Newmania

*Newmania*
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	imbirowce
Rodzina	imbirowate
Rodzaj	Newmania
	Nazwa systematyczna
	Newmania N.S.Lý & Škorničk.; Taxon 60: 1390 (2011)
	Typ nomenklatoryczny
	Newmania serpens N.S. Lý & Škorničk.

Newmania N.S.Lý & Škorničk. − rodzaj roślin z rodziny imbirowatych. Należy do niego siedem gatunków występujących endemicznie w Wietnamie.

Nazwa naukowa została nadana na cześć Marka Fleminga Newmana z Królewskiego Ogrodu Botanicznego w Edynburgu i honoruje jego wkład w badanie rodziny imbirowatych^[4].

Morfologia

Pędy: Podziemne, rozgałęzione kłącze^[4]. Pędy ulistnione z dobrze rozwiniętą nibyłodygą, pochwami liściowymi rurkowatymi u nasady, języczkami liściowymi dwuwrębnymi, krótkimi lub nieobecnymi ogonkami liściowymi i licznymi liśćmi (5–15)^[4].

Kwiaty: Zebrane w kłos, wyrastający z kłącza na szypule blisko nasady ulistnionego pędu, płożący się na ziemi lub wzniesiony, luźny lub gęsty. Rzadko kwiatostan może pojawić się na szczycie ulistnionego pędu. Przysadki podtrzymują pojedynczy kwiat, u nasady położone w dwóch rzędach, wierzchołkowo skrętolegle. Listki zewnętrznego okółka okwiatu zrośnięte w rurkę z jednostronnym rozcięciem, wierzchołek z pojedynczym, raczej tępym ząbkiem i czasami jednym lub dwoma małymi ząbkami po bokach. Środkowy listek wewnętrznego okółka trójkątny, jajowaty, wklęsły, ostro zakończony, boczne listki wąskojajowate, z zaostrzonym wierzchołkiem. Boczne prątniczki płatkowate. Warżka szeroko odwrotniejajowata do klinowatej, głęboko dwuwrębna. Pręcik z dobrze rozwiniętą nitką. Pylniki pękające wzdłużnie na całej długości. Grzebień łącznika nieobecny. Słupek z owalnym znamieniem. Ostiola skierowana mniej więcej ku górze, orzęsiona. Zalążnia niedoskonale trójkomorowa (jednokomorowa wierzchołkowo)^[4].

Owoce: Owalne do eliptycznych torebki z jajowatymi do odwrotniejajowatych, kanciastymi nasionami z nieregularnie poszarpaną osnówką^[4].

Siedlisko: Rosną w wilgotnych i zacienionych zaroślach wtórnego lasu liściastego, zdominowanego przez dwuskrzydłowate^[4].

Cechy fitochemiczne: W olejku eterycznym z kłącza N. orthostachys zidentyfikowano monoterpeny (74,2%), w tym β-pinen, α-pinen, sabinen, kamfen i limonen. W kłączu N. serpens obecne są monoterpeny i seskwiterpeny, w tym β-pinen, bicyklogermakren i β-selinen. Olejki wykazują działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze^[5]. Olejki eteryczne z kłączy N. sontraensis zawierają monoterpeny, w tym β-pinen, 1,8-cyneol, bicyklogermakren, octan α-terpinylu, α-pinen i kamfen, z kolei olejki z liści tej rośliny zawierają seskwiterpeny, w bicyklogermakren, δ-elemen, β-elemen i octan α-terpinylu^[6].

Pozycja systematyczna: Rodzaj zaliczany do plemienia Zingibereae, podrodziny Zingiberoideae w rodzinie imbirowatych (Zingiberaceae) z rzędu imbirowców (Zingiberales)^[2].

Sześć gatunków znajduje się na czerwonej liście IUCN. Jeden (N. cristata) ze statusem gatunek najmniejszej troski (LC), cztery (N. sessilanthera, N. gracilis, N. orthostachys i N. sontraensis) ze statusem gatunek zagrożony (EN) i jeden, N. serpens ze statusem gatunek krytycznie zagrożony (CR)^[7].

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2024-07-07] (ang.).
1 2 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-08-01]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Jana Leong-Škorničková, Ngoc-Sâm Lý, Axel Dalberg Poulsen, James Tosh i inni. Newmania: A new ginger genus from central Vietnam. „TAXON”. 60 (5), s. 1386–1396, 2011-10. DOI: 10.1002/tax.605014.
↑ Le Thi Huong, Ly Ngoc Sam, Do Ngoc Dai, Ty Viet Pham i inni. Essential Oils of Two Ginger Plants Newmania orthostachys N.S. Lý & Škorničk. and N. serpens N.S. Lý & Škorničk.: Chemical Compositions and Antimicrobial Activity. „Journal of Essential Oil Bearing Plants”. 25 (6), s. 1221–1228, 2022-11-02. DOI: 10.1080/0972060X.2022.2158046.
↑ Doan Quoc Tuan (i inni). Chemical Composition of Essential Oil from the Rhizomes and Leaves of Newmania sontraensis H.Ð.Trân, Luu & Škornick (Zingiberaceae) from Vietnam. „Journal of Essential Oil Bearing Plants”. 24 (6), s. 1260–1268, 2021-11-02. DOI: 10.1080/0972060X.2022.2026253.
↑ The IUCN Red List of Threatened Species. IUCN. [dostęp 2026-08-01].