Mrokopsotka leśna

Mrokopsotka leśna

Bertkauia lucifuga
(Rambur, 1842)
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	psotniki
Podrząd	Psocomorpha
Infrarząd	Epipsocetae
Rodzina	Epipsocidae
Rodzaj	Bertkauia
Gatunek	Bertkauia lucifuga
Synonimy
Psocus lucifugus Rambur, 1842 Bertkauia prisca Kolbe, 1882 Laphistes pulicarius Bertkau, 1883 Epipsocus lucifugus (Rambur, 1842)

Mrokopsotka leśna^[1] (Bertkauia lucifuga) – gatunek owada z rzędu psotników i rodziny Epipsocidae. Jedyny przedstawiciel rodziny Epipsocidae w Europie.

Gatunek ten opisał Jules Pierre Rambur w 1842 roku pod nazwą Psocus lucifugus^[2]. Aktualna nazwa rodzajowa pochodzi od nazwiska niemieckiego zoologa Philippa Bertkaua, natomiast epitet gatunkowy oznacza z łac. „unikający światła” (od lux, lucis „światło”; fugere „unikać”)^[3].

Jest to niewielki owad dorastający do 2–3 mm długości ciała o wyraźnie zaznaczonym dymorfizmie płciowym^[4]. W Europie można go łatwo odróżnić od pozostałych gatunków psotników po ogólnym wyglądzie i obecności dwóch skośnych, podłużnych pasów widocznych na wardze górnej^[4]. Samice są bezskrzydłe, błyszczące, a ich podstawowe ubarwienie ciała waha się od ciemnobrunatnego po czarne. Samce są uskrzydlone i jaśniejsze, żółtoszare. Skrzydła przednie u samców osiągają długość ok. 3 mm, ich pterostygma jest brunatna i niekiedy może być połączona z żyłką radialną poprzez żyłkę poprzeczną. W skrzydle tylnym występować może również areola postica. Płytka subgenitalna samicy jest wyraźnie ciemno pigmentowana na kształt litery „V” i wyposażona jest w długie włoski. Walwy brzuszne i grzbietowe gonapofizów z długimi wyrostkami, z kolei walwy zewnętrzne zredukowane do niewielkiego wzgórka z długimi szczecinami na walwach grzbietowych^[5].

Owad ten jest higrofilny i w przeciwieństwie do wielu innych psotników, jest to gatunek naziemny; występuje głównie w ściółce leśnej, pod kamieniami i na butwiejącym drewnie, a także na wejściach do jaskiń^[6][7]. Żywi się prawdopodobnie glonami, porostami czy grzybami pleśniowymi^[8]. Jego aktywność przypada głównie na miesiące letnie, samice bywają obserwowane do października^[9], zimują jaja^[6]. Głównym sposobem rozmnażania u B. lucifuga jest partenogeneza w związku z czym samce obserwowane są bardzo rzadko^[6][10].

Gatunek ten występuje w większości państw europejskich, w tym na Azorach i Maderze^[11]. Odnotowano go również w Gruzji^[12] i Maroku^[11]. W Polsce najprawdopodobniej pospolity; w 2025 roku ukazała się publikacja dokumentująca 28 nowych stanowisk B. lucifuga na terenie kraju^[1]. Wcześniej znane były jedynie dwa: ze Śląska i Pojezierza Mazurskiego^[13]