Namiotnikowate

Namiotnikowate
Yponomeutidae[1]
Stephens, 1829
Ilustracja
Namiotnik czeremszaczek (Yponomeuta evonymella)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Podtyp

sześcionogi

Gromada

owady

Podgromada

owady uskrzydlone

Rząd

motyle

Nadrodzina

Yponomeutoidea

Rodzina

namiotnikowate

Namiotnikowate (Yponomeutidae) – rodzina małych i średnich motyli z nadrodziny Yponomeutoidea, obejmuje 595 opisanych gatunków, z czego w Polsce odnotowano 60 gatunków.

Filogeneza

Opisano 4 gatunki kopalne[2]. Nie jest znana grupa motyli najbliżej spokrewniona z namiotnikowatymi[3]. Badania filogenetyczne wykazały, że podrodziny Saridoscelinae i Yponomeutinae są ze sobą najbliżej spokrewnione[4]. Obie podrodziny mają łuski i kolce na tergitach odwłoka[4].

Morfologia

Jaja są zwykle podłużne o gładkiej powierzchni w przypadku podrodziny Yponomeutinae[5]. Gąsienice małe, do 15 mm długości; barwne, często z podłużnymi paskami[6], zaopatrzone w szczecinki[6], ich głowa jest okrągła lub owalna[7]. Imagines małych i średnich rozmiarów, rozpiętość skrzydeł wynosi od 8 do 31 mm[8.1]. Skrzydła wydłużone, tylna para skrzydeł niekiedy zakończona rzędem dłuższych łusek u gatunków ze skrzydłami o lancetowatym kształcie[8.1]. Skrzydła zwykle białe lub szare, nakrapiane wieloma ciemnymi plamkami w rzędach (u rodzaju Yponomeuta)[9], pojawia się także zwykle jednolite ubarwienie brązowe lub szare[8.1]. Głowa zwykle gładka, pokryta łuskami, pomiędzy czułkami łuski liczne i przylegające[9]; ssawka pozbawiona łusek, głaszczki wargowe zakrzywione i uniesione ku górze, głaszczki szczękowe jedno- lub dwusegmentowe, rzadko bywają także zredukowane[8.1], czułki delikatne[10.1].

Występowanie i tryb życia

Motyle notowane z niemal całego świata[11][12], większość występuje w strefie tropikalnej, znanych jest 50 gatunków z Australii[6]; w Europie odnotowano 106, a w Polsce 60 gatunków[10.1]. Przedstawiciele podrodziny Yponomeutinae występują w każdym środowisku poza rejonami arktycznymi i pustyniami[13]. Gąsienice żerują na liściach, głównie drzew[9] liściastych i iglastych[10.1], tworzą wokół nich oprzędy („namioty” przypominające pajęczyny[14] lub welon[9], budowane zwykle od zakończeń gałęzi[10.1], w których żyją gromadnie[6], nawet po kilkadziesiąt osobników[10.1]; niektóre gatunki pokrywają oprzędami całe drzewa, np. namiotnik czeremszaczek[10.1]; gąsienice żerują pod oprzędem, który chroni je od wiatru, deszczu i pasożytów[10.2]), część gatunków to owady minujące na liściach, w tym igłach różnych rodzin roślin, część ma znaczenie gospodarcze[8.2] jako szkodniki w ogrodnictwie, rolnictwie i leśnictwie[6], np. namiotnik jabłoniowy[14] czy Prays endocarpa[6], gdyż może dojść do gołożeru[10.2]; niektóre gąsienice żerują także na kwiatach i owocach[6]. Przeważnie są oligofagami[13]. Osobniki dorosłe prowadzą zwykle nocny tryb życia[8.1].

Systematyka

Zainteresowanie badaczy przedstawicielami rodziny namiotnikowatych pojawiło się w XVIII wieku – René Antoine Ferchault de Réaumur opublikował ryciny z dotychczas nieopisanymi szkodnikami z późniejszej podrodziny Yponomeutinae[15]. Karol Linneusz w 10. wydaniu Systema Naturae opisał trzy gatunki z rodziny namiotnikowatych i umieścił je w rodzaju Tinea[15].

