Monocostus uniflorus

*Monocostus uniflorus*
	; Monocostus uniflorus
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	imbirowce
Rodzina	kostowcowate
Rodzaj	Monocostus
Gatunek	Monocostus uniflorus
	Nazwa systematyczna
	Monocostus uniflorus (Poepp. ex Petersen) Maas; Rev. Palaeobot. Palynol. 7: 37 (1968)
Synonimy
	Costus uniflorus Poepp. ex Petersen; Dimerocostus uniflorus (Poepp. ex Petersen) K.Schum; Monocostus ulei K.Schum.;
	Costus uniflorus Poepp. ex Petersen; Dimerocostus uniflorus (Poepp. ex Petersen) K.Schum; Monocostus ulei K.Schum.;

Monocostus uniflorus (Poepp. ex Petersen) Maas – gatunek rośliny z monotypowego rodzaju Monocostus K. Schum. z rodziny kostowcowatych. Występuje endemicznie w Peru. Uprawiany jako roślina ozdobna. W naturze prawdopodobnie wymarły.

Nazwa naukowa pochodzi od greckiego słowa μόνος (monos – pojedynczy) i nazwy rodzaju Costus^[4]. Epitet gatunkowy „uniflorus” pochodzi z języka łacińskiego i oznacza „jednokwiatowy”^[5].

Morfologia

Pokrój: Wieloletnie rośliny zielne o wysokości od 20 do 60 cm^[6].

Liście: Pochwa liściowa o średnicy 3–6 mm. Języczek liściowy długości 1–2 mm. Ogonek liściowy długości około 1 mm. Pochwa, języczek i ogonek kutnerowate do nagich. Blaszka eliptyczna do odwrotniejajowatej lub wąsko odwrotniejajowatej, o wymiarach 2,8–8×1–4 cm, naga, z wyjątkiem orzęsionego, czerwonawego brzegu; nasada zaokrąglona do sercowatej, wierzchołek krótko zaostrzony (kończyk o długości 1–4 mm)^[6].

Kwiaty: Skierowane odosiowo, wyrastające pojedynczo w kątach górnych liści. Szypułki długości 4–5 mm, nagie. Podkwiatki rurkowate, długości 15–22 mm, dwuklapowane, o trójkątnych łatkach długości 2–4 mm i zgrubieniem tuż poniżej wierzchołka, nagie. Listki zewnętrznego okółka okwiatu zielone, nagie, długości 20–30 mm, łatki trójkątne, długości 3–5 mm. Listki wewnętrznego okółka kremowe, długości 60–70 mm, nagie, łatki wąskoeliptyczne, długości 25–30 mm. Warżka żółta, gardziel pomarańczowo prążkowana, część górna rozpostarta poziomo, szeroko odwrotniejajowata do niemal okrągłej, o wymiarach 40–50×50–60 mm, brzeg drobno karbowany. Pręcik kremowy do żółtego, z główką dołączoną grzbietowo, o wymiarach 25–40×6–8 mm, nieco przewyższający warżkę, wierzchołek prążkowany pomarańczowo, nieregularnie ząbkowany, pylnik długości 4–6 mm. Znamię słupka lejkowate, z całobrzegim wyrostkiem grzbietowym. Zalążnia dwukomorowa, spłaszczona, naga, zalążki ułożone w 1 rzędzie w każdej komorze^[6].

Owoce: Dwukomorowa torebka o kształcie wąsko elipsoidalnym, papierowata, pękająca podłużnie, o wymiarach 40–60×5–6 mm. Nasiona z postrzępioną osnówką^[6].

Biologia i ekologia

Rozwój: Kwitną od maja do grudnia^[6].

Siedlisko: Lasy nizinne, także lasy suche, na wysokości od 200 do 350 m n.p.m.^[6]

Systematyka

Według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) gatunek z monotypowego rodzaju Monocostus z rodziny kostowcowatych (Costaceae) z rzędu imbirowców (Zingiberales)^[2].

Zagrożenie

Gatunek nie jest ujęty na czerwonej liście gatunków zagrożonych IUCN. W XXI wieku nie znaleziono jednak żadnego osobnika w lokalizacji typowej, prawdopodobnie może być więc wymarły w naturze^[6].

Zastosowanie

Gatunek szczególnie ozdobny ze względu na ulistnienie oraz duże kwiaty. Łatwy w uprawie, wymaga lekko zacienionego stanowiska, kilku godzin słońca rano oraz dobrze przepuszczalnych gleb bogatych w materię organiczną, stale wilgotnych, ale bez zastojów wody. Dobrze adaptuje się do uprawy w doniczce, z zachowaniem tych samych zasad, do dekoracji szklarni i jasnych wnętrz, z temperaturami nocnymi nie niższymi niż 15 °C w zimie oraz regularnym i obfitym podlewaniem latem, rzadszym zimą^[5].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-08-18]. (ang.).
↑ Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology. T. 3 (M-Q). CRC Press, 2000, s. 1717. ISBN 0-8493-2677-X. (ang.).
1 2 Pietro Puccio: Monocostus uniflorus. Monaco Nature Encyclopedia, 2015-05-17. [dostęp 2026-08-18].
1 2 3 4 5 6 7 P.J.M. Maas, H. Maas-van de Kamer (i inni). A revision of Neotropical Costaceae: sixty years of taxonomic struggle. „Blumea”. 70 (1), s. 1–115, 2026-01-08. DOI: 10.3767/blumea.2026.70.01.01.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[kew-3] 1 2 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-08-18]. (ang.).

[crc-4] Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology. T. 3 (M-Q). CRC Press, 2000, s. 1717. ISBN 0-8493-2677-X. (ang.).

[monaco-5] 1 2 Pietro Puccio: Monocostus uniflorus. Monaco Nature Encyclopedia, 2015-05-17. [dostęp 2026-08-18].

[rev-6] 1 2 3 4 5 6 7 P.J.M. Maas, H. Maas-van de Kamer (i inni). A revision of Neotropical Costaceae: sixty years of taxonomic struggle. „Blumea”. 70 (1), s. 1–115, 2026-01-08. DOI: 10.3767/blumea.2026.70.01.01.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]