Mesogastropoda
| Mesogastropoda | |||
| Okres istnienia: późny paleozoik – mezozoik | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Rząd |
Mesogastropoda | ||
| Synonimy | |||
| |||
Mesogastropoda (syn. Taenioglossa) – historycznie wyróżniany rząd ślimaków należących do podgromady przodoskrzelnych. Takson ten został wprowadzony w klasycznej systematyce mięczaków przez Johannesa Thielego na początku XX wieku[1] i przez dziesięciolecia obejmował około 30 000 opisanych gatunków.
We współczesnych systemach klasyfikacyjnych Mesogastropoda nie jest uznawany, gdyż wykazano, że nie stanowi grupy monofiletycznej[2][3]. Większość rodzin zaliczanych dawniej do tego rzędu została obecnie włączona do kladu Caenogastropoda, uznawanego za naturalną jednostkę filogenetyczną[2].
Charakterystyka
Przedstawiciele dawnego rzędu Mesogastropoda cechowali się obecnością jednego skrzela typu pektinibranchialnego oraz jednej nerki, a serce zbudowane było z jednego przedsionka i jednej komory[4]. Układ nerwowy wykazywał koncentrację i skrócenie zwojów nożnych.
Większość gatunków była rozdzielnopłciowa; typowo występował dobrze rozwinięty, niewciągany narząd kopulacyjny. Otwór gębowy znajdował się na końcu krótszego lub dłuższego ryjka. Tarka (radula) miała budowę taenioglossalną, składającą się z licznych poprzecznych rzędów zębów, z których każdy zawierał zazwyczaj siedem elementów[4].
Muszla wykazywała znaczne zróżnicowanie morfologiczne, lecz na ogół pozbawiona była warstwy perłowej; w niektórych liniach ewolucyjnych mogła ulegać redukcji lub całkowitemu zanikowi[5]. U większości przedstawicieli występowało wieczko (operculum) o budowie rogowej lub wapiennej.
Występowanie i zapis kopalny
Ślimaki zaliczane dawniej do Mesogastropoda występowały głównie w środowiskach morskich, lecz liczne taksony zasiedlały również wody słodkie, a nieliczne przystosowały się do życia na lądzie[5]. Największą różnorodność osiągały w strefach tropikalnych i subtropikalnych.
Najstarsze formy przypisywane tej grupie znane są z zapisu kopalnego z późnego paleozoiku, a w mezozoiku nastąpiła ich znaczna radiacja, która dała początek większości współczesnych caenogastropodów[3].
Systematyka
Rząd Mesogastropoda był powszechnie stosowany w tradycyjnych systemach klasyfikacyjnych XX wieku[1], jednak późniejsze badania morfologiczne i molekularne wykazały jego parafiletyczny charakter[2][3]. W konsekwencji został on porzucony w nowoczesnych ujęciach systematycznych, a wchodzące w jego skład taksony rozmieszczono w obrębie kladu Caenogastropoda lub pozostawiono jako jednostki o nieustalonej pozycji filogenetycznej.
Przypisy
- 1 2 J. Thiele: Handbuch der systematischen Weichtierkunde. Jena: 1929–1931.
- 1 2 3 Philippe Bouchet, Jean-Pierre Rocroi. Classification and nomenclator of gastropod families. „Malacologia”, s. 1–397, 2005.
- 1 2 3 Winston F. Ponder, David R. Lindberg. Towards a phylogeny of gastropod molluscs. „Zoological Journal of the Linnean Society”, s. 83–265, 1997. DOI: 10.1111/j.1096-3642.1997.tb00137.x.
- 1 2 Mesogastropoda. W: A Dictionary of Zoology. Oxford University Press.
- 1 2 Mesogastropoda. [dostęp 2026-04-20].