Rodzina została opisana naukowo przez Jamesa Francisa Stephensa w 1829 roku[16], należy do nadrodziny Yponomeutoidea, jej pozycja systematyczna przez długi czas była przedmiotem dyskusji badaczy do czasu ukazania się pracy Zlaty Gershenson i Sandrine Ulenberg w 1998 roku, poświęconej tej rodzinie[3]. Na świecie występuje 595 opisanych gatunków tej rodziny ujętych w 122 rodzajach (stan na 2025 rok)[17] (według innego źródła w 126 rodzajach[13]; w zależności od klasyfikacji liczby się różnią, można spotkać nawet liczbę około 800 gatunków[10.1]). Najliczniejsze rodzaje: Argyresthia (149 gatunków, rodzaj umieszczany także w osobnej rodzinie Argyresthiidae[18]), Yponomeuta (80 gatunków), Zelleria (50 gatunków)[17], Atteva (47 gatunków)[17]. Najczęściej amatorsko obserwowanym gatunkiem w serwisie iNaturalist jest namiotnik czeremszaczek[19].

Sandrine Ulenberg wyróżniła następujące podrodziny[20]:

  • Argyresthiinae
  • Attevinae
  • Praydinae
  • Saridoscelinae
  • Scythropiinae
  • Yponomeutinae

Podział na podrodziny według ITIS[21]:

  • Argyresthiinae
  • Attevinae
  • Praydinae
  • Yponomeutinae

Alternatywny podział na podrodziny według Johna B. Heppnera (1998)[3][8.1]:

  • Cedestinae
  • Saridoscelinae
  • Yponomeutinae

Galeria

Przypisy

  1. ↑ Yponomeutidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. ↑ Gershenson, Ulenberg 1998 ↓, s. VII.
  3. 1 2 3 Ulenberg 2009 ↓, s. 188.
  4. 1 2 Ulenberg 2009 ↓, s. 191.
  5. ↑ Gershenson, Ulenberg 1998 ↓, s. 18.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 Yponomeutidae - fact sheet [online], keys.lucidcentral.org [dostęp 2025-07-27] (ang.).
  7. ↑ Hannemann 1977 ↓, s. 120.
  8. John B. Heppner, Emine Moths (Lepidoptera: Yponomeutidae), [w:] John L. Capinera, Encyclopedia of entomology, wyd. Second ed, Springer reference, Dordrecht: Springer, 2008, ISBN 978-1-4020-6360-2 (ang.).
    1. 1 2 3 4 5 6 S. 1360.
    2. ↑ S. 1360–1361.
  9. 1 2 3 4 Hannemann 1977 ↓, s. 119.
  10. Wiesław Bogdanowicz, Muzeum i Instytut Zoologii PAN (red.), Fauna Polski: charakterystyka i wykaz gatunków, Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2004, ISBN 978-83-88147-04-3.
    1. 1 2 3 4 5 6 7 S. 383.
    2. 1 2 S. 384.
  11. ↑ Yponomeutidae - Catalogue of the Lepidoptera of Belgium [online], projects.biodiversity.be [dostęp 2025-07-27].
  12. ↑ Gershenson, Ulenberg 1998 ↓, s. 33.
  13. 1 2 3 Gershenson, Ulenberg 1998 ↓, s. 1.
  14. 1 2 Tedan.pl, Namiotnik jabłoniowy (Hyponomeuta malinellus) - informacje, szkodliwość, zwalczanie [online], Hurtownia, sklep ze środkami owadobójczymi do zwalczania szkodników | Tedan, 24 października 2018 [dostęp 2025-07-27].
  15. 1 2 Gershenson, Ulenberg 1998 ↓, s. 7.
  16. ↑ PESI portal - Yponomeutidae Stephens, 1829 [online], www.eu-nomen.eu [dostęp 2025-07-27].
  17. 1 2 3 Catalogue of Life - 2019 Annual Checklist : Drzewo taksonomiczne [online], www.catalogueoflife.org [dostęp 2025-07-27].
  18. ↑ John B. Heppner, Shiny Head-Standing Moths (Lepidoptera: Argyresthiidae), Springer, Dordrecht, 2008, s. 3370–3370, DOI: 10.1007/978-1-4020-6359-6_4173, ISBN 978-1-4020-6359-6 [dostęp 2025-07-27] (ang.).
  19. ↑ Obserwacje [online], iNaturalist [dostęp 2025-07-27].
  20. ↑ Ulenberg 2009 ↓, s. 197.
  21. ↑ Yponomeutidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2025-07-26] (ang.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.