Nanopelagicales

Nanopelagicales – rząd bakterii z typu promieniowców. Takson monotypowy zawierający jedynie rodzinę Nanopelagicaceae. Przedstawiciele występują powszechnie w planktonie wód słodkich.

Przedstawiciele charakteryzują się jednymi z najmniejszych wśród wolno żyjących bakterii rozmiarami komórek (poniżej 0,1 μm³) i genomu (poniżej 1,5 Mbp). Z reguły są auksotroficzne. Oddychają na drodze glikolizy, przy czym dalszy metabolizm powstałego w niej pirogronianu przebiega różnie, nie zawsze z udziałem tlenu^[1]. Generalnie uważane są za organizmy tlenowe, a ich podstawowa strategia metaboliczna to chemoheterotrofia^[2]. Występują u nich białka pokrewne bakteriorodopsynie i heliorodopsynie, co oznacza, że być może są fotoheterotrofami. Często znoszą warunki oligotroficzne. Znane są głównie z wód słodkich, w mniejszym stopniu słonawych. Nierzadko są dominantami bakterioplanktonu. Często występują w wiosennych i jesiennych zakwitach wód powodowanych przez okrzemki lub kryptomonady, natomiast rzadziej w letnich zakwitach sinicowych. Stwierdzono je w wodach z różnych części świata, także z Polski i Zatoki Gdańskiej. Z reguły są trudne do hodowli w kulturach^[1].

Nazwa oznacza drobne organizmy z toni wodnej^[3]. Typem nomenklatorycznym jest rodzaj Nanopelagicus, choć wcześniej opisano rodzaj Planktophila. Rodzaj Nanopelagicus, rodzinę Nanopelagicaceae i rząd Nanopelagicales opisał w 2018 roku zespół pod przewodnictwem Stefana Neuenschwandera^[2]. Wcześniej tę grupę organizmów określano roboczymi nazwami kladów acI, hgcl lub ACK-M1^[1].

W 2025 do rodziny Nanopelagicaceae zaliczano następujące rodzaje: Aquilimus, Nanopelagicus i Planktophila zawierające łącznie kilkadziesiąt gatunków^[1].