Masataka Yamawaki

Masataka Yamawaki

山脇 正隆

Masataka Yamawaki 1935
Rikugun taishō generał
Data i miejsce urodzenia	2 marca 1886 Prefektura Kōchi
Data śmierci	21 kwietnia 1974
Przebieg służby
Lata służby	1905–1944
Siły zbrojne	Armia Cesarska
Główne wojny i bitwy	wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa
Późniejsza praca	wiceminister w Ministerstwie Armii (1938–1939)

Masataka Yamawaki (jap. 山脇 正隆 Yamawaki Masataka; ur. 2 marca 1886, zm. 21 kwietnia 1974)^[1] – japoński generał, wcześniej dwukrotnie (1921-22, 1934-35) attaché wojskowy w Polsce, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Urodził się w 1886^[2] w rodzinie wytwórców ceramiki w ówczesnej prowincji Tosa, zarządzanej przez klan Yamauchi (ob. prefektura Kōchi). W 1905 ukończył Szkołę Oficerską Sił Lądowych (Rikugun-shikan-gakkō), a w 1914 Wyższą Szkołę Wojsk Lądowych (Rikugun-daigakkō). Następnie został przydzielony w 1916 do Generalnego Inspektoratu Edukacji Wojskowej (Kyōiku-sōkanbu).

W 1917 został oddelegowany do Rosji. W Piotrogrodzie miał uczyć się języka rosyjskiego i studiować nauki wojskowe. Po rewolucji październikowej był zmuszony wrócić do kraju, gdzie ponownie skierowano go do Inspektoratu Edukacji.

W 1919 w stopniu kapitana został wysłany do Europy z zadaniem obserwacji wojny domowej w Rosji z jednego z państw europejskich. Wybrał Polskę, gdyż w czasie pobytu w Paryżu spotkał się z Ignacym Paderewskim i Romanem Dmowskim, od których otrzymał zaproszenie. 14 maja 1919 zgodę na przyjazd Japońskiej Misji Wojskowej wydał rząd Ignacego Paderewskiego, a w następnym miesiącu Yamawaki przybył do Polski jako przedstawiciel japońskiego Sztabu Generalnego (Rikugun-sanbō-honbu), czyli zanim doszło do oficjalnej wymiany attaché wojskowych Polski i Japonii^[3][4].

Japońska Misja Wojskowa dzieliła się z polskim Sztabem Generalnym informacjami dotyczącymi przebiegu rosyjskiej wojny domowej na Syberii i Dalekim Wschodzie. Yamawaki przekazał polskim wojskowym przechwycone i rozszyfrowane przez Japończyków na Syberii depesze frontowe Armii Czerwonej, przyczyniając się do sukcesów kryptoanalitycznych kierowanej od sierpnia 1919 przez kpt. Jana Kowalewskiego Sekcji Szyfrów Oddziału II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, które umożliwiły m.in. decydujący kontratak podczas bitwy warszawskiej^[5]. W tym okresie Yamawaki podróżował po Polsce, odbywał spotkania z polskimi oficerami i zapoznawał się z zasobami i potencjałem polskiej armii i gospodarki, a także z bieżącą sytuacją frontową, w tym stanem terenów odbitych z rąk bolszewików. W swoich raportach opisywał także bieżącą sytuację polityczną w Polsce, a w listopadzie 1919 spotkał się z wiceministrem spraw zagranicznych Władysławem Skrzyńskim^[6.1]. Polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych, znając charakter jego działalności, udzielało mu przepustek i ułatwiało odbywanie podróży po kraju. Osobiście angażował się w sprawę tworzenia poselstwa polskiego w Japonii. 9 maja 1920 r. Yamawaki był świadkiem defilady wojsk polskich w Kijowie^[3]. W sierpniu 1920 był naocznym świadkiem bitwy warszawskiej, której rozstrzygnięcie przypisał później strategii wojskowo-dyplomatycznej Józefa Piłsudskiego^[6.2].

16 maja 1921 został mianowany attaché wojskowym w Polsce^[3]. Na tym stanowisku udało mu się doprowadzić do szerszej współpracy m.in. w zakresie kryptologii. Zależało mu bowiem na szkoleniu japońskich specjalistów w tej dziedzinie, którzy – zwłaszcza w siłach lądowych – byli bardzo opóźnieni w porównaniu z innymi mocarstwami, a także z Polską^[3]. Nadzorował współpracę w zakresie szkolenia Japończyków w łamaniu sowieckich szyfrów^[2].

Po powrocie do Japonii w 1922 pełnił kolejne funkcje w armii^[3]. Został przydzielony do 22 Pułku Piechoty, gdzie z dowódcy batalionu awansował w 1931 do rangi dowódcy tego pułku. Był w tym czasie m.in. kierownikiem sekcji w jednym z biur Sztabu Generalnego (1929) i szefem referatu w Generalnym Inspektoracie Edukacji Wojskowej (1932)^[7][4].

W latach 20. i 30. miał duży wpływ na kształtowanie polityki japońskiej wobec Polski i w latach 1934–1935 ponownie był attaché wojskowym w Polsce^[8].

Po powrocie do kraju został awansowany na stopień generała porucznika i mianowany szefem Departamentu Wyposażenia (Seibi-kyoku) w Ministerstwie Armii (Rikugun-shō, znane również jako Ministerstwo Wojny). W 1938 objął stanowisko zastępcy generalnego inspektora oświaty wojskowej, a 10 grudnia tego samego roku został mianowany wiceministrem wojny^[7][3] i pełnił tę funkcję do 1939 roku.^[3] Następnie został ponownie powołany do czynnej służby i od kwietnia 1939 dowodził 3. Dywizją operującą w Chinach, a od kwietnia 1940 armią w Mongolii. W 1941 został przydzielony do Sztabu Generalnego i przez kilka miesięcy był komendantem Wyższej Szkoły Wojsk Lądowych, po czym przeniesiono go do rezerwy^[4].

We wrześniu 1942 ponownie został powołany do służby czynnej i objął dowództwo Armii Obrony Borneo, która została dwa lata później przemianowana na 37. Armię^[7]. Sprawował tę funkcję do grudnia 1944^[9], kiedy odszedł na emeryturę^[7].

W 1948 został aresztowany i osadzony w tokijskim więzieniu Sugamo, oskarżony przez władze australijskie o zbrodnie wojenne, m.in. zamordowanie jeńców. W procesach prowadzonych na wyspie Manus w latach 1950–1951 został uniewinniony i zwolniony^[10].

Zmarł w 1974 roku^[2]. W grudniu 2006 roku ukazała się książka o nim, pt.: „Masataka Yamawaki: Ostatni generał armii, który kochał pokój” (jap. Heiwa wo aishita saigo no rikugun-taishō Yamawaki Masataka). Autor Yoshimasa Myōjin wiele pisze o długim pobycie generała w więzieniu, ale niewiele o jego procesach na wyspie Manus^[11].

• 1 sierpnia 1929 – pułkownik^[12]
• 1 sierpnia 1934 – generał major^[12]
• 1 listopada 1937 – generał porucznik^[12]
• 22 września 1944 – generał^[12]

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6085^[2][13]

• Jan Kowalewski