Monetnica karbowanoblaszkowa

Monetnica karbowanoblaszkowa

Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	Omphalotaceae
Rodzaj	monetnica
Gatunek	monetnica karbowanoblaszkowa
Nazwa systematyczna
Rhodocollybia prolixa (Fr.) Antonín & Noordel. Mycotaxon 63: 365 (1997)

Monetnica karbowanoblaszkowa (Rhodocollybia prolixa (Fr.) Antonín & Noordel.) – gatunek grzybów należący do rodziny Omphalotaceae^[1].

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Omphalotaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi^[1].

Po raz pierwszy opisał go w 1818 roku Elias Fries, nadając mu nazwę Agaricus prolixus. W 1993 roku Vladimír Antonín i Machiel Evert Noordeloos przenieśli go do rodzaju Rhodocollybia^[1]. Ma liczne synonimy. Niektóre z nich^[2]:

• Collybia prolixa (Fr.) Gillet 1876
• Rhodocollybia distorta (Fr.) Singer 1943
• Rhodocollybia prolixa var. distorta (Fr.) Antonín 1997
• Collybia prolixa var. distorta (Fr.) P. Roux 2006
• Collybia distorta var. ovispora Dennis 1968
• Collybia distorta var. amara Babos 1983

Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r.^[3]

Kapelusz

O średnicy 4–8 cm szerokości, u młodych okazów dzwonkowato-wypukły, u starszych spłaszczony i często nieregularnie wybrzuszony w środku. Powierzchnia wilgotna, śluzowata, gładka, wodnista, często nierówna w środku i promieniście włóknista, czerwonawobrązowa do różowobrązowej, z czasem blaknąca do jasnobrązowej na brzegach^[4].

Blaszki

Bardzo gęste, zbiegające z ząbkiem, cienkie, zaokrąglone wzdłuż trzonu, początkowo białe, kremowe, jasnobrązowe, później nakrapiane kremowobrązowymi do rdzawobrązowych plamkami. Ostrza ząbkowane^[4].

Trzon

Wysokość 5–9 cm, grubość 0,5–1 cm, cylindryczny, korzeniasty, skręcony, pusty. Powierzchnia podłużnie rowkowana, włóknista, kremowa, jasnobrązowa do ciemnobrązowej, jaśniejsza na górze, rzadko z różowawym odcieniem, u starszych okazów czerwonawo nakrapiana^[4].

Miąższ

Gęsty, białawy do jasnokremowego, wodnisty. Zapach przyjemny, grzybowy, a smak łagodny, czasami gorzkawy^[4].

Cechy mikroskopowe

Zarodniki 4–6 × 3–5 µm, Q = 1–1,3, kuliste do szerokoeliptycznych, rzadko w kształcie kropli, szkliste, gładkie. Podstawki 4-zarodnikowe, ze sprzążkami u podstawy. Cheilocystydy cylindryczne, maczugowate, rozdęte, z licznymi wyrostkami. Skórka kapelusza typu ixocutis, składająca się z cylindrycznych strzępek^[4].

Gatunki podobne

Charakterystyczną cechą monetnicy karbowanoblaszkowej jest skręcony, rowkowany trzon. Ta cecha pozwala na łatwe odróżnienie tego gatunku^[4].

Występuje w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, Europie i Azji^[5]. W Polsce W. Wojewoda w 2003 r. przytoczył jedno stanowisko^[3], w późniejszych latach podano następne. Aktualne stanowiska podaje także internetowy atlas grzybów. Znajduje się w nim na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną^[6].

Naziemny grzyb saprotroficzny występujący na ściółce leśnej i wśród opadłych liści w lasach^[3].

Jest grzybem jadalnym o średniej jakości, w smaku lepszy od monetnicy maślanej (Rhodocollybia butyracea). Do spożycia nadają się okazy o łagodnym smaku, okazy o gorzkim smaku uważa się za niejadalne. Smak miąższu zależy od miejsca wzrostu – w niektórych miejscach jest łagodny, a w innych gorzki^[4].