Mobility as a service

Mobility-as-a-Service (MaaS; pol. mobilność jako usługa) – koncepcja organizacji mobilności, w której różne usługi transportowe (publiczne i komercyjne) są integrowane w ramach jednej, dostępnej „na żądanie” oferty cyfrowej, obejmującej co najmniej planowanie podróży, dostęp/rezerwację oraz płatność w jednym kanale^[1][2][3]. W wielu ujęciach MaaS opiera się na wydajnym publicznym transporcie zbiorowym oraz uzupełnia go usługami mobilności współdzielonej (np. car-sharing, bike-sharing, współdzielenie hulajnóg elektrycznych, taksówki i inne usługi „na żądanie”), a także odcinkami realizowanymi mobilnością aktywną (marsz, rower)^[1][4][5][3].

W literaturze i dokumentach branżowych wskazuje się, że nie istnieje jedna powszechnie uzgodniona definicja MaaS; przywoływane są m.in. ujęcia MaaS Alliance: integracja usług różnych dostawców w jednej aplikacji i jedna płatność za całą podróż, European Metropolitan Transport Authorities (EMTA): planowanie, rezerwacja, wsparcie w podróży, płatności oraz możliwość zmiany planu w trakcie, International Association of Public Transport (UITP): rdzeń w postaci transportu publicznego i mobilności aktywnej, uzupełniony usługami komercyjnymi)^[1][2][3][6].

Typowa platforma MaaS (najczęściej aplikacja) zbiera w jednym miejscu informacje i oferty wielu operatorów, dzięki czemu użytkownik może w jednym kanale zaplanować podróż, zarezerwować usługę i ją opłacić^[5][4].

W praktyce oznacza to, że platforma MaaS może:

• zaproponować warianty przejazdu jako intermodalne „łańcuchy podróży” (z użyciem kilku środków transportu).^[5][4]
• umożliwić rezerwację lub zakup (np. biletów, przejazdów, dostępu do pojazdów/usług współdzielonych).^[4][7]
• rozliczyć podróż w jednym kanale płatności, często z uwzględnieniem integracji wielu taryf lub ofert.^[1][2][5]

Jednym z celów MaaS jest ograniczenie konieczności samodzielnego porównywania taryf i wykonywania wielu osobnych zakupów, m.in. dzięki elektronicznym metodom biletowania/rozliczeń oraz integracji z usługami komercyjnymi^[1]. W transporcie publicznym stosuje się m.in. systemy elektronicznego biletowania i automatycznej taryfikacji, które mogą opierać się na: aktywnym potwierdzeniu wejścia i wyjścia (Check-in/Check-out), automatycznej detekcji obecności (Be-in/Be-out), aktywnym check-in i automatycznym be-out^[8][9].

Aby MaaS działał w praktyce, kluczowe są dane (m.in. rozkłady, dostępność usług/pojazdów, taryfy, dane w czasie rzeczywistym) oraz integracja z systemami zaplecza operatorów, takimi jak systemy rezerwacji i sprzedaży biletów^[1]. W wielu ujęciach obejmuje to również uzgodnienia dotyczące udostępniania danych (np. przez API) i zasad współpracy między podmiotami publicznymi i prywatnymi^[1].

W opracowaniach dotyczących MaaS podkreśla się zwykle współwystępowanie następujących elementów:

• oferta transportowa – transport publiczny (często jako „kręgosłup” systemu) oraz usługi komercyjne i współdzielone, uzupełnione mobilnością aktywną.^[1]
• interfejs cyfrowy – (np. aplikacja) integrujący planowanie, rezerwację i płatności.^[2]
• dane i integracje systemowe – (rozkłady, dostępność, taryfy, dane w czasie rzeczywistym, API).^[1]
• model operacyjny i zarządzanie – (rola integratora, zasady dostępu do danych i usług, podział odpowiedzialności publiczno-prywatnej).^[1]

W praktyce cyfrowe rozwiązania MaaS bywają łączone z fizycznymi punktami integracji usług (np. mobilstationen/hubami), które porządkują dostęp do różnych form transportu i usług w jednym miejscu^[10]. W literaturze i opracowaniach wdrożeniowych podkreśla się, że działanie MaaS zależy od dostępu do danych (w tym danych w czasie rzeczywistym) oraz od integracji z systemami zaplecza operatorów (m.in. systemami rezerwacji i sprzedaży biletów), tak aby możliwe były m.in. planowanie podróży, prezentacja ofert, zakup oraz rozliczenie w ramach jednego interfejsu.^[5][7] Istotna jest też warstwa ładu danych (data governance) oraz mechanizmy udostępniania danych pomiędzy uczestnikami ekosystemu MaaS, obejmujące m.in. informacje o dostępności usług, sposobach rezerwacji (np. odnośnik do booking engine) oraz komponentach taryfowych, a także informacje pasażerskie w czasie rzeczywistym dla obsługi podróży intermodalnych.^[5][7]

MaaS bywa powiązany z fizycznymi punktami integracji środków transportu (np. węzłami przesiadkowymi i tzw. hubami mobilności), które ułatwiają zmianę środka transportu i koncentrację usług w jednym miejscu (np. parkingi rowerowe, miejsca dla car-sharingu, infrastruktura dla bike-sharingu, strefy dla usług „na żądanie”, informacja pasażerska).^[11]

• Jakdojade – polska aplikacja do planowania podróży transportem publicznym (m.in. rozkłady i odjazdy „na żywo”), która w części miast umożliwia także zakup biletów w tym samym kanale^[12].
• MPay – polska platforma płatności mobilnych; aplikacja umożliwia m.in. zakup biletów komunikacji miejskiej i opłacanie parkowania, co w praktycznych wdrożeniach może pełnić rolę warstwy płatności/ticketingu w ekosystemie MaaS^[13].
• Whim – fińska aplikacja MaaS integrująca planowanie podróży z obsługą rezerwacji, biletów i płatności w jednym interfejsie użytkownika^[14].
• hvv switch – aplikacja mobilności dla Hamburga, łącząca zakup biletów transportu publicznego (hvv) z dostępem do usług wielu operatorów (np. shuttle, car-sharing, e-hulajnogi) w jednym kanale^[15].