Murzyłkowate
| Baetidae[1] | |
 Cloeon dipterum | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Gromada | |
| Podgromada | |
| Rząd | |
| Podrząd |
Furcatergalia |
| Infrarząd |
Pisciforma |
| Rodzina |
murzyłkowate |
Murzyłkowate (Baetidae) – rodzina uskrzydlonych owadów należących do rzędu jętek. Zalicza się do niej około 900 gatunków występujących na całym świecie.
Rodzina kosmopolityczna[2].
Jaja składane w wodzie niedługo po kopulacji. Samice mogą całe wchodzić pod jej powierzchnię okryte pęcherzykami powietrza i składać je na powierzchni kamieni lub roślin. Murzyłka dwuskrzydła jest jajożyworodna – larwy wykluwają się tuż po złożeniu jaj do wody[3]. Z tego względu osobniki z tego rodzaju żyją w fazie dorosłej długo jak na jętki – do kilkunastu dni[4]. larwy (nimfy) żyją w wodzie wśród roślin i są dobrymi pływakami. Pływają skokowo poruszając odwłokiem w górę i dół, ale mogą też kroczyć po dnie, nieraz pod prąd[5]. Rozwój następuje w ciągu jednego lub półtora roku[6].
W Polskim indeksie biotycznym osobniki z tej rodziny mają przypisane 6 punktów, co odpowiada umiarkowanej jakości wody[7]. W brytyjskiej wersji tego indeksu rodzina ta jest uznana za najmniej wymagającą wśród jętek – z punktacją 4[8].
Budowa imagines
Małe lub średnie owady. Ich skrzydła przednie są duże, z niewielką liczbą delikatnych żyłek. Pierwsza żyłka łokciowa i pierwsza pachowa biegną przy nasadach, prawie równolegle. Żyłka podżebrowa oddzielona od szprychowej. Żyłka środkowa nierozwidlona, ale występują za nią żyłki międzyległe. Poprzeczek jest mało. Druga para skrzydeł szczątkowa lub w ogóle nie występuje[9]. Przy jej nasadach mogą występować ostrogi[10].
Budowa larw
Ciało niespłaszczone. Głowa ortognatyczna. Czułki znacznie dłuższe niż szerokość głowy. Lacinia szczęki trójkątna ze spiczastym końcem[11]. Larwy na końcu odwłoka mają trzy szczecinki. Po bokach odwłoka znajduje się 6–7 par skrzelotchawek o listkowatym kształcie bez długich wyrostków i kępek włosków przy nasadzie. Pazurki nie są dłuższe od goleni[12], a na stopie drugiej i trzeciej pary odnóży znacznie od nich krótsze. Po bokach tergitów od szóstego lub siódmego segmentu do końca małe, delikatne kolce[11]. Szczecinki odwłokowe boczne owłosione są tylko od wewnętrznej strony[13][11].
Obecnie do tej rodziny należą następujące rodzaje[1]:
- Acentrella (Bengtsson, 1912)
- Acerpenna (Waltz and McCafferty, 1987)
- Americabaetis (Kluge, 1992)
- Apobaetis (Day, 1955)
- Baetiella (Ueno, 1931)
- Baetis (Leach, 1815)
- Baetodes (Needham and Murphy, 1924)
- Baetopus (Keffermüller, 1960)
- Barbaetis (Waltz and McCafferty, 1985)
- Callibaetis (Eaton, 1881)
- Camelobaetidius (Demoulin, 1966)
- Centroptilum (Eaton, 1869)
- Cloeodes (Traver, 1938)
- Cloeon (Leach, 1815)
- Diphetor (Waltz and McCafferty, 1987)
- Fallceon (Waltz and McCafferty, 1987)
- Guajirolus (Flowers, 1985)
- Heterocloeon (McDunnough, 1925)
- Iswaeon (McCafferty and Webb, 2005)
- Labiobaetis (Novikova and Kluge, 1987)
- Lugoiops (McCafferty and Baumgardner, 2003)
- Mayobaetis (Waltz and McCafferty, 1985)
- Moribaetis (Waltz and McCafferty, 1985)
- Paracloeodes (Day, 1955)
- Plauditus (Lugo-Ortiz and McCafferty, 1998)
- Procloeon (Bengtsson, 1915)
- Pseudocentroptiloides (Jacob, 1986)
- Pseudocloeon (Klapalek, 1905)
- Varipes (Lugo-Ortiz and McCafferty, 1998)
Przypisy
- 1 2 Baetidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ Mikulski 1936 ↓, s. 55.
- ↑ Mikulski 1936 ↓, s. 38.
- ↑ Mikulski 1936 ↓, s. 39.
- ↑ Mikulski 1936 ↓, s. 46–48.
- ↑ Mikulski 1936 ↓, s. 42.
- ↑ Agnieszka Kolada i inni red., Podręcznik do monitoringu elementów biologicznych i klasyfikacji stanu ekologicznego wód powierzchniowych: aktualizacja metod, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, 2020, s. 173, ISBN 978-83-950881-2-4, OCLC 1225221050 [dostęp 2025-11-27] (pol.).
- ↑ MF Paisley, DJ Trigg, WJ Walley, Revision of the Biological Monitoring Working Party (BMWP) Score System: Derivation of Present-only and Abundance-related Scores from Field Data, „River Research and Applications”, 2013, DOI: 10.1002/rra.2686.
- ↑ Mikulski 1936 ↓, s. 110.
- ↑ Mikulski 1936 ↓, s. 10.
- 1 2 3 Małgorzata Kłonowska-Olejnik, JĘTKI – EPHEMEROPTERA – klucz do oznaczania, [w:] Grzegorz Tończyk, Jacek Siciński (red.), Klucz do oznaczania makrobezkręgowców bentosowych dla potrzeb oceny stanu ekologicznego wód powierzchniowych, Warszawa: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, 2013, s. 178–188, ISBN 978-83-61227-25-0 [dostęp 2025-11-27].
- ↑ Andrzej Kołodziejczyk, Maciej Kamiński, Paweł Koperski, Klucz do oznaczania słodkowodnej makrofauny bezkręgowej dla potrzeb bioindykacji stanu środowiska, Wydanie I, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa: Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska, 1998, s. 70–74, ISBN 978-83-7217-041-5 [dostęp 2025-11-27].
- ↑ Mikulski 1936 ↓, s. 111.
Bibliografia
- Józef Mikulski, Jętki (Ephemeroptera), Warszawa: Wydawnictwo Kasy Imienia Manowskiego Instytutu Popierania Nauki, 1936, Fauna słodkowodna Polski, Zeszyt 15.