Mateusz Scharping

Mateusz (Maciej) Scharping (urodzony jako Matthias Scharping, w Polsce znany również jako Mateusz Sierpinek^[1] – ur. ok. 1530 r. – zmarł 1597 r.^[2]) – dowódca kaprów królewskich w drugiej połowie XVI wieku, nazywany pierwszym polskim admirałem^[3], lecz formalnie takiego tytułu nie posiadał^[4].

Pochodził z Gdańska. Jako młody chłopiec zaciągnął się na statek handlowy floty miasta Gdańska i służąc przez kilkanaście lat został kapitanem statku. W Polsce jego imię i nazwisko było często spolszczone do "Mateusz Sierpinek".

W roku 1560^[5] znalazł się, wraz ze swym okrętem, "Gryf" ("Greife"), w służbie mistrza krajowego inflanckiej gałęzi zakonu krzyżackiego Gottharda Kettlera, który – w porozumieniu z królem Zygmuntem Augustem – zwalczał ważną dla Moskwy żeglugę narewską w czasie I wojny północnej. W sierpniu tego roku został mianowany na Pierwszego Kapitana polskiej floty^[3].

Mateusz Scharping reprezentował kaprów wobec władz polskich, zyskując swą znajomością spraw morskich królewskie zaufanie. Występował też wobec Gdańska, który zdecydowanie zwalczał kaprów, bowiem poszkodowani przez nich obcy kupcy protestowali i skarżyli się swoim władcom, ci zaś stosowali represje wobec statków gdańskich.

Na początku swej działalności Scharping miał pod swoją komendą 10 okrętów, podczas gdy obszar, jaki miała kontrolować polska flota, rozciągał się praktycznie do Zatoki Fińskiej. Do 1566 roku, dzięki sukcesom militarnym Scharpinga, któremu podczas swojej służby udawało się pojmać wiele wrogich okrętów, polska flota szybko wzbogaciła się o nowe jednostki, wynosząc blisko 30 okrętów^[3].

Scharping był szczególnie aktywny w latach 1567-1568, kiedy to stoczył szereg potyczek z okrętami floty szwedzkiej. W czerwcu 1568 roku polska flota została rozbita przez siły szwedzkie w bitwie pod Tallinnem i tylko nielicznym okrętom udało się wrócić do Gdańska. Tam doszło do stracenia kilku marynarzy na podstawie fałszywych oskarżeń wysuniętych przez władze miasta, a okręty zostały zmuszone do opuszczenia portu. Doprowadziło to do ostrego sporu pomiędzy Gdańskiem a królem, który grożąc wielkimi reperkusjami zmusił je do złożenia przeprosin^[3].

W lecie 1571 przewodził wraz z Figenowem buntowi kaprów przeciwko Komisji Morskiej, na sktutek którego wyjęto kaprów spod jurysdykcji Komisji^[6].

Gdy na tronie zasiadł Stefan Batory, Scharping został mianowany na komisarza morskiego. Następnie, w latach 1576-1577, współorganizował w Elblągu flotę okrętów dla wplątanego w zatarg z Gdańskiem króla. Gdy konflikt został zażegnany, admirał jeszcze przez kilka lat dowodził królewskimi kaprami, których bazą był w tym czasie Puck^[3]. Później najprawdopodobniej odszedł w stan spoczynku^[7]. Zmarł na początku sierpnia 1586 r., został pochowany w Gdańsku w kościele św. Mikołaja przy klasztorze dominikańskim^[8].

Polski okręt sztabowy, Flotylli Rzecznej Marynarki Wojennej Polskiej Marynarki Wojennej nosił nazwę ORP Admirał Sierpinek.

W latach 1945–1956 Rynek Warzywny w Szczecinie był znany jako Plac Admirała Sierpinka^[9].

• Gdańsk wobec polityki bałtyckiej ostatnich Jagiellonów
• Marynarka Wojenna RP

• Kazimierz Lepszy (red.): Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1968.
• Scharping (Sarpnik, Scharffing) Maciej. W: Witold Szczuczko: Polski Słownik Biograficzny. T. XXXV: Sapieha Jan - Schroeder Eliasz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1994, s. 407-408.