Muchotyranik inkaski

Muchotyranik inkaski
	Leptopogon taczanowskii
	Hellmayr, 1917
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	tyrankowce
Rodzina	muchotyranikowate
Podrodzina	muchotyraniki
Rodzaj	Leptopogon
Gatunek	muchotyranik inkaski
Synonimy
	Leptopogon rufipectus Taczanowski, 1884;
	Leptopogon rufipectus Taczanowski, 1884;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania

Muchotyranik inkaski^[4] (Leptopogon taczanowskii) – gatunek małego ptaka z rodziny muchotyranikowatych (Pipromorphidae). Jest endemitem Peru. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Systematyka

Gatunek ten jako pierwszy opisał w 1884 roku polski ornitolog Władysław Taczanowski w 2. tomie swej książki Ornithologie du Pérou. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Leptopogon rufipectus. Okazy typowe to trzy samice, dwie z nich dostarczył Jelski, a jedną Sztolcman^[5]. W 1917 roku austriacki ornitolog Carl Eduard Hellmayr przeniósł do rodzaju Leptopogon muchotyranika rdzawogardłego, opisanego w 1846 roku przez Frédérica de Lafresnaye pod nazwą Tyrannula rufipectus. W tej sytuacji nadana przez Taczanowskiego nazwa Leptopogon rufipectus okazała się młodszym homonimem i Hellmayr nadał muchotyranikowi inkaskiemu nową nazwę – Leptopogon taczanowskii, na cześć polskiego ornitologa^[6].

Nie wyróżnia się podgatunków^[7].

Morfologia

Długość ciała 12^[8]–13^[3]^[8] cm. Masa ciała 11,5–13 g^[8]. Wierzch głowy ciemnooliwkowy lub brązowawooliwkowy. Wierzch ciała oliwkowozielony. Skrzydła z dwoma wyraźnie zaznaczonymi paskami koloru ochry. Lotki ciemnozielone z oliwkowymi obrzeżami, ale krawędzie wewnętrznych lotek trzeciego rzędu białe. Sterówki ciemnooliwkowe. Wąska obrączka oczna biaława. Kantarek i boki głowy nakrapiane czarniawo i białawo. Podbródek i górna część gardła szarawe. Dolna część gardła i pierś płowe. Brzuch jasnooliwkowożółty. Tęczówka ciemnobrązowa, dziób czarny, nogi i stopy ciemnoszare^[8].

Zasięg występowania

Muchotyranik inkaski występuje we wschodniej części peruwiańskich Andów – od regionów Amazonas i San Martín na południe od rzeki Marañón aż po region Cuzco na południu^[3].

Środowisko

Jego naturalnym środowiskiem są lasy wysokogórskie, a zwłaszcza lasy mgliste w przedziale wysokości 1140–3260 m n.p.m. Sporadycznie spotykany na obrzeżach lasów i w lasach wtórnych^[9].

Status zagrożenia

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 2023 roku uznaje muchotyranika inkaskiego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern); wcześniej, od 2012 roku klasyfikowała go jako gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened), a od 1988 roku jako gatunek najmniejszej troski. Liczebność populacji szacowana jest na 20 000 – 49 999 dorosłych osobników; ptak ten opisywany jest jako od dość rzadkiego po dość pospolity. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania gatunku^[3]^[9].

Przypisy

↑ Leptopogon taczanowskii, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ D.D. Lepage D.D., Inca Flycatcher Leptopogon taczanowskii, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-05-13] (ang.).
1 2 3 4 Leptopogon taczanowskii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Pipromorphinae – muchotyraniki (wersja: 2024-06-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-05-13].
↑ W.W. Taczanowski W.W., Ornithologie du Pérou, t. 2, 1884, s. 249 (fr.).
↑ C.E.C.E. Hellmayr C.E.C.E., Miscellanea ornithologica II, „Verhandlungen der Ornithologischen Gesellschaft in Bayern”, 13 (Heft 2), 1917, s. 198 (niem.).
↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-05-13] (ang.).
1 2 3 4 T.S.T.S. Schulenberg T.S.T.S., T.T. Johnson T.T., Inca Flycatcher (Leptopogon taczanowskii), version 1.0, [w:] Birds of the World (red. T.S. Schulenberg), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020, DOI: 10.2173/bow.incfly1.01 [dostęp 2026-05-12] (ang.).
1 2 Species factsheet: Inca Flycatcher Leptopogon taczanowskii [online], BirdLife International, 2023 [dostęp 2026-05-13] (ang.).

Linki zewnętrzne

Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] Leptopogon taczanowskii, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[avibase-2] D.D. Lepage D.D., Inca Flycatcher Leptopogon taczanowskii, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-05-13] (ang.).

[iucn-3] 1 2 3 4 Leptopogon taczanowskii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[mk-4] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Pipromorphinae – muchotyraniki (wersja: 2024-06-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-05-13].

[Taczanowski-5] W.W. Taczanowski W.W., Ornithologie du Pérou, t. 2, 1884, s. 249 (fr.).

[Hellmayr-6] C.E.C.E. Hellmayr C.E.C.E., Miscellanea ornithologica II, „Verhandlungen der Ornithologischen Gesellschaft in Bayern”, 13 (Heft 2), 1917, s. 198 (niem.).

[ioc-7] F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-05-13] (ang.).

[botw-8] 1 2 3 4 T.S.T.S. Schulenberg T.S.T.S., T.T. Johnson T.T., Inca Flycatcher (Leptopogon taczanowskii), version 1.0, [w:] Birds of the World (red. T.S. Schulenberg), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020, DOI: 10.2173/bow.incfly1.01 [dostęp 2026-05-12] (ang.).

[birdlife-9] 1 2 Species factsheet: Inca Flycatcher Leptopogon taczanowskii [online], BirdLife International, 2023 [dostęp 2026-05-13] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]