Masyw zachodni

Kościół św. Getrudy w Nivelles: masyw zachodni z trzema wieżami i absydą (XII w.)

Masyw zachodni (niem. Westbau, fr. massif occidental, łac. opus occidentale, opus arcuatum) – pojęcie z dziedziny historii architektury średniowiecznej, określające rozbudowaną zachodnią część kościoła bazylikowego, w szczegółach różnie definiowane.

Definicje

Jako pojęcie nadrzędne

Masyw zachodni definiowany jest jako ogólne pojęcie, określające rozbudowaną zachodnią część kościołów bazylikowych, najczęściej poprzecznie wydłużoną, z jedną, dwiema lub trzema wieżami. W tym ujęciu podtypami masywów zachodnich są przedromańskie westwerki (najstarsze wiązane z czasami Karola Wielkiego[1]), romańskie i gotyckie masywy wieżowe oraz inne czasem wyróżniane grupy, np. rygle zachodnie[2].

Jako pojęcie niższego rzędu

W innym ujęciu termin Westbau przeciwstawia się wcześniejszemu westwerkowi i określa on tylko formy z późniejszego okresu historii architektury[3].

Przykłady

W kilku wielkich kościołach położonych w okolicach gór Harzu – w katedrach w Minden i Hildesheim oraz w kościele w Gernrode – w XII wieku przebudowano wcześniejsze westwerki na masywy wieżowe[4].

W Polsce przykładem masywu zachodniego w architekturze romańskiej jest kościół św. Andrzeja w Krakowie[5]; liczne romańskie masywy zachodnie zostały zniszczone w czasie późniejszych przebudów[6][7][8]. Przykładem gotyckiego masywu zachodniego jest kolegiata w Kołobrzegu[9][10].

Przypisy

  1. ↑ Carol Heitz, Rôle de l'église-porche dans la formation des façades occidentales de nos églises romanes, „Cahiers de Civilisation Médiévale”, 34 (135), 1991, s. 329–334, DOI: 10.3406/ccmed.1991.2504 [dostęp 2025-09-08].
  2. ↑ Vokabular Dienst: BVHA: Westbau [online], hist-arch-vocab.org [dostęp 2025-09-08].
  3. ↑ Westwerk | WISSEN-digital.de [online], www.wissen-digital.de [dostęp 2025-09-08].
  4. ↑ Jarosław Jarzewicz, Gotycka architektura Nowej Marchii: budownictwo sakralne w okresie Askańczyków i Wittelsbachów, Prace Komisji historii sztuki, Poznań: Wydawn. Poznańskiego towarzystwa przyjaciół nauk, 2000 (29), ISBN 978-83-7063-263-2 [dostęp 2025-09-08].
  5. ↑ Architektura kościoła św. Andrzeja Apostoła w Krakowie [online], www.klaryski.pl [dostęp 2025-09-08].
  6. ↑ Strońsko, Kościół św. Urszuli [online], Polska romańska [dostęp 2025-09-08].
  7. ↑ Aneta Bukowska, Masyw zachodni benedyktyńskiego kościoła klasztornego w Lubiniu - zagadnienie formy i funkcji w świetle materiału porównawczego, [w:] Gadomski Jerzy, Kolowca-Chmura Katarzyna (red.), Lapides viventes : zaginiony Kraków wieków średnich : księga dedykowana profesor Klementynie Żurowskiej, Kraków: UJ, 2005, s. 325-342, ISBN 83-233-2052-7.
  8. ↑ Andrzej Kaszubkiewicz, „Masyw zachodni” wczesnoromańskiego kościoła p.w. św. Jana Chrzciciela na grodzie w Gieczu, „Studia Lednickie”, 7, 2002, s. 59-62.
  9. ↑ Kołobrzeg - kościół Najświętszej Marii Panny [online], Architektura średniowiecza i starożytności [dostęp 2025-09-08].
  10. ↑ Karta adresowa zabytku: Bazylika konkatedralna, Kołobrzeg [online], Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.