [online], Instytut Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie [dostęp 2026-05-19] .
• Mariusz Wołos [online], Instytut Historii PAN [dostęp 2026-05-19] .
• SławomirS. Kalembka SławomirS. (red.), Pracownicy nauki i dydaktyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 1945–2004. Materiały do biografii, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2006, ISBN 978-83-231-1988-3 .