Nazareńczycy

Nazareńczycy (niem. Nazarener) – stowarzyszenie malarzy, głównie niemieckich i austriackich, działających w Rzymie, a następnie w innych częściach Europy, od 1818 roku do lat 40. XIX wieku.

Nazwa ta jest często stosowana wymiennie z terminem Bractwo św. Łukasza, jednak ściślej rzecz biorąc nie są to synonimy. Bractwo powstało w Wiedniu w 1809 roku, a rok później jego członkowie wyjechali do Rzymu i osiedlili się w opuszczonym klasztorze Sant'Isidorio. Następnie po części weszli w skład późniejszej grupy zwanej „nazareńczykami”. Tworzyli ją m.in. Wilhelm Schadow, Peter von Cornelius, Julius Schnorr von Carolsfeld, Ferens Szoldatits, Johann Ramboux. Tak jak i Bractwo, przeciwstawiali się akademizmowi i za wzór stawiali sobie malarstwo włoskiego quattrocenta. Nazwa „nazareńczycy” związana była z podejmowanymi przez nich religijnymi tematami, klasztornym trybem życia i noszonymi strojami (luźne płaszcze i długie włosy).

Pozostali twórczo aktywni do drugiej połowy XIX wieku.^[1]

Pod względem formy nazareńczycy chcieli nawiązywać do twórczości Albrechta Dürera i wczesnych dzieł Rafaela i Pietra Perugina. Z kolei duch epoki romantycznej miał wyraz w wyborze wzniosłych etycznie tematów, przeważnie religijnych. Stąd wywodzi się, początkowo używane ironicznie, określenie „nazareńczycy”, jako tych przesadnie oddanych tematyce religijnej. Niekorzystnie pod względem estetycznym odbiły się kompromisy z dominującym w Środkowej Europie stylem biedermeier. Za dzieła najdobitniej reprezentujące styl nazareńczyków uchodzą freski o tematyce biblijnej w reprezentacyjnym pomieszczeniu w rzymskim pałacu Zuccari (później przemianowanym na Casa Bartholdy), obecnie w Starej Galerii Narodowej w Berlinie, i w trzech pomieszczeniach w pałacu Casa Massimo freski do opowieści z utworów Dantego, Torquato Tasso i Ludovico Ariosto^[1].

• The Dictionary of Art, Oxford 1996, t. 22, s. 703–704.