Nebria livida

Nebria livida
(Linnaeus, 1758)
Imago, widok od góry
Imago, widok z boku
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	chrząszcze
Podrząd	chrząszcze drapieżne
Rodzina	biegaczowate
Podrodzina	leszowe
Plemię	lesze
Rodzaj	lesz
Podrodzaj	Nebria (Paranebria)
Gatunek	Nebria (Paranebria) livida
Synonimy
Carabus lividus Linnaeus, 1758 Carabus lateralis Fabricius, 1787 Carabus sabulosus Fabricius, 1787 Carabus collaris Thunberg, 1787 Nebria sibirica Csiki, 1902 Nebria thoracica Krogerus, 1921

Nebria livida – gatunek chrząszcza z rodziny biegaczowatych i podrodziny leszowych. Zamieszkuje palearktyczną Eurazję od Europy Zachodniej po Daleki Wschód. Żyje na otwartych i wilgotnych pobrzeżach wód. Poluje na bezkręgowce.

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1758 roku przez Karola Linneusza w dziesiątym wydaniu Systema Naturae pod nazwą Carabus lividus^[1][2]. W 1802 roku Pierre-André Latreille umieścił go w nowym rodzaju Nebria^[3]. W 1937 roku René Jeannel wyznaczył go gatunkiem typowym nowego podrodzaju Nebria (Paranebria)^[4][1], który przez część autorów synonimizowany jest z podrodzajem Nebria (Epinebriola)^[5].

Max Bänninger w 1949 roku na łamach „Mitteilungen der Münchner Entomologischen Gesellschaft” wprowadził podział tego gatunku na dwa podgatunki^[6][7]:

• Nebria livida angulata Bänninger, 1949
• Nebria livida livida (Linnaeus, 1758)

Chrząszcz o ciele długości od 12^[8] do 16,4 mm^[9].

Głowa jest czarna^[8][9][10]. Czułki są żółtobrązowe do pomarańczowych z piaskowożółtymi nasadami. Na szczycie czwartego członu znajduje się co najmniej dziesięć szczecinek^[9]. Przedostatni człon głaszczków wargowych ma co najwyżej trzy szczecinki^[10].

Przedplecze jest krótko-sercowate^[10], bladożółte z czarnym środkowym odcinkiem brzegu przedniego i czarnym brzegiem tylnym^[8][9][10]. Występują dwie pary szczecinek na bocznych brzegach przedplecza, z których tylna leży w tylnych jego kątach^[10]. Pokrywy są czarne z piaskowożółtą do żółtoczerwonej obwódką brzegów bocznych i wierzchołkowych^[8][9][10], zwykle szeroką, ale spotyka się też osobniki o obrzeżeniu wąskim i ograniczonym niemal do samego wierzchołka^[8][10]. Guzy barkowe są dobrze wykształcone^[8]. Punkty szczecinkowe (chetopory) obecne są przynajmniej w trzecim międzyrzędzie^[9] i nie mniej niż trzy^[10]. Ogólnie chetoporów grzbietowych na każdej pokrywie jest od trzech do siedmiu, a zazwyczaj pięć. Liczba chetoporów tarczkowych na każdej pokrywie wynosi od jednego do trzech, ale zwykle jeden^[9]. Podgięcia pokryw są piaskowożółte^[9]. Tylne skrzydła są w pełni ukształtowane^[8][9]. Episternity zatułowia cechują się gęstym i grubym punktowaniem^[9]. Odnóża są piaskowożółte^[8][9] do ceglastych^[10] z rdzawobrązowymi stawami^[11]. U samca przednia para stóp ma trzy człony rozszerzone^[10].

Owad rozmieszczony od nizin po pogórza^[9]. Zamieszkuje wybrzeża morskie oraz pobrzeża rzek, strumieni i jezior. Wybiera stanowiska jałowe, niezacienione i wilgotne, o podłożu piaszczystym, piaszczysto-żwirowym lub piaszczysto-gliniastym^{[9][10][12][11]}. Aktywny jest nocą. Dzień spędza kryjąc się w szparach gliniastych stromych brzegów, pod bryłami gleby, kamieniami i martwym drewnem^[9][10][12]. Jest drapieżnikiem polującym na skoczogonki, pająki, dorosłe i larwalne stadia owadów oraz dżdżownice^[11].

Gatunek palearktyczny o trans-europejsko-syberyjskim typie rozsiedlenia^[9]. Podgatunek nominatywny podawany jest z Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Łotwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii oraz europejskiej i syberyjskiej części Rosji^[1][13]. Podgatunek N. l. angulata notowany jest z wschodniosyberyjskiej i dalekowschodniej części Rosji, Korei Północnej i Chin^[1][14].

W Niemczech, Czechach i Polsce jest gatunkiem rzadkim^[8][9][15]. Na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce znalazł się jako gatunek krytycznie zagrożony (CR)^[16]. Na „Czerwonej liście gatunków zagrożonych Republiki Czeskiej” z kolei umieszczony jest jako gatunek bliski zagrożenia wymarciem (NT)^[17]. Na Słowacji ogólnie jest sporadycznie spotykany, ale lokalnie bywa pospolity^[9].