Mosze Teitelbaum
 Mosze Teitelbaum (1998) | |
| Data i miejsce urodzenia |
17 listopada 1914 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
24 kwietnia 2006 |
| Cadyk dynastii Satmar | |
| Okres sprawowania |
1980–2006 |
| Wyznanie | |
Mosze Teitelbaum (jid. משה טײטלבױם, ur. 17 listopada 1914 w Újfehértó, zm. 24 kwietnia 2006 w Nowym Jorku) – chasydzki cadyk, przywódca dynastii Satmar w latach 1980–2006.
Życiorys
Był synem cadyka dynastii chasydzkiej Siget, Chaima Cwiego Teitelbauma i Brachy Simy. Jego ojciec zmarł, gdy Teitelbaum miał 11 lat, następnie był wychowywany przez wuja Joela Teitelbauma i innych krewnych[1]. Uzyskał ordynację rabinacką, przez pewien czas pracował jako rosz jesziwa. W 1936 roku ożenił się ze swoją kuzynką, Leą Meir. Od 1939 roku był rabinem Senty[1].
W 1944 roku wraz z żoną i trójką dzieci został wywieziony do Auschwitz-Birkenau, gdzie jego rodzina została zamordowana[1]. Teitelbaum został następnie przeniesiony do Theresienstadt, gdzie dożył wyzwolenia w 1945 roku[2].
Po II wojnie światowej jego żoną została inna kuzynka, Pessel Lea Teitelbaum. Powrócił następnie do Sighet, skąd wyjechał jednak niedługo później, udając się na emigrację do Stanów Zjednoczonych, gdzie osiadł w Borough Park w Nowym Jorku[3]. W Nowym Jorku przewodził odbudowie dynastii Siget, obejmując funkcję jej cadyka[2][2].
Gdy w 1979 roku zmarł jego wuj, cadyk Satmar Joel Teitelbaum, Mosze Teitelbaum został ogłoszony jego następcą[1][2]. Jako cadyk kontynuował rozbudowę społeczności chasydzkiej w Kiryas Joel, mianując jej przewodniczącym swojego najstarszego syna, Aharona. W 1999 roku mianował swojego trzeciego syna, Zalmana, rabinem głównej synagogi Satmar na Williamsburgu[1][2].
Według niektórych źródeł od 1997 roku cierpiał na demencję[1]. We wrześniu 2005 roku przeszedł udar[2]. Zmarł na raka, 24 kwietnia 2006 roku. W jego pogrzebie uczestniczyło około 20 tysięcy osób[4]. Miał czterech synów: Aharona, Lipę, Zalmana i Szolema[1] oraz trzy córki[2].
Po jego śmierci doszło do podziału dynastii pomiędzy Aharona i Zalmana – Aharon przewodzi chasydom Satmar w Kiryas Joel, a Zalman w Williamsburgu[5][6].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 Lawrence Joffe, Rabbi Moshe Teitelbaum, „The Guardian”, 13 lipca 2006, ISSN 0261-3077 [dostęp 2025-11-07] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 Chris McKenna, Satmar Grand Rebbe Moses Teitelbaum dies [online], Times Herald-Record [dostęp 2025-11-07] (ang.).
- ↑ Andy Newman, Rabbi Moses Teitelbaum Is Dead at 91 [online], 25 kwietnia 2006 [dostęp 2025-11-07] (ang.).
- ↑ Suzanne Goldenberg, Battle for the soul and bank balance of New York's most powerful Hasidic sect, „The Guardian”, 26 kwietnia 2006, ISSN 0261-3077 [dostęp 2026-01-18] (ang.).
- ↑ Allan Nadler, Satmar Hasidic Dynasty [online], encyclopedia.yivo.org [dostęp 2025-11-07].
- ↑ Aiden Pink, Who are the Satmar, a Hasidic Jewish sect in the news — and the TV show ‘Unorthodox’ [online], The Forward, 29 kwietnia 2020 [dostęp 2025-11-07] (ang.